Sürdürülebilir Kalkınmada Sürdürülebilir Şehirler ve Topluluklar
Özet
Kitabımızın bu bölümünde; Sürdürülebilir Kalkınma ile genel bilgiler, fen öğretiminde sürdürülebilir kalkınmanın ne şekilde ele alındığı ve sürdürülebilir kalkınma amaçlarının 11. Amacı olarak belirlenen “Sürdürülebilir Şehirler ve Topluluklar” amacına yönelik bilgiler yer almaktadır. Sürdürülebilir kalkınma kavramının küresel bir farkındalık kazanması 1990’lara dayanmaktadır. Sürdürülebilir kalkınma kavramı; ekonomik, coğrafi ve sosyal kalkınma kavramlarından bağımsız düşünülemez. Bu kavramın iyi anlaşılabilmesi için, bütüncül bir bakış gerekmektedir. Gezegenin sınırlı miktardaki kaynakları, hızla artan nüfus, iklim değişikliği gibi aktörler insanoğlunun dünü, bugünü ve yarının şekillenmesinde sonraki neslin yaşam kalitesi üzerinde olumsuz etkilere sebebiyet verebilmektedir. Bu kapsamda; ekonomik büyüme, sosyal kapsayıcılık ve çevresel koruma arasında hassasiyetle bir denge kurulmasını temel alan bir yaklaşımın ortaya çıkması gerekliliği doğmaktadır. Yaklaşımın temel ruhu yalnızca çevre koruma anlayışıyla kalmayıp, aynı zamanda yoksullukla mücadele etme, eşitsizlikleri azaltmak, bireylerin adil ve yaşanabilir dünya inşa etmesini de amaçlamaktadır. Ayrıca, sistemlerin kendi içindeki kendini yenileyebilme kapasitesine saygı gösterilen ve yarının ihtiyaçlarını bugün ki ihtiyaçlarının kullanımda denge ve korumacılığının sağlandığı bir yapıya büründüğü bilinmektedir. Fen eğitimi öğretim programlarında sürdürülebilir kalkınmaya yönelik olarak yüzeysel olmayan düzeyde yer verildiği görülmektedir. Sürdürülebilir kalkınmanın 11. Amacı olan sürdürülebilir şehirler ve topluluklar amacına yönelik olarak; dünya genelinde yaşanan doğal felaketler, depremler, pandemiler toplumsal dönüşümlere ihtiyaç duyulduğu ve dönüşümlerin organize bir şekilde yürütülmesi gerekliliğini gözler öne sermektedir. Doğayı koruyan iş ve iş modelleri, çevre düzenlemeleri, yaşamın bir parçası haline gelmelidir. Hızlı nüfus artışları, plansız kentleşmeler, alt yapı yetersizlikleri, trafik sorunları, hava kirliliği, çarpık yapılaşmalar, konut yetersizlikleri gibi pek çok değişkenin işe vuruk olarak organize edilmesinin sorunları çözümünde göz önünde bulundurulması gerekmektedir.
This section of our book includes general information about Sustainable Development, how sustainable development is addressed in science education, and information regarding the 11th Sustainable Development Goal, "Sustainable Cities and Communities." The concept of sustainable development gained global awareness in the 1990s. The concept of sustainable development cannot be considered independently from economic, geographical, and social development concepts. A holistic perspective is needed to understand this concept well. Factors such as the planet's limited resources, rapidly increasing population, and climate change can negatively impact the quality of life of future generations in shaping humanity's past, present, and future. In this context, there is a need for an approach that is based on establishing a delicate balance between economic growth, social inclusion, and environmental protection. The fundamental spirit of this approach is not limited to environmental protection; it also aims to combat poverty, reduce inequalities, and enable individuals to build a just and livable world. Furthermore, it is known that the system's capacity for self-renewal is respected, and a structure is adopted that ensures a balance and protection between the needs of tomorrow and the needs of today. Sustainable development is given a significant, non-superficial place in science education curricula. Regarding the 11th goal of sustainable development, sustainable cities and communities, global natural disasters, earthquakes, and pandemics highlight the need for societal transformations and the necessity of organizing these transformations. Business and business models that protect nature, and environmental regulations, must become an integral part of life (Adel and Alani, 2024). Many variables such as rapid population growth, unplanned urbanization, inadequate infrastructure, traffic problems, air pollution, haphazard construction, and housing shortages need to be considered in the organized approach to solving these problems.
