Tabağın Ötesinde: Türk Mutfağında Sağlık, Beslenme ve Sürdürülebilirlik

Akay, G., & Demir, L. S. (2020). Toplum beslenmesinde sürdürülebilirlik ve çevre. Selçuk Tıp Dergisi, 36(3), 282-287.

Akın, G., Özkoçak, V., & Gültekin, T. (2015). Geçmişten günümüze geleneksel Anadolu mutfak kültürünün gelişimi. Anthropology, (30), 33-52.

Aksu, T. (2016). Organik Hayvansal Üretim ve Çevre İlişkisi. Turkiye Klinikleri Animal Nutrition and Nutritional Diseases-Special Topics, 2(1).

Aldıoğlu, A. (2022). Sumak ekşi akıtı ve Kahramanmaraş mutfağında kullanımı. Aydın Gastronomy, 6(1), 39-49.

Altunbay, S.G., Kangal A. & Gürel S. (2016). Şeker Pancarından Biyoetanol Üretimi. Tarla Bitkileri Merkez Araştırma Enstitüsü Dergisi, 25(2).

Altundağ, Ö. Ö., & Samav, U. (2024). Türk mutfağında kullanılan baharatların fonksiyonel yönü. Turkish Journal of Agriculture-Food Science and Technology, 12(2), 2355-2367.

Altundağ, Ö. Ö., Kenger, E. B., & Ulu, E. K. (2020). Farklı tarhana türlerinin sağlık yönünden değerlendirilmesine yönelik bir çalışma. Sağlık Akademisi Kastamonu, 5(2), 143-157.

Arıkan, D. A. ve Özkeşkek, A. (2019). Türk mutfağında geleneksel ekmek pişirme yöntem, araç ve gereçlerinin yaşatılması: Pileki örneği. Karadeniz Uluslararası Bilimsel Dergi, 41, 52-61.

Arıkan, Y., & Tozkoparan, İ. B. (2022). Küreselleşme sürecinde Türkiye’de gıda güvenliği. Uluslararası Sosyal Bilimler Akademi Dergisi, 4(9), 458-480.

Arlı, M., & Gümüş, H. (2007). Türk mutfak kültüründe çorbalar. Uluslararası Asya ve Kuzey Afrika Çalışmaları Kongresi, 10-15.

Arslan, G., & Yıldız, P. O. (2021). Türkiye su ürünleri sektörüne genel bakış. Menba Kastamonu Üniversitesi Su Ürünleri Fakültesi Dergisi, 7(1), 46-57.

Arslan, S. (2024). Pirinç Durum Tahmin Raporu (TEPGE Yayın No: 406). T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı, Tarımsal Ekonomi ve Politika Geliştirme Enstitüsü.

Aydemir, G. S., & Kurnaz, A. (2023). Ağırlıklı olarak butik pasta hizmeti veren işletmelerin internet siteleri üzerine bir değerlendirme. Journal of Tourism and Gastronomy Studies. https://doi. org/10.21325/jotags.2023.1206

Ayyıldız, S., & Sarper, F. (2019). Antioksidan baharatların Osmanlı saray mutfağındaki yeri. Karabük Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 9(1), 363-380.

Badem, A. (2024). Türk mutfağında besin işleme yöntemleri ve muhafazası: besin işleme yöntemleri ve muhafazası. Anatolia Social Research Journal, 3(1), 17-46.

Bakkaloğlu, Z. (2023). Arı ürünlerinin Türk mutfağında kullanımı. Sosyal, Beşeri ve İdari Bilimler Alanında Uluslararası Araştırmalar. 1.cilt. 588-606.

Batı, A., & Batu, H. S. (2016). Türk Tatlı Kültüründe Türk Lokumunun Yeri. Journal of Tourism & Gastronomy Studies, 4(1), 42-52.

Batu, A., & Batu, H. S. (2018). Historical background of Turkish gastronomy from ancient times until today. Journal of ethnic foods, 5(2), 76-82.

