Identity And Cultural Codes in Illustrations in Children’s Books
Özet
This study aims to examine the role of illustrations in children's literature in identity formation and the transmission of cultural codes from a multi-dimensional perspective. Based on the decisive influence of visual perception on cognitive, affective, and social development during childhood, the interaction between text and visuals in picture books and their contribution to the child reader's meaning-making processes is discussed in detail. It is emphasized that illustrations are not merely an aesthetic element; they are also a powerful narrative tool that supports the child's participation in the socialization process, makes cultural values visible, and guides identity construction. The study discusses how visuals in children's books concretize cultural codes through character representations, spatial arrangements, objects, and daily life practices. Furthermore, the contributions of illustrations to children's national and universal identity development processes are analyzed through selected examples of works. In this context, it is concluded that high-quality illustrations enable children to both recognize their own culture and understand, compare, and interpret different cultures. In addition, the contribution of visual narratives to the development of aesthetic sensitivity and visual literacy skills in children is also evaluated. The study also offers guiding suggestions for educators and content creators. In conclusion, the study reveals the pedagogical, aesthetic, and cultural functions of illustrations in children's literature through a holistic approach, and emphasizes the necessity of designing these visual elements from a conscious, sensitive, inclusive, and multicultural perspective.
Referanslar
Akkaya, N. (2022). Çocuk edebiyatının tanımı, mahiyeti, temel ilkeleri ve amaçları. Ş. Şimşek, F. Bulut (Eds.), Çocuk edebiyatı (s. 1-16). Ankara: Akademisyen Kitabevi.
Akman, Ş. (2021). Çocuk hikâye kitaplarında illüstrasyon ve interaktif hikâye kitabı uygulaması. Yayımlanmamış yüksek lisans tezi. Selçuk Üniversitesi.
Alhashem, E. H. (2024). A content analysis of illustrations in children’s folklore picture books: Depicting Middle Eastern cultures, characters, and visual storytelling trends across time. Unpublished master’s thesis. University of North Carolina.
Arifoğlu, G. (2026). Visual codes and meaning production in children’s literarure: A study with Barthes’s semiotic analysis model. The Turkish Online Journal of Design, Art and Communication, 16 (1), 205-218. Doi: 10.7456/tojdac
Bassa, Z. (2017). Çocuk kitaplarında resimleme. M. Gönen (Ed.), Çocuk edebiyatı (s. 179-223). Ankara: Eğiten Kitap.
Creany, A. D., Couch, R. A., & Caropreso, E. J. (1993). Representation of culture in children’s picture books. Visual literacy in the digital age: Selected readings from the annual conference of the international visual literacy association (s. 188-194). U.S.: Educational Resources Information Center.
Cronbach, L. S. (1963). Educational psychology. New York: Harcourt, Barace and Company.
Çetinkaya, F. Ç., & Durmaz, M. (2020). Çeviri resimli çocuk kitaplarının kültür aktarımı açısından incelenmesi. Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 20 (2), 945-959. Doi: 10.17240/aibuefd.2020..-567554
Dean, J. (2000). Improving childrens learning. London: Routhledge.
Dedeoğlu, H., İnce, N. B. ve Ulusoy Ünlü, A. (2021). Türkiye’de yayımlanmış resimli çocuk kitapları üzerine kültürel bir analiz. Ana Dili Eğitimi Dergisi, 9 (2), 561-576. Doi: 10.16916/aded.852848
Demiryürek, A. (2022). İktidar ideolojisinin çocuk dergilerine yansımaları: Türk Çocuğu (1944-46) dergisinin incelenmesi. Yayımlanmamış yüksek lisans tezi. Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi.
Durukan, Ş. (2024). Gürbüz Türk Çocuğu dergisindeki şiirlerde idealize edilen çocuk ve ebeveyn tipi üzerine bir inceleme. Adıyaman Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 48, 208-243. Doi: 10.14520/adyusbd.1584848
Erkan, E., & Oğuz Namdar, A. (2023). Sara Şahinkanat’ın resimli çocuk kitaplarının biçimsel, içerik ve resimleme özellikleri açısından incelenmesi. ODÜ Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, 13 (2), 1727-1750. Doi: 10.48146/odusobiad.1150839
Eslen-Ziya, H., & Erhart, I. (2013). Dengeli, ölçülü, yetinen ve tek tip Türk çocuğu: Resimli çocuk kitaplarında kimlik inşası. Sosyoloji Araştırmaları Dergisi, 16 (1), 47-73.
Gander, M. J., & Gardiner, H. W. (2001). Çocuk ve ergen gelişimi (Çev.: A. Dönmez, N. Çelen, B. Onur). Ankara: İmge Kitabevi.
Güven, B. (2024). Türkçe öğretmenlerinin ortaokul öğrencilerine tavsiye ettikleri kitapların millî, cinsiyete dair ve dinî unsurlar bağlamında kimlik ve kişilik gelişimi açısından incelenmesi. Yayımlanmamış doktora tezi. Gazi Üniversitesi.
Kalaycıoğlu, A. (2012). 36-72 aylık Türk ve yabancı çocukların ebeveyn ve öğretmenlerinin resimli çocuk kitabı seçme ölçütlerinin incelenmesi. Yayımlanmamış yüksek lisans tezi. Hacettepe Üniversitesi.
Kaminski, W. (2016). Çocuk ve gençlik edebiyatına giriş (İkinci baskı). Ankara: Millî Eğitim Bakanlığı Yayınları.
Karagül, S. (2020). Çocuk edebiyatı ve temel nitelikleri. S. Karagül, E. Şen (Eds.), Çocuk edebiyatı (Okuma kültürünün temelleri) (s. 1-26). Ankara: Nobel Akademik Yayıncılık.
