Sınıf Yönetimi ve Davranış Destek Sistemleri
Özet
Bu bölümde, kaynaştırma ve özel eğitim ortamlarında sınıf yönetimi ve davranış destek sistemleri ele alınmıştır. Olumlu Davranışsal Destek (ODD) çerçevesi, davranış problemlerini önceden engellemeye odaklanan üç katmanlı bir destek yapısı sunmakta; davranışa özgü övgü ve ön-düzeltme gibi düşük yoğunluklu önleyici stratejiler, problem davranışların ortaya çıkmadan engellenmesinde önemli rol oynamaktadır. Bu doğrultuda geleneksel tepkisel ve davranışçı yaklaşımdan önleyici (proaktif) sınıf yönetimi yaklaşımına geçisin önemi vurgulanmaktadır. Önleyici sınıf yönetimi problem davranış ortaya çıkmadan önce sınıf ortamını, rutinleri, fiziksel çevreyi ve öğretmen tutumlarını düzenleyerek olumsuz davranışı kaynağında yönetmeyi hedefler. Öğretmenin sınıf içerisinde yapacağı fiziksel düzenlemelerin (oturma düzeni, sıraların düzeni) olumsuz davranışları önüne geçebilir. Sınıf içerisindeki kuralların net olması Davranış Destek Planları doğrultusunda hazırlanması gerekir. Öğrencilerin sınıf içeresinde sergilemiş oldukları her bir davranışın arkasında belirli bir amaç olduğundan dolayı sınıf içerisinde hazırlanacak kuralların İşlevsel Davranış Değerlendirme planları doğrultusunda hazırlanması vurgulanmaktadır. İşlevsel davranış değerlendirmesi, problem davranışın işlevini belirleyerek müdahalelerin bu işleve yönelik tasarlanmasını sağlamakta; İyi Davranış Oyunu ve sembol pekiştirme sistemleri gibi grup temelli teknikler, alanyazında güçlü kanıt temeline sahip uygulamalar olarak öne çıkmaktadır. İyi davranış oyununda takımlar belirlenen kurallara uyduklarında puan kazanıp ödüllendirilir, belirlenen kurallara uymayan takımlar puan kaybeder. Olumlu sosyal davranışları artırmada, duygusal bozukluk riski olan öğrencilerde yıkıcı davranışları azalttığı vurgulamaktadır. Sembol pekiştirme sisteminde öğrencinin motivasyonunun düşmemesi için ödüller güncellenmeli ve yapılan olumlu davranışın hemen ardından ödül verilmesi vurgulanmaktadır. Öz-izleme öğrencinin kendi davranışlarını izleyip kayıt altına alması ergenlik dönemindeki öz güven zedelenmesini önlemede ve öz denetim sağlamada etkili olduğu vurgulanmaktadır. Akran aracılı müdahaleler ise yetersizliği olan öğrencilerin sosyal ve davranışsal becerilerini akranlarıyla etkileşim yoluyla geliştirmelerine olanak tanımaktadır. Temelleri sosyal öğrenme kuramına dayanmaktadır sosyal öğrenmeyi artırıp doğal sınıf içerisinde öğrencinin damgalanmamasına önem vermektedir. Türkiye bağlamında yapılan araştırmalar, kaynaştırma sınıfı öğretmenlerinin bu alanda ek desteğe ihtiyaç duyduğunu ve hizmet içi eğitimlerin bu beceri eksikliğini gidermede etkili olabileceğini göstermektedir.
Referanslar
Akalın, S. (2012). Bilgilendirme ve performans geribildirimine dayalı sınıf yönetimi müdahale programının kaynaştırma sınıflarındaki öğretmen-öğrenci çifti çıktıları üzerindeki etkileri (Yayınlanmamış doktora tezi). Ankara Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara
Athamanah, L. S. & Cushing, L. S. (2019). Implementing a peer-mediated intervention in a work-based learning setting for students with autism spectrum disorders. Education and Training in Autism and Developmental Disabilities, 54(2), 196-210.
Barrish, H. H., Saunders, M., & Wolf, M. M. (1969). Good behavior game: effects of individual contingencies for group consequences on disruptive behavior in a classroom. Journal of applied behavior analysis, 2(2), 119–124. https://doi.org/10.1901/jaba.1969.2-119
Batu, E. S., Cüre, G., Nar, S., Gövercin, D., & Keskin, M. (2018). Türkiye'de ilkokul ve ortaokullarda yapılan kaynaştırma araştırmalarının gözden geçirilmesi. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Özel Eğitim Dergisi, 19(3), 577–614. https://doi.org/10.21565/ozelegitimdergisi.336925
Batu, S., Çolak, A., & Odluyurt, S. (2013). Özel gereksinimli çocukların kaynaştırılması. Vize Yayıncılık.