Batu, A., & Batu, H. S. (2024). Yüksek Sıcaklıkta (Barbekü, Açık Alev, Tava) Pişirme ve Pürmüz Kullanmanın Gıdaların Sağlık Üzerine Etkileri. Journal of Academic Tourism Analysis, 5(1), 55-66.

Bayram, B., & Beyhan, Y. (2023). Eklenmiş şeker. Sağlık & Bilim 2023 Beslenme-III, 153.

Bayram, M. (2018). İthal pirinç, bulgur tüketimini azaltıyor. Miller Magazine. (Erişim Tarihi: 28.12.2025) Erişim adresi: https://millermagazine.com/tr/blog/ithal-pirinc-bulgur-tuketimini-azaltiyor-957

Baysal A. (1999). Kanserden korunmak için beslenme rehberi. Hatipoğlu Yayınevi. 1.Baskı, Ankara.

Baysal, A. (1996). Sağlıklı beslenme ve Akdeniz diyeti. Beslenme ve Diyet Dergisi, 25(1), 21-29.

Baysal, A. (2002). Beslenme. Hatipoğlu Yayınları. 9. Baskı,Ankara.

Beşirli, H. (2016). Yabancı seyyahların gözünden farklı yüzyıllarda Türk yemek kültürü. Türklük Bilimi Araştırmaları, (40), 11-31.

Bilgin, A. (2004). Osmanlı saray mutfağı (1. bs.). Kitabevi.

Büyüktuncer, Z., & Yücecan, S. (2009). Türk mutfağının beslenme ve sağlık açısından değerlendirilmesi. Beslenme ve Diyet Dergisi, 37(1-2), 93-100.

Ceyhun-Sezgin, A. (2017). “Türk Mutfak Kültüründe Demirhindi Şerbeti ve Gastronomi Turizmine Katkısı”, International Rural Tourism and Development Journal (Uluslararası Kırsal Turizm ve Kalkınma Dergisi), 1(1), s.15.

Çağrı-Mehmetoğlu, A. (2018). Food safety challenges associated with traditional foods of Turkey. Food Science and Technology, 38(1), 1-12.

Çekiç, İ. (2023). Think outside the box: traditional meat desserts in the culture of Turkish cuisine. Journal of Ethnic Foods, 10(1), 34.

Çelik, Z. M., Barcın-Güzeldere, H. K., Ede-Çintesun, E., & Bayram, H. M. (2025). From plate to planet: Nutritional and environmental sustainability of Turkish cuisine across the regions of Türkiye. International Journal of Environmental Health Research, 1-16.

Çoban, Ö. E., & Patır, B. (2010). Antioksidan etkili bazı bitki ve baharatların gıdalarda kullanımı. Gıda Teknolojileri Elektronik Dergisi, 5(2), 7-19.

Çoşgun, A. E., Endiz, M. S., Demir, H., & Özcan, M. (2024). Agrivoltaic systems for sustainable energy and agriculture integration in Turkey. Heliyon, 10(11).

Daily Sabah. (2025, Eylül 10). Traditional cave storage in Türkiye keeps dairy fresh for months. https://www.dailysabah.com/turkiye/traditional-cave-storage-in-turkiye-keeps-dairy-fresh-for-months/news (Erişim tarihi: 1.11.2025)

Demirgül, F. (2018). Çadırdan saraya Türk mutfağı. Uluslararası Türk dünyası turizm araştırmaları dergisi, 3(1), 105-125.

Develioğlu, İ. A., Keser, M. G., & Unusan, N. (2022). Fonksiyonel bir besin olarak nar. Selçuk Sağlık Dergisi, 3(3), 300-323.

Dilmeç, H., & Koç, B. (2023). Turkish culinary culture from the past to the present. Food Health and Technology Innovations, 6(13), 540-548.

Dimina, L., Rémond, D., Huneau, J. F., & Mariotti, F. (2022). Combining plant proteins to achieve amino acid profiles adapted to various nutritional objectives—an exploratory analysis using linear programming. Frontiers in nutrition, 8, 809685.

