Sürdürülebilir Bir Gelecek İçin Öğretmen Adaylarının Sürdürülebilir Kalkınma Farkındalıkları ve Çevresel Davranış Profillerinin İncelenmesi
Özet
Eğitimin sürdürülebilir kalkınma amaçlarına hizmet etmesi noktasında, öğretmen adaylarının bu sürece dair farkındalık ve davranış düzeylerinin istatistiksel verilerle ortaya konulması stratejik bir öneme sahiptir. Bu araştırmanın temel amacı, öğretmen adaylarının sürdürülebilir kalkınma farkındalıklarını ve çevre dostu davranışlarını belirleyerek, farkındalık ve eylem süreçlerini şekillendiren temel belirleyicileri analiz etmektir. Bu bağlamda araştırmada farkındalık ve davranış düzeyleri; ilgili alanda akademik bir ders alma, sosyal bir faaliyete katılım sağlama veya gönüllü bir kulüp/dernek üyeliği gibi değişkenler ekseninde derinlemesine analiz edilmiştir. Tarama yönteminin kullanıldığı çalışma, 528 öğretmen adayı ile; "Kişisel Bilgi Formu", "Sürdürülebilir Kalkınma Farkındalık Ölçeği" ve "Çevre Dostu Davranışlar Ölçeği" kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Elde edilen verilerin gerekli analizleri sonucunda; çevre dostu davranış puanlarının faaliyete katılma ve ders alma durumlarına göre anlamlı farklılık gösterdiği, ancak kulüp üyeliği değişkeninden etkilenmediği saptanmıştır. Sürdürülebilir kalkınma farkındalığında ise yalnızca ders alma durumunun istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık yarattığı belirlenmiştir.
Referanslar
Acar, B., & Aksoy, F. (2021). Öğretmen Adaylarının Çevre Kulübü Üyeliği ve Sürdürülebilir Kalkınma Farkındalığı. Journal of Teacher Education Research, 12(3), 55–67.
Akgül, U. (2010). Sürdürülebilir kalkınma: Uygulamalı antropolojinin eylem alanı. Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih Coğrafya Fakültesi Antropoloji Dergisi, 24, 133-164.
Aksoy, B., & Demir, S. (2022). Participation in Environmental Activities and Sustainable Development Awareness Among Pre service Teachers. Journal of Environmental Education Studies, 15(1), 55–64.
Alkış, S. (2007). Coğrafya Eğitiminde Yükselen Paradigma: Sürdürülebilir Bir Dünya. Marmara Coğrafya Dergisi, 15, 55-64.
Alp, E., Ertepınar, H., Tekkaya, C. ve Yılmaz, A. (2008). “A survey on Turkish Elementary School Students’ Environmental Friendly Behaviours and Associated Variables”. Environmental Education Research, 14 (2), 129-143.
Alshehri, S. Z. (2024). Exploring students' pro-environmental knowledge and the knowledge–behavior gap. Turkish Studies in Education.
Altuntaş, A. (2012). Sürdürülebilir toplumlar ve metropollerin baskılarından kurtulmak için alternatif bir yol: Sürdürülebilir kentler. Mustafa Kemal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 9(17), 135-148.
Arijeniwa, V.F., Akinsemolu, A.A., Chukwugozie, D.C., Onawo, U.G., Ochulor, C.E., Nwauzoma, U.M., Kawino, D.A., Onyeaka, H. (2024). Closing the loop: A framework for tackling single-use plastic waste in the food and beverage industry through circular economy- a review. J. Environ. Manag. 359, 120816.
Arslan, A. (2025). Green Prospective Teachers: Awareness and Sustainable Practices among Pre-service Teachers. SAGE Open.