Bowman-Perrott, L., Burke, M. D., Zaini, S., Zhang, N., & Vannest, K. (2016). Promoting positive behavior using the Good Behavior Game: A meta-analysis of single-case research. Journal of Positive Behavior Interventions, 18(3), 180–190. https://doi.org/10.1177/1098300715592355
Coffey, J. H., & Horner, R. H. (2012). The sustainability of schoolwide positive behavior interventions and supports. Exceptional Children, 78(4), 407–422. https://doi.org/10.1177/001440291207800402
Cook, C. R., Grady, E. A., Long, A. C., Renshaw, T., Codding, R. S., Fiat, A., & Larson, M. (2017). Evaluating the impact of increasing general education teachers' ratio of positive-to-negative interactions on students' classroom behavior. Journal of Positive Behavior Interventions, 19(2), 67–77. https://doi.org/10.1177/1098300716679137
DiSalvo, C. A. & Oswald, D. P. (2002). Peer-mediated interventions to increase the social interaction of children with autism: Consideration of peer expectancies. Focus on Autism and Other Developmental Disabilities, 17(4), 198-207.
Ennis, R. P., Royer, D. J., Lane, K. L., & Griffith, C. (2017). A systematic review of precorrection in PK-12 settings. Education and Treatment of Children, 40(4), 465–495
Erbaş, D. (2008). Özel eğitim öğretmenleri tarafından uygulanan olumlu davranışsal destek programının etkililiği. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Özel Eğitim Dergisi, 9(2), 1–14. https://doi.org/10.1501/Ozlegt_0000000123
Flower, A., McKenna, J. W., & Vega, Jr., R. (2014). Effects of the Good Behavior Game on challenging behaviors in school settings. Review of Educational Research, 84(4), 546–571. https://doi.org/10.3102/0034654314536781
Flower, A., McKenna, J. W., Bunuan, R. L., Muething, C. S., & Vega, R. (2014). Effects of the Good Behavior Game on challenging behaviors in school settings. Review of Educational Research, 84(4), 546–571. https://doi.org/10.3102/0034654314536781
Ganz, J. B., Heath, A. K., Davis, J. L., & Vannest, K. J. (2013). Effects of a self-monitoring device on socially relevant behaviors in adolescents with Asperger disorder: A pilot study. Focus on Autism and Other Developmental Disabilities, 28(3), 149–157. https://doi.org/10.1080/10400355.2012.732655
Garrote, A., Felder, F., Krähenmann, H., Schnepel, S., Sermier Dessemontet, R., & Moser Opitz, E. (2020). Social Acceptance in Inclusive Classrooms: The Role of Teacher Attitudes Toward Inclusion and Classroom Management. Frontiers in Education, 5, Article 582873. https://doi.org/10.3389/feduc.2020.582873
Gresham, F. M., Watson, T. S., & Skinner, C. H. (2001). Functional behavioral assessment: Principles, procedures, and future directions. School Psychology Review, 30(2), 156–172.
Jeong, Y., & Copeland, S. R. (2020). Comparing Functional Behavior Assessment-Based Interventions and Non-functional Behavior Assessment-Based Interventions: A Systematic Review of Outcomes and Methodological Quality of Studies. Journal of Behavioral Education, 29(1), 1–41. https://doi.org/10.1007/s10864-019-09350-0
Kim, J. Y., Fienup, D. M., Oh, A. E., & Wang, Y. (2022). Systematic review and meta-analysis of token economy practices in K-5 educational settings, 2000 to 2019. Behavior Modification, 46(6), 1460–1487. https://doi.org/10.1177/01454455211058077 [1]
Korpershoek, H., de Boer, H., & Mouw, J. M. (2025). An update of the meta-analysis of the effects of classroom management interventions on students' academic, behavioral, social-emotional, and motivational outcomes. Review of Educational Research. https://doi.org/10.3102/00346543251361903 [1]
Lane, K. L., Menzies, H. M., Ennis, R. P., & Oakes, W. P. (2015). Supporting behavior for school success: A step-by-step guide to key strategies. Guilford Press.