Durmuş, A. (2025). Selçuklu mutfağında beslenme kültürü ve sofra adabı. Sosyal Bilimler Araştırmaları (H. Belge, A. Toraman, & K. Kılıç Topal, Eds.). Amasya Üniversitesi Yayınları.

Erdinç, Z. (2017). Türkiye’de şeker sanayinin gelişimi ve şeker sanayinde izlenen politikalar. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 17(3), 9-26.

Erdoğan, E. (2010). Türkiye Selçukluları mutfağı [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Ankara Üni- versitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.

Ertaş, Y., & Gezmen-Karadağ, M. (2013). Sağlıklı beslenmede Türk mutfak kültürünün yeri. Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 2(1).

Eştürk, Ö. (2018). Türkiye’de şeker sektörünün önemi ve geleceği üzerine bir değerlendirme. Anadolu İktisat ve İşletme Dergisi, 2(1), 67-81.

Genç, R. (1982). XI. yüzyılda Türk mutfağı. Türk Mutfağı Sempozyumu Bildirileri (ss. 65-66) içinde. Kültür ve Turizm Bakanlığı Milli Folklor Araştırma Dairesi Yayınları.

Giray, H., & Soysal, A. (2007). Türkiye’de gıda güvenliği ve mevzuatı. TSK Koruyucu Hekimlik Bülteni, 6(6), 485-490.

Gökalp, H.Y., 1995, Fermente Et Ürünleri – Sucuk Üretim Teknolojisi. Standart Ekonomik Ve Teknik Dergisi, 34, 48-55.

Gökçe, R., & Ergezer, H. (2016). Gıda mevzuatımız; nereden, nereye?. Akademik Gıda, 14(2), 225-229.

Güldemir, O. (2014). Orta Asya’dan cumhuriyet dönemine Türk mutfağındaki yemeklerin değişimi: yazılı kaynaklar üzerinden bir değerlendirme. VII. Lisansüstü Turizm Öğrencileri Araştırma Kongresi, 346(358), 04-05.

Güldemir, O., & Halıcı, N. (2009). Türk mutfağında geleneksel etli meyve yemekleri. Geleneksel Gıdalar Sempozyumu, 565-569.

Güldemir, O., Şallı, G., Yıldız, E., Tugay, O., & Yeşil, S. Ç. (2022). Seçili Osmanlı yemeklerinin maliyeti ve besin değeri. Manas Sosyal Araştırmalar Dergisi, 11(2), 815-835.

Güldemir, O., Şallı, G., Yıldız, E., Tugay, O., & Yeşil, SÇ. (2022). Osmanlı meyveli et yemekleri. Oğlak Yayınları.

Güler, S. (2010). Türk mutfak kültürü ve yeme içme alışkanlıkları. Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 26(1), 24-30.

Güneş, S., Demirci, B. & Sert, A. (2024). Erken cumhuriyet döneminde (1930-1942) gıda güvenliğine yönelik mevzuat ve gıdalarla ilgili hileler. Journal of Tourism and Gastronomy Studies, 12(4).

Güngören, A. (2025). Historical, technological, biochemical, and microbiological aspects of pastirma, an ethnic meat Product from Asia to Anatolia: A Narrative literature review. Sustainability, 17(7), 2801.

Gürsoy, D. (2021). Deniz Gürsoy’un Gastronomi Tarihi, Oğlak Yayıncılık, İkinci Basım. ISBN 9789753298872. İstanbul.

Halıcı F (ed.), (1986). Yaman R. Türk mutfağının yabancı yemek kültürlerine kıyasla farklılığı. Birinci Milletlerarası Yemek Kongresi. Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayını, Ankara.

Hatipoğlu, A., ve Batman, O. (2014). Osmanlı saray mutfağına ait gastronomik unsurların günümüz Türk mutfağı ile kıyaslanması. SOİD, 11(2).