Referanslar
Adel, A. & Alani, N.H.S.(2024). Akıllı şehirler ve topluluklarda insan odaklı işbirliği ve endüstri 5.0 çerçevesi: toplum 5.0 ‘da sürdürülebilir kalkınma hedefleri 3, 4, 9 ve 11’in geliştirilmesi. Akıllı Şehirler, 7(4), 1723-1775. https://doi.org/10.3390/smartcities7040068
Agyemang, F.(2024). Güney Afrika’nın yasal ve politika çerçevelerinin, geleneksel liderliğin sürdürülebilir kalkınma hedefi 11’e ulaşılmasına katkıda bulunmasını ne ölçüde desteklediği. Şehir ve Bölge Planlaması, 58, 19-58. https://doi.org/10.38140/trp.v85i.8528
Akgümüş, Ö.(2024).Sürdürülebilir kalkınma konusunda argümantasyon tabanlı öğretimin öğrencilerin eleştirel düşünme ve akademik başarıları üzerine etkisi. Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi.
Altınel, Z.T.(2024). STEM yaklaşımına dayalı sürdürülebilir kalkınma eğitiminin 5.sınıf öğrencilerinin tutum ve davranışlarına etkisinin incelenmesi. Erciyes Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Doktora Tezi.
Altuntaş, A. (2013). Sürdürülebilir Toplumlar ve Metropollerin Baskılarından Kurtulmak İçin Alternatif Bir Yol: Sürdürülebilir Kentler. Mustafa Kemal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 9(17), 135-148. https://izlik.org/JA23YL97RN
Ateş, Y.T.(2025). Fen bilimleri öğretmen ve öğretmen adaylarının sanal gerçeklik teknolojisi yardımıyla sürdürülebilir kalkınma niyetlerinin incelenmesi, Erciyes Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Doktora Tezi.
Aydın, M.E. ve Güllü, G. (2025).Deprem, Kentsel Dönüşüm ve Sürdürülebilir Şehirler/Depremler, Kentsel Dönüşüm ve Sürdürülebilir Şehirler. Türkiye Bilimler Akademisi Yayınları.
Bostancı, S.H. ve Yıldırım, S. (2019). Sürdürülebilir Topluluklar ve Ekolojik Vatandaşlık Üzerine Kavramsal Bir İnceleme. Iğdır Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, Ek Sayı, 203-218. https://izlik.org/JA52EZ99JC
Bostancı, S.H. ve Yıldırım, S. (2019). Sürdürülebilir Topluluklar ve Ekolojik Vatandaşlık Üzerine Kavramsal Bir İnceleme. Iğdır Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, Ek Sayı, 203-218.
Cenberlitaş, D.D.(2024). Fen Bilimleri Ders Kitaplarında Yer Alan Çevre Konularının Sürdürülebilir Kalkınma Hedefleri, Araştırma ve Sorgulamaya Dayalı Öğrenme ve Bilimsel Süreç Becerileri Açısından İncelenmesi. Yüksek Lisans Tezi, Ondokuz Mayıs Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Samsun.
Cernev, T. & Fenner, R.(2024).2030Sonrası:sürdürülebilir kalkınmayı gerçekleştirmek için yapılar. İklim Alanındaki Sınırlar, 6, 1-10. https://doi.org/10.3389/fclim.2024.1453366
Çetin, G. (2025).Fen bilgisi eğitiminde sürdürülebilir kalkınmaya yönelik modül uygulamalarının ortaokul öğrencilerinin farkındalık düzeyine etkisi. Dokuz Eylül Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi.
Dursun, B. (2022). 8.Sınıf fen bilimleri dersi sürdürülebilir kalkınma ünitesinin yaratıcı drama yöntemi ile öğretiminin öğrencilerin fen tutumu ve sosyal becerilerinin gelişimine etkisi, Bartın Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü. Yüksek Lisans Tezi.
Eker Çelebi, M., & Taşkın Ekici, F. (2025). Türkiye Yüzyılı Maarif Modelinde Fen Bilimleri Öğretim Programında Sürdürülebilirlik ve Sürdürülebilir Kalkınma Hedefleri ile İlişkisi. Denizli İl Millî Eğitim Müdürlüğü Bilim ve Eğitim Dergisi, 1(1), 29-39. https://izlik.org/JA83SS39GF
Engin, E. ve Akgöz, B. (2013). Sürdürülebilir Kalkınma Ve Kurumsal Sürdürülebilirlik Çerçevesinde Kurumsal Sosyal Sorumluluk Kavramının Değerlendirilmesi. Selçuk İletişim, 8 (1), 85-94. https://doi.org/10.18094/si.78508
Ergün, T. (2012). Sürdürülebilir Kalkınma ve Çevre Etiği. Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 3(1), 97-123. Doi: 10.1501/sbeder_0000000041
Gedik, Y. (2020). Sosyal, Ekonomik ve Çevresel Boyutlarla Sürdürülebilirlik ve Sürdürülebilir Kalkınma. Uluslararası Ekonomi Siyaset İnsan Ve Toplum Bilimleri Dergisi, 3 (3), 196-215. https://izlik.org/JA94FY76EF
Gedik, Y. (2020). Sosyal, Ekonomik ve Çevresel Boyutlarla Sürdürülebilirlik ve Sürdürülebilir Kalkınma. Uluslararası Ekonomi Siyaset İnsan Ve Toplum Bilimleri Dergisi, 3 (3), 196-215. https://izlik.org/JA94FY76EF
Gürlük, S. (2010). Sürdürülebilir kalkınma ve gelişmekte olan ülkelerde Uygulanabilir mi?. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi İİBF Dergisi, 5(2), 85-99.