Atmaca, A. C. (2018). Fen bilgisi öğretmen adaylarının sürdürülebilir kalkınma farkındalıklarının belirlenmesi (Yüksek Lisans Tezi). https://erbakan.edu.tr/tr/birim/egitim-bilimleri-enstitusu
Basiago, A. D. (1999). Economic, social, and environmental sustainability in development theory and urban planning practice. The Environmentalist, 19(2), 145–161. https://doi.org/10.1023/A:1006697118620
Braßler, M., & Sprenger, S. (2021). Fostering sustainability knowledge, attitudes, and behaviours through a tutorsupported interdisciplinary course in education for sustainable development. Sustainability, 13(6), 3494. https://doi.org/10.3390/su13063494
Chen, C., An, Q., Zheng, L., & Guan, C. (2022). Sustainability literacy: assessment of knowingness, attitude and behavior regarding sustainable development among students in China. Sustainability, 14(9), 4886, https://doi.org/10.3390/su14094886
Creswell, J. W. (2012). Educational research: Planning, conducting, and evaluating quantitative and qualitative research (4th ed.). Pearson.
Creswell, J. W. (2014). Research design: Qualitative, quantitative, and mixed methods approaches (4th ed.). SAGE.
Çelikbaş, A. (2016). Sürdürülebilirliği Temel Alan Çevre Eğitiminin Ortaokul Öğrencilerinin Çevresel Davranışlarına ve Sürdürülebilir Çevre Tutumlarına Etkisi, Yüksek Lisans Tezi, Mersin Üniversitesi.
Çevre ve Orman Bakanlığı. (2004). Türkiye çevre atlası. Ankara: Çevre ve Orman Bakanlığı.
Çimen, H., & Benzer, S. (2019). Fen bilgisi ve sınıf öğretmen adaylarının sürdürülebilir çevreye yönelik tutumlarının incelenmesi. İnsan & İnsan, 6(21), 525–545. https://doi.org/10.29224/insanveinsan.475471
Çokluk. Ö.. Şekercioğlu. G. & Büyüköztürk. Ş. (2012). Sosyal Bilimler İçin Çok Değişkenli İstatistik SPSS Ve LISREL Uygulamaları. 2. Baskı. Ankara: Pegem Akademi Yayıncılık.
Çokmutlu, M. E. (2019). Sürdürülebilir kalkınma temelinde döngüsel ekonomi performansı (Yüksek lisans tezi). Karabük Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
DuNann Winter, D., & Koger, S. M. (2004). The psychology of environmental problems. Mahwah, NJ: Lawrence Erlbaum.
Elmassah, S., Biltagy, M., and Gamal, D. (2022). Framing the role of higher education in sustainable development: a case study analysis. Int. J. Sustain. High. Educ. 23 (2), 320–355. doi:10.1108/ijshe-05-2020-0164
Erdoğan,M., Kostova, Z. ve Marcinkowski, T. (2009). “Components of Environmental Literacy in Elementary Science Education Curriculum in Bulgaria and Turkey”. Eurasia Journal of Mathematics, Science and Technology Education, 5(1), 15- 26.
Erol, G. H. ve Gezer, K. (2006). Sınıf Öğretmenliği Öğretmen Adaylarına Çevreye ve Çevre Sorunlarına Yönelik Tutumları. International Journal Of Environmental and Science Education, C. 1, S. 1, s. 65-77.
25, S. (2004). Çevre eğitimi ve çevre bilinci nedir, çevre eğitimi nasıl olmalıdır?, Çevre ve İnsan Dergisi, 65,66, 1-13.
Fortner, R. W., and Teates, T. G. (1980). Baseline studies for marine education: experiences related to marine knowledge and attitudes. J. Environ. Educ. 11 (4), 11–19. doi:10.1080/00958964.1980.9941385
Gardner, G. T. and Stern, P. C. (1996). Environmental Problems and Human Behavior. Boston: Allyn and Bacon.
Gardner, G. T., & Stern, P. C. (2002). Environmental problems and human behavior (2nd ed.). Boston, MA: Pearson Custom Publishing.
Gherhes¸, V., F˘ arcas¸iu, M.A., Para, I. (2022). Environmental problems: an analysis of students’ perceptions towards selective waste collection. Front. Psychol. 12 (January), 1–16.
Gündoğan, S. & Demir, A. (2024). Sürdürülebilir kalkınma ve çevre: geleceği şekillendirecek stratejiler. Dumlupınar Üniversitesi İİBF Kamu Yönetimi Bölümü.
Gürses, D (2009). ‘İnsani Gelişme’ ve Türkiye. Balikesir University Journal of Social Sciences Institute, 12(21), 340-350.