Işın, P. M. (2018). Avcılıktan gurmeliğe yemeğin kültürel tarihi (3. bs.). Yapı Kredi Kültür Sanat Yayıncılık Ticaret ve Sanayi AŞ.

Işın, P. M. (2020). Bereketli imparatorluk: Osmanlı mutfağı tarihi. VakıfBank Kültür Yayınları.

İnce, C., & Çağındı, Ö. (2021). Demir minerali: fonksiyonları, gıda işlemenin biyoyararlılığı üzerine etkileri ve biyoaktif bileşenler ile interaksiyonları. Çukurova Tarım ve Gıda Bilimleri Dergisi, 35(2), 151-164.

İntepe, M. C. (2025). Geçmişten günümüze Türk tatlı tarihi. Toros University Journal of Food, Nutrition and Gastronomy, 4(1).

İpek, H. (2010). Kasaplık piliç yetiştiriciliği. Atatürk Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi, 3(1).

Kapar, A. M. (2019). İki seyyah bir kültür: Broqu- ière ve İbn Battuta seyahatnâmelerine göre Türklerde yemek kültürü. Selçuk Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, 41, 427-444.

Kara, M. A., Tekeli, A., & Mikail, N. (2020). Üniversite öğrencilerinin tavuk eti tüketim alışkanlıkları: Siirt Üniversitesi örneği, Türkiye. Türkiye Tarımsal Araştırmalar Dergisi, 7(3), 327-336.

Karahan, A. M., Köten, M., Karahan, L. E., & Yazman, M. M. (2019). Tarhananın besinsel önemi ve fonksiyonel bileşenlerce zenginleştirilmesi. Harran Üniversitesi Mühendislik Dergisi, 4(3), 120-129.

Karaoǧlu, M. M., & Kotancılar, H. G. (2006). Kavut, a traditional Turkish cereal product: production method and some chemical and sensorial properties. International Journal of Food Science and Technology, 41(3), 233-241.

Kasar, H. (2021). Türk mutfak kültürü evreleri ve mutfak sentezinin incelenmesi. Journal of Humanities and Tourism Research, 11(2), 347- 358.

Kaya, Y., Duyar, H. A., & Erdem, M. E. (2004). Balık yağ asitlerinin insan sağlığı için önemi. E.U. Su Ürünleri Dergisi, 21(3).

Kaymaz, E. (2020). Türk mutfak kültüründe helvanın yeri ve önemi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Gazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.

Keskin, H. (1982). Gıda kimyası, Fatih yayınevi ve matbaası.

Kıvanç, M., & Funda, E. G. (2017). A functional food: a traditional Tarhana fermentation. Food Science and Technology, 37, 269-274.

Kızıldemir, Ö., Öztürk, E., & Sarıışık, M. (2014). Türk mutfak kültürünün tarihsel gelişiminde yaşanan değişimler. AİBÜ Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 14(3), 191-210.

Koca, N., & Yazıcı, H. (2014). Coğrafi faktörlerin Türkiye ekmek kültürü üzerindeki etkileri. Electronic Turkish Studies, 9(8).

Kocatepe, D., & Tırıl, A. (2015). Sağlıklı beslenme ve geleneksel gıdalar. Journal of Tourism & Gastronomy Studies, 3(1), 55-63.

Kök, F. (2003). Pastırma üretim teknolojisini geliştirme çabaları. Uludağ Üniversitesi Veteriner Fakültesi Dergisi, 22.

Kökmen-Seyirci, H. & Çağ, Ç. (2018). Antik çağda gıdaların korunması. Cedrus. 701-711.

Kut, G., & Kut, T. (Eds.). (2015). Melceü’t-Tabbâhîn: Aşçıların sığınağı (1. basım). Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı.

Longin, C. F. H., Afzal, M., Pfannstiel, J., Bertsche, U., Melzer, T., Ruf, A., ... & Rodehutscord, M. (2023). Mineral and phytic acid content as well as phytase activity in flours and breads made from different wheat species. International Journal of Molecular Sciences, 24(3), 2770.