Lewis, T. J., & Sugai, G. (1996). Functional assessment of problem behavior: A pilot investigation of the comparative and interactive effects of teacher and peer social attention on students in general education settings. School Psychology Quarterly, 11(1), 1–19.
McLaughlin, T. F., Krappman, V. F., & Welsh, J. M. (1985). The effects of self-recording for on-task behavior of behaviorally disordered special education students. Remedial and Special Education, 6(4), 42–45. [1]
Özyürek, M. (1996). Sınıfta davranış yönetimi: Uygulamalı davranış analizi. Karatepe Yayınları.
Robbins, S. H., Bucholz, J. L., Varga, M. A., & Green, K. B. (2022). Promoting inclusion in preschool with program-wide positive behaviour supports. International Journal of Inclusive Education, 26(4), 397–414. https://doi.org/10.1080/13603116.2019.1666169
Sardohan-Yıldırım, A. E. ve Akçamete, A. G. (2017). Özel gereksinimli öğrencilerin sınıf yönetimi kitaplarındaki yeri. SDU International Journal of Educational Studies, 4(1), 44-53.
Scott, T. M., Anderson, C. M., & Spaulding, S. A. (2010). Strategies for Developing and Carrying Out Functional Assessment and Behavior Intervention Planning. Preventing School Failure: Alternative Education for Children and Youth, 52(3), 39–50. https://doi.org/10.3200/PSFL.52.3.39-50
Sperry, L., Neitzel, J., & Engelhardt-Wells, K. (2010). Peer-mediated instruction and intervention strategies for students with autism spectrum disorders. Preventing School Failure: Alternative Education for Children and Youth, 54(4), 256–264. https://doi.org/10.1080/10459881003800529
Stormont, M. A., Smith, S. C., & Lewis, T. J. (2007). Teacher implementation of precorrection and praise statements in Head Start classrooms as a component of a program-wide system of positive behavior support. Journal of Behavioral Education, 16(3), 280–290. https://doi.org/10.1007/s10864-007-9037-y
Strickland-Cohen, M. K., & Horner, R. H. (2015). Typical School Personnel Developing and Implementing Basic Behavior Support Plans. Journal of Positive Behavior Interventions, 17(2), 102–112. https://doi.org/10.1177/1098300714554714
Sucuoglu, B., Akalin, S., & Sazak-Pinar, E. (2010). The effects of classroom management on the behaviors of students with disabilities in inclusive classrooms in Turkey. The Journal of the International Association of Special Education, 11(1), 64–74.
Sucuoğlu, B., & Kargın, T. (2006). İlköğretimde kaynaştırma uygulamaları: Yaklaşımlar, yöntemler, teknikler. Morpa Kültür Yayınları.
Sucuoğlu, B., Ünsal, P., & Özokçu, O. (2004). Kaynaştırma sınıfı öğretmenlerinin önleyici sınıf yönetimi becerilerinin incelenmesi. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Özel Eğitim Dergisi, 5(1), 51–64. [1]
Sugai, G., & Horner, R. H. (2002). The evolution of discipline practices: School-wide positive behavior supports. Child & Family Behavior Therapy, 24(1–2), 23–50. https://doi.org/10.1300/J019v24n01_03
Tipton, L. A., Christensen, L., & Blacher, J. (2013). Peer-mediated interventions for students with autism spectrum disorders: A review of the literature. Research and Practice for Persons with Severe Disabilities, 38(4), 254–265.
Travers, J. C., Tincani, M., Whitby, P. S., & Boutot, E. A. (2014). Alternative education placements and the use of functional behavioral assessment for students with emotional and behavioral disorders. Behavioral Disorders, 39(2), 128–146.
Watkins, L., O'Reilly, M., Kuhn, M., Gevarter, C., Lancioni, G. E., Sigafoos, J., & Lang, R. (2015). A review of peer-mediated social interaction interventions for students with autism in inclusive settings. Journal of Autism and Developmental Disorders, 45(4), 1070-1083.
Wehby, J. H., & Lane, K. L. (2009). Proactive instructional strategies for classroom management. In A. Akin-Little, S. G. Little, M. A. Bray, & T. J. Kehle (Eds.), Behavioral interventions in schools: Evidence-based positive strategies (pp. 141–156). American Psychological Association. https://doi.org/10.1037/11866-009
Yücesoy-Özkan, Ş., & Sucuoğlu, B. (2013). Kaynaştırma sınıfı öğretmenlerinin sınıf yönetimine ilişkin görüşleri ve gereksinimleri. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Özel Eğitim Dergisi, 14(2), 105–124.