İbrahim, V. & Eltanbouly, M. (2024). Mimari ve sürdürülebilirlik: Kahire şehir merkezi ve Nubia-Aswan’dan örnek olaylar: BM sürdürülebilir kalkınma hedefine ulaşma yolunda. JES:Mühendislik Bilimleri Dergisi, 52(3), 291-311. https://doi.org/10.21608/jesaun.2024.251635.1291
İnam, B.Ö. (2024). Öğretmen Adaylarına yönelik sürdürülebilir kalkınma için eğitim programı geliştirme. Ankara Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Doktora Tezi.
Kaman, D. & Bozkurt, Y. (2025). Sürdürülebilir Kalkınma ve Çevre: Geleceği Şekillendirecek Stratejiler. Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 83, 299-316. https://doi.org/10.51290/dpusbe.1581194
Karasu, C.B. (2024). Biyomimikriye dayalı tasarım uygulamalarının 8.sınıf öğrencilerinin sürdürülebilir kalkınma konusundaki problem çözme algılarına ve sürdürülebilir çevreye yönelik tutumlarına etkisinin incelenmesi. Marmara Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi.
Kaya, H.E. ve Susan, A.T. (2020). Sürdürülebilir Bir Kentleşme Yaklaşım Olarak, Ekolojik Planlama ve Eko-Kentler. Kent Araştırmaları Dergisi, (30), 11, 909-937.
Kayar, İ. ve Kutlu, S.Z. (2022).Kentsel Dirençlilik ve Çevresel Sürdürülebilirlik İlişkisi Üzerine Bir Değerlendirme. İnternational Journal Of Social Sciences, 7(2), 178-204.
Keleş, R. (2023). Dünyada ve Türkiye’de Çevre Politikaları ve Sürdürülebilir Kalkınma. Çevre Şehir ve İklim Dergisi, 2(3), 24-30. https://izlik.org/JA77TF69XK
Mahmud, Ş., Iqbal A., Alhussan, A.A., &El-Kenawy, M.(2025). Siyasi istikrar ve iyi yönetişim, sürdürülebilir şehirler, temiz enerji ve sorumlu tüketimin sağlanmasında katalizör görevi görüyor: Gelişmekte olan bir ekonomiden elde edilen kanıtlar. Beşeri ve Sosyal Bilimler İletişimi, 12(1), 1-16. https://doi.org/10.1057/s41599-025-06219-3
MEB (2025).Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Öğretim Programları Ortak Metni.
Murteza, Z.U.(2025). 2024 yılı fen bilimleri dersi öğretim programının sürdürülebilir kalkınma amaçları çerçevesinden incelenmesi, Yıldız Teknik Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi.
Ozmehmet, D.E. (2008). Dünyada ve Türkiyede Sürdürülebilir Kalkınma Yaklaşımları. Yaşar Üniversitesi E-Dergisi, 3(12), 1853-1876. https://doi.org/10.19168/jyu.48930
Partigöç, N. S. (2023). Sürdürülebilir Kentsel Planlama Süreçlerinde Akıllı Şehir Yaklaşımının Rolü. Çevre Şehir ve İklim Dergisi, 2(3), 174-189. https://izlik.org/JA38JC58FB
Şahinöz, A. (2019). Sürdürülemeyen “Sürdürülebilir Kalkınma”. Ufuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 8(15), 77-101. https://izlik.org/JA98UY43WK
Şehirler ve İklim Eylemi Dünya Şehirleri Raporu (2024). 12 Nisan 2026 tarihinde https://unhabitat.org/wcr/#:~:text=1.,The%20increasing%20concentration%20of%20people%20in%20hazard%2Dprone%20urban%20areas,policy%20choices%20and%20emission%20scenarios. adresinden erişilmiştir.
Torun, K.T. (2024). Fen bilgisi öğretmen adaylarının sürdürülebilir kalkınma farkındalıklarının çeşitli değişkenlere göre incelenmesi. Necmettin Erbakan Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi.
Wang, P., Song, W., Zhou, J., Tan, Y. &Wang, H.(2023). Sürdürülebilir Kentsel Gelişimin Sağlanmasında Yapay Zekâ Tabanlı Çevresel Renk Sistemi. Sistemler, 11(3), 135. https://doi.org/10.3390/systems11030135
Yapıcı, M. (2003). Sürdürülebilir Kalkınma ve Eğitim. Sosyal Bilimler Dergisi, 223-229.