Hayta, A.B. (2006). Çevre Kirliliğinin Önlenmesinde Ailenin Yeri Ve Önemi. Ahi Evran Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi (KEFAD), 7(2), 359-376.
Hungerford, H.R. and Volk, T.L. (1990). “Changing Learner Behavior through Environmental Education”. The Journal of Environmental Education, 21(3), 8– 21.
Kahn, M. (1995).Concepts, definitions, and key issues in sustainable development: the outlook for the future. Proceedings of the 1995 International Sustainable Development Research Conference, Manchester, England, Mar. 27-28, 1995, Keynote Paper, 2-13.
Kaya, R., & Yıldız, M. (2023). The Effect of Participation in Environmental Projects on University Students’ Sustainability Awareness. Sustainability in Higher Education Research, 8(2), 23–34.
Khazen, M., Asli, S., Basheer, A., & Hugerat, M. (2025). The Impact of a Sustainability Education Initiative on Pre-Service Teachers: Changes in Environmental Attitudes, Willingness to Act, and Ecological Footprint. Sustainability, 17(12), 5621. https://doi.org/10.3390/su17125621
Koçulu, A. (2018). Fen bilgisi öğretmen adaylarının sürdürülebilir kalkınma farkındalıkları ile çevre sorunlarına yönelik tutum ve davranışları arasındaki ilişkinin incelenmesi (Yüksek Lisans Tezi). https://egitimbilim.akdeniz.edu.tr/
Longhurst, J., Bellingham, L., Cotton, D., Isaac, V., Kemp, S., Martin, S., et al. (2014). Education for sustainable development: guidance for UK higher education providers.
Mckeown, R. (2002). Progres Has Been Made İn Education For Sustainable Development. Applied Environmental Education and Communication, S.1, s. 21-23.
Michelsen, G., and Fischer, D. (2017). Sustainability and education 1 Sustainable development policy. Routledge, 135–158.
Morales-Jasso, G., & Badano, E. I. (2024). Environment: a key concept for science development and decision making. Environment, Development and Sustainability. https://doi.org/10.1007/s10668-024-01677-2
Oghenekohwo, J. E., & Frank-Oputu, E. A. (2017). Literacy education and sustainable development in developing societies. International Journal of Education and Literacy Studies, 5(2), 126-131. http://dx.doi.org/10.7575/aiac.ijels.v.5n.2p.126
Özçağ, M. ve Hotunoğlu, H. (2015). Kalkınma Anlayışında Yeni Bir Boyut: Yeşil Ekonomi. CBÜ Sosyal Bilimler Dergisi, 13(2), 304-324.
Özdemir, F., & Arslan, H. (2022). The Effect of Environmental and Sustainability Courses on Pre service Teachers’ Awareness of Sustainable Development. Journal of Environmental Education Research, 16(3), 44–53.
Özsoy, F.N. (2015). Sanayileşme olgusunun kirlilik sığınağı hipotezi ve çevresel vergiler açısından yeniden değerlendirilmesi. Doktora Tezi. Gaziantep Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. Gaziantep.
Öztürk, A., & Demir, S. (2023). Üniversite Öğrencilerinin Çevre Derneklerine Katılımının Sürdürülebilirlik Farkındalığı Üzerine Etkisi. Sustainability in Higher Education Research, 7(1), 34–46.
Raven, P. ve Berg, L. (2006). Environment. USA: John Wiley and Sons.
Rodriguez, M., Boyes, E., Stanisstreet, M., Skamp, K., Malandrakis, G., Fortner, R., Kılınç, A., Taylor, N. , Chhokar, K., Dua, S., Ambusaidi, A., Cheong, I., Mijung, K., and Hye-Gyoung, Y. (2011). “Can Science Education Help to Reduce Global Warming?”. The International Journal of Science in Society, 2(3), 89-100.
Sandel, K., Öhman, J. ve Östman, L. (2006). Education for Sustainable Development: Nature, School and Democracy. Lund: Studentliterattur.
