Bireyselleştirilmiş Eğitim Programı ve Planlama Süreci
Özet
Bireyselleştirilmiş Eğitim Programı (BEP), özel eğitim gereksinimi olan bireylerin eğitim süreçlerinin planlanması, uygulanması, izlenmesi ve değerlendirilmesinde temel rehber niteliği taşıyan bir eğitim planıdır. Öğrencilerin bireysel farklılıklarını merkeze alan bu program, yalnızca akademik gelişimi değil; sosyal, duygusal, iletişimsel, davranışsal ve bağımsız yaşam becerilerinin desteklenmesini de amaçlamaktadır. Etkili bir BEP, öğrencinin mevcut performans düzeyine dayalı olarak hazırlanan, ölçülebilir hedefler içeren, öğretim yöntemleri, eğitim uyarlamaları, destek hizmetleri ve değerlendirme süreçlerini bütüncül bir yaklaşımla ele alan dinamik bir planlama sürecidir. Bu bölümde öncelikle özel eğitim gereksiniminin belirlenmesinden Bireyselleştirilmiş Eğitim Programının hazırlanmasına kadar izlenen süreç açıklanmış; öğrencinin eğitsel değerlendirilmesi, özel eğitim hizmetlerine uygunluğunun belirlenmesi, BEP geliştirme ekibinin oluşturulması ve programın hazırlanmasına ilişkin temel aşamalar ele alınmıştır. Ardından BEP'nin tanımı, temel özellikleri ve ulusal yasal dayanakları açıklanarak bireyselleştirilmiş eğitimin hukuki ve eğitsel temelleri ortaya konulmuştur. Bölümün devamında etkili bir BEP'nin temel bileşenleri; kişisel bilgiler, mevcut performans düzeyi, uzun ve kısa dönemli amaçlar, öğretim düzenlemeleri ve uyarlamalar, destek eğitim hizmetleri ile BEP geliştirme biriminin görevleri ayrıntılı biçimde incelenmiştir. Ayrıca her bileşene ilişkin uygulama örnekleri sunularak kuramsal bilgilerin uygulamayla ilişkilendirilmesi amaçlanmıştır. Son olarak BEP'nin izlenmesi ve değerlendirilmesi süreci ele alınmış; öğrenci gelişiminin sistematik olarak izlenmesi, farklı veri kaynaklarının kullanılması, ilerlemenin raporlanması ve gerektiğinde programın güncellenmesine yönelik temel ilkeler açıklanmıştır. Böylece bölüm, Bireyselleştirilmiş Eğitim Programının hazırlanması ve uygulanmasına ilişkin kuramsal bilgileri uygulama örnekleriyle bütünleştirerek öğretmenlere, okul yöneticilerine, lisans ve lisansüstü öğrencilere kapsamlı bir rehber sunmayı amaçlamaktadır.
Referanslar
Bateman, B. D., ve Herr, C. M. (2006). Writing measurable IEP goals and objectives. Attainment Company.
Friend, M., ve Bursuck, W. D. (2019). Including students with special needs: A practical guide for classroom teachers (8th ed.). Pearson.
Gargiulo, R. M., ve Bouck, E. C. (2020). Special education in contemporary society: An introduction to exceptionality (7th ed.). SAGE.
Heward, W. L. (2022). Exceptional children: An introduction to special education (12th ed.). Pearson.
İlik, Ş. (2025). Özel Eğitimde Bireysel Eğitim Programları, Eğiten
İlik, Ş. Ş., ve Sarı, H. (2018). Öğretmenler İçin Bireyselleştirilmiş Eğitim Programı Yeterlik Ölçeği ÖBEPYÖ: Ölçek Geliştirme Çalışması. Ahi Evran Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi, 19(2), 1467-1483.
Kupper, L. (2000). A guide to the individualized education program. Retrieved February 1, 2008, from http://www.ed.gov/parents/needs/speced/iepguide/iepguide.pdf
Milli Eğitim Bakanlığı. (1997). 573 sayılı özel eğitim hakkında kanun hükmünde kararname, 06.06.1997 tarih ve 23011 sayılı Resmi Gazete.
Milli Eğitim Bakanlığı. (2018). Özel Eğitim Hizmetleri Yönetmeliği. Resmî Gazete, 30471.
ÖRGM (2023). Bireyselleştirilmiş eğitim programı tüm öğretmenler için yol haritası. Özel Eğitim ve Rehberlik Hizmetleri Genel Müdürlüğü, Yayın No 8253, Edt. Kübra Akbayrak.
Sarı, H., ve İlik, Ş. Ş. (2022). Öğretmenler- uzmanlar-aileler için adım adım bireyselleştirilmiş eğitim programı: geliştirme-uygulama-değerlendirme. (3. Baskı). Eğiten Kitap. 165
Smith, D. D. (2020). Introduction to special education: Making a difference (9th ed.). Pearson.
Turnbull, A., Turnbull, R., Wehmeyer, M. L., ve Shogren, K. A. (2020). Exceptional lives: Special education in today's schools (9th ed.). Pearson.
United Nations. (2006). Convention on the Rights of Persons with Disabilities. United Nations.
United States Department of Education. (2004). Individuals with Disabilities Education Improvement Act of 2004 (IDEA 2004). U.S. Department of Education.
Universal Declaration of Human Rights (1948) erişim adresi: https://www.un.org/sites/un2.un.org/files/2021/03/udhr.pdf
Yell, M. L., Collins, J., Kumpiene, G., ve Bateman, D. (2020). The individualized education program: Procedural and substantive requirements. Teaching Exceptional Children, 52(5), 304-318.