Mandaloğlu, M. (2014). Bozkır Türklerinde ekonominin hayvancılık ve tarıma dayalı olarak değerlendirilmesi. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 3(1), 75-93.

McDermid, J. M., & Loennerdal, B. (2012). Iron1. Advances in Nutrition, 3(4), 532-533.

Memiş, E., & Ersoy, Y. (2007). Geleneksel gıda muhafaza yöntemleri. ICANAS-38. Uluslararası Asya ve Kuzey Afrika Çalışmaları Kongresi, 10-15.

Merçil, E. (2000). Türkiye Selçuklularında meslekler. Türk Tarih Kurumu.

Mortaş, H., Navruz-Varlı, S., & Bilici, S. (2024). Adherence to the Planetary Health Diet and its association with diet quality in the young adult population of Türkiye: A large cross-sectional study. Nutrients, 16(6), 868.

Mozaffarian, D., Micha, R., & Wallace, S. (2010). Effects on coronary heart disease of increasing polyunsaturated fat in place of saturated fat: a systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials. PLoS medicine, 7(3).

Oğuz, B. (1976). Türkiye Halkının Kültür Kökenleri, İstanbul: 1. İstanbul Matbaası, s.758-839.

Oral, M. Z. (2008). Selçuk Devri Yemekleri ve Ekmekleri. Yemek Kitabı I, Ed: M. Sabri Koz. İstanbul, Kitabevi Yayınları, Cilt I, s.18-34.

Özer, Ç., & Atay, E. (2022). Osmanlı saray mutfağı teşkilatı ve Escoffier mutfak hiyerarşisi üzerine bir araştırma. Gastroia: Journal of Gastronomy And Travel Research, 6(2), 468-477.

Pekcan, A. G. (2021). Diyetle Şeker Alımı: Tolere Edidebilir Üst Alım Miktarı. Beslenme ve Diyet Dergisi, 49(2), 1-8.

Rahşan, İ. (2021). Tea farming ındustry ın turkey and social-economic history 1920-1960. Alternatif Politika, 13(2), 351-370.

Saçıkaralı, M. (2015). Türk mutfak kültürü ve aşure geleneği (Yüksek lisans tezi). Gaziantep Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.

Sakandar, H. A., Hussain, R., Kubow, S., Sadiq, F. A., Huang, W., & Imran, M. (2019). Sourdough bread: A contemporary cereal fermented product. Journal of Food Processing and Preservation, 43(3), e13883.

Samancı, Ö. (2008). İmparatorluğun Son Döneminde İstanbul ve Osmanlı Saray Mutfak Kültürü, Türk Mutfağı, Ed: A. Bilgin,. Ö. Samancı. Ankara, Kültür ve Turizm Bakanlığı, 2008, s.199- 219.

Sancak, Y. C., & İşleyici, Ö. (2006). Çiğ köftelerin mikrobiyolojik kalitesi üzerine bir araştırma. Yüzüncü Yıl Üniversitesi Veteriner Fakültesi Dergisi, 17(1), 81-86.

Sarı, E., & Sarıışık, M. (2025). Use of turmeric, the golden spice in kitchen in different discipline areas. Toros University Journal of Food, Nutrition and Gastronomy, 4(1), 97-108.

Sarıoğlan, M., & Cevizkaya, G. (2016). Türk mutfak kültürü: şerbetler. Ordu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, 6(14), 237-250.

Seçim, Y. (2018). Selçuklu ve Osmanlı mutfağının gastronomi açısından değerlendirilmesi. Journal of Tourism Theory and Research, 4(2), 122-132.

Setorki, M., Rafieian, M., Heidarian, E., Ghatreh, K., Shahinfard, N., Ansari, R., & Forouzandeh, Z. (2012). Effect of Rhus coriaria consumption with high cholesterol food on some atherosclerosis risk factors in rabbit. Journal of babol university medical scinces. 3(11), 38-45.