Sarıçoban, K. (2011). Türkiye’de uygulanan çevre politikalarının sürdürülebilir kalkınma üzerine etkileri. Yüksek Lisans Tezi. Süleyman Demirel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü İktisat Anabilim Dalı, Isparta.
Shafiei, A., & Maleksaeidi, H. (2020). Pro-environmental behavior of university students: Application of protection motivation theory. Global Ecology and Conservation, 22, e00908.
Steg, L., & Vlek, C. A. J. (2009). Encouraging pro-environmental behaviour: An integrative review and research agenda. Journal of Environmental Psychology, 29(3), 309–317. https://doi.org/10.1016/j.jenvp.2008.10.004
Strange, T. ve Bayley, A. (2008). Sustainable Development: Linking Economy, Society, Environment. Paris: OECD, 2008.
Sütgibi, S., & Zafer, N. (2025). The Effect of Education Programs on Students’ Attitudes Towards Environmental Problems: A Case Study at Ege University. International Journal of Research and Scientific Innovation (IJRSI).
Tandoğan, D. ve Özyurt, H. (2013). Bankacılık Sektörünün Ekonomik Büyüme ve Ekonomik Kalkınma Üzerine Etkisi: Türkiye Ekonomisi Üzerine Nedensellik Testleri (1981-2009). Marmara Üniversitesi İ.İ.B. Dergisi, 35(2), 49-80.
Tanık, N. (2012). Fen ve teknoloji öğretmen adaylarının çevre kimliklerinin ve çevre dostu davranışlarının belirlenmesi (Yüksek Lisans Tezi). https://ebil.erciyes.edu.tr/
Teksöz, G., Şahin, E. ve Ertepınar, H. (2010). Çevre Okuryazarlığı, Öğretmen Adayları ve Sürdürülebilir Bir Gelecek. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, S. 39, s. 307-320.
Timur, S., & Yılmaz, M. (2013). Fen bilgisi öğretmen adaylarının çevreye yönelik tutumları ve çevresel davranışları. Kastamonu Eğitim Dergisi, 21(2), 651–668.
Timur, S., Timur, B., ve Karakaş, A. (2014). Investigating Pre-Service Teachers’ Knowledge and Behaviors Toward Environment. The Anthropologist, 17(1), 25-35.
Timur, S., Yılmaz, Ş., & Timur, B. (2013). İlköğretim öğretmen adaylarının çevreye yönelik tutumlarının belirlenmesi ve farklı değişkenlere göre incelenmesi. Ahi Evran Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi (KEFAD), 14(2), 191–203.
Türk, M. S. (2022). Okul öncesi öğretmen adaylarının sürdürülebilir kalkınma ile ilgili farkındalıklarının incelenmesi (Yüksek Lisans Tezi). https://fbe.ahievran.edu.tr/
Uludağ, G., Karademir, A. H., & Cingi, M. A. (2017). Okul Öncesi Öğretmen Adaylarının Sürdürülebilir Çevreye İlişkin Davranış Düzeylerinin İncelenmesi. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, (41), 120 136.
UNESCO (1980). “Environmental Education in the Light of Tbilisi Conference”. Paris, France: United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization.
UNESCO, (2006). United Nations Decade of Education For Sustanabile Development 2005-2014, UNESCO: International Implementation Scheme. Paris.
United Nations Environment Programme [UNEP] & World Tourism Organization [WTO]. (2005). Making tourism more sustainable: A guide for policy makers. Madrid: UNEP and WTO.
Ünal, A. (2017). Çevre eğitimi ve çevre bilinci. Ankara: Eğitim Yayınevi.
Yeni, Ö. (2014). Sosyal politika. Anadolu Üniversitesi Yayınları.
Yıldız, M., & Kaya, R. (2021). The Impact of Environmental Education Courses on University Students’ Sustainability Awareness. Sustainability in Higher Education Research, 7(2), 27–36.
Yüksel, Y, & Yıldız, B. (2019). Lise öğrencilerinin sürdürülebilirlik bilinci, Ihlara Eğitim Araştırmaları Dergisi, 4(2), 222-243.
Yüzüak, A. V. (2022). Teachers’ views on Turkey’s Zero Waste Project (TZWP). Turkish Journal of Education Sciences.