Sezgin, A. C., & Durmaz, P. (2019). Osmanlı mutfak kültüründe şerbetlerin yeri ve tüketimi. Journal of Tourism & Gastronomy Studies, 7(2), 1499-1518.

Soemarie, Y. B., Milanda, T., & Barliana, M. I. (2021). Fermented foods as probiotics: A review. Journal of Advanced Pharmaceutical Technology & Research, 12(4).

Steck, S. E., Butler, L. M., Keku, T., Antwi, S., Galanko, J., Sandler, R. S., & Hu, J. J. (2014). Nucleotide excision repair gene polymorphisms, meat intake and colon cancer risk. Mutation Research/Fundamental and Molecular Mechanisms of Mutagenesis, 762, 24-31.

Şanlıer, N., & Sürücüoğlu, M. S. (2020). Türk mutfağı. Ankara: Hedef Yayınevi.

Şavkay T. (1996) Medeniyet ve coğrafya değişmeleri çerçevesinde Türk mutfağı, eskimeyen tatlar: Türk mutfak kültürü. Vehbi Koç Vakfı Yayınları-7, Mas Matbaacılık A.Ş., İstanbul.

Şen, M. A., & Ekinci, E. (2020). Türkiye’de üretilen coğrafi işaret ile tescillenmiş ekmek çeşitleri üzerine bir nitel araştırma. Journal of Eurasia Tourism Research, 1(1), 32-41.

T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı. (2025). Tarımsal üretim planlaması. Erişim tarihi: 22 Ekim 2025, https://www.tarimorman.gov.tr/Belgeler/Paylasim/Tarimsal_Uretim_Planlamasi.pdf

Tamang, J. P., Wacher-Rodarte, L., & Kashyap, P. L. (2021). Fermented foods as probiotics: a review. Journal of Advanced Pharmaceutical Technology & Research.

Tez, Z. (2015). Lezzetin Tarihi. İstanbul, Hayykitap.

Topkapı Palace. (2025, Aralık 27). Sultan’s dishes: 5 legendary flavors cooked in palace kitchens. https://topkapipalace.com.tr/article/5-legendary-flavors-in-palace/

Tosun, M.N.B., Işın, P.M. (1998). Aşçıbaşı. İstanbul: Yapı Kredi Kültür Sanat Yayıncılık Tic. San. A.Ş.

Tuncer, H. İ. (2007). Karma yemlerde kullanımı yasaklanan hormon, antibiyotik, antikoksidiyal ve ilaçlar. Journal of Lalahan Livestock Research Institute (Turkey), 47(1).

Ünsal, A. (2011). İstanbul’un lezzet tarihi- geçmiten günümüze sofra sohbetleri ve evimizin yemekleri. İstanbul: NTV Yayınları.

Yalçın, M. (2023). Türk yemek kültür mirasının coğrafyası, kaynağı ve evreleri. Türk Tarihi Araştırmaları Dergisi, 8(2), 128-142.

Yarış, A. (2022). Turkish traditional fermented plant-products as functional food. Eurasian Journal of Food Science and Technology, 6(1), 42-51.

Yenigün, İ., Balcı, V., Yenigün, A., & Uyanık, S. (2023). Çevre tarihi perspektifinden sürdürülebilir su yönetiminde örnek medeniyet: osmanlı devleti. Çevre Şehir ve İklim Dergisi, 2(3), 158-172.

Yerasimos, M. (2006). Çorbalar, Osmanlı Mutfağı Boyut Yayın Gurubu, İstanbul.

Yıldız, T. (2014). Tavuk Etinde Antibiyotik Kalıntılarının Hplc Yöntemiyle Belirlenmesi. [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. İstanbul Teknik Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü.

Yörük, G. N., & Güner, A. (2014). Gıda güvenliğinin tarihsel gelişimi. 2. Ulusal Laboratuvar Akreditasyonu ve Güvenliği Sempozyumu, İstanbul, 102-103.