Karagül, S. (2025). Açıklamalı çocuk edebiyatı sözlüğü. İstanbul: Efe Akademi Yayınları.
Karakoç Öztürk, B., & Destegüloğlu, B. (2022). Çocuk kitaplarının kültürel aktarım açısından incelenmesi. Manisa Celal Bayar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 20 (2), 214-235. Doi: 10.18026/cbayarsos.1056023
Kılıç, A. (2021). Çocuk kitabı illüstrasyonları ve dijital kolaj illüstrasyon tekniği üzerine bir değerlendirme. Journal of Arts, 4 (2), 79-85. Doi:10.31566/arts.4.2.03
Koçer, D. N. (2020). ‘İdeal çocuk’tan ‘küresel tüketici’ye: Türkiye’de çocuk dergileri ve çocuk imgesi. Motif Akademi Halkbilimi Dergisi, 31, 1218-1237.
Külük, C. Ş. (2013). Resimli çocuk kitaplarının nitelik sorunsalı ve çocuğun sanat eğitimi sürecindeki yeri: “Delioğlu’nun resimlediği yapıtlar üzerine bir inceleme”. Amasya Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 2 (2), 393-417.
Mert, H., & Kuş, Z. (2023). Turkish children’s construction of identities through illustration in life sciences textbooks. Bulletin of Education and Research, 45 (2), 43-66.
Lukens, R. J., Jacquelin, J. J., & Coffel, C. M. (2016). Çocuk edebiyatına eleştirel bir bakış (Çev.: C. Pamay). İstanbul: Erdem Yayınları.
Nikolajeva, M., & Scott, C. (2006). How picture books work? New York: Routledge.
Norton, D. (1991). Through the eyes of a child. New York: Macmillan.
Öztekin, H. (2019). Tek parti dönemi çocuk dergilerinde ‘ideal Türk çocuğu’nun inşası: Yavrutürk ve Cumhuriyet Çocuğu dergileri üzerine bir inceleme. Erciyes İletişim Dergisi, 6 (2), 1229-1254. Doi: 10.17680/erciyesiletisim.547979
Öztürk, B. (2021). Çocuk ile yetişkini buluşturan okuma kültürünün ilk basamağı: Resimli çocuk kitapları. B. Öztürk, F. Bulut, Ş. Şimşek (Eds.), Çocuk ve okuma kültürü (s. 55-62). Ankara: Akademisyen Yayınevi.
Piaget, J. (1928). Judgment and reasoning in the child. New York: Harcourt, Barace and Company.
Serafini, F. (2024). The complex relationship of words and images in picturebooks. Journal of Visual Literacy, 43 (3), 233-249. Doi: 10.1080/1051144X.2024.2394338
Sever, S. (2000). Çocuk kitaplarında dilsel ve görsel duyarlık. S. Sever (Ed.), 1. Ulusal Çocuk Kitapları Sempozyumu: Sorunlar ve çözüm yolları (s. 631-646). Ankara: Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi ve TÖMER Dil Öğretim Merkezi Yayını.
Sever, S. (2013). Çocuk ve edebiyat (İkinci baskı). İzmir: Tudem Yayınları.
Sipe, L. R. (2023). Resimli kitap sanatı. S. A. Wolf, K. Coats, P. Enciso, C. A. Jenkins (Eds.), Çocuk edebiyatı incelemeleri (s. 110-132). İstanbul: Erdem Yayınları.
Taşdelen, V. (2025). Basitin poetikası (Çocuk edebiyatı ve teorisi). Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.
Ural, S. (2017). Okul öncesi çocuk kitaplarının tanımı. M. Gönen (Ed.), Çocuk edebiyatı (s. 33-56). Ankara: Eğiten Kitap.
Ülger, K. (2024). Jean Piaget’in çocuğun bilişsel gelişim evreleri ile Viktor Lowenfeld’in çizgisel gelişim aşamalarının alanyazında karşılığı ve karşılaştırılması üzerine bir inceleme. K. Kökten, S. Seydoşoğlu (Eds.), Sivas International Conference on Scientific and Innovation Research-III (s. 201-212). Adıyaman: İksad Yayınevi.
Wee, S. J., Park, S., & Choi, J. S. (2015). Korean culture as portrayed in young children’s picture books: The pursuit of cultural authenticity. Children’s Literature in Education, 46, 70-87. Doi: 10.1007/s10583-014-9224-0
Wu, Y. (2024). Conveying Chinese traditional visual culture with picturebooks – An empirical study based on practice. Unpublished doctoral thesis. Ulster University.
Yalçın, A., & Aytaş, G. (2017). Çocuk edebiyatı. Ankara: Akçağ Yayınları.
Yıldırım, H. E. (2025). Erken çocukluk dönemine seslenen değerler eğitimi odaklı çocuk edebiyatı yapıtlarında görsel-metin uyumunun incelenmesi. Yayımlanmamış yüksek lisans tezi. İstanbul 29 Mayıs Üniversitesi.
Yılmaz, R. (2024). Sanatçı üsluplarının özgün baskı yöntemi ile çocuk kitabı illüstrasyonu olarak kullanılması. Yayımlanmamış yüksek lisans tezi. Ordu Üniversitesi.
Referanslar
Akkaya, N. (2022). Çocuk edebiyatının tanımı, mahiyeti, temel ilkeleri ve amaçları. Ş. Şimşek, F. Bulut (Eds.), Çocuk edebiyatı (s. 1-16). Ankara: Akademisyen Kitabevi.
Akman, Ş. (2021). Çocuk hikâye kitaplarında illüstrasyon ve interaktif hikâye kitabı uygulaması. Yayımlanmamış yüksek lisans tezi. Selçuk Üniversitesi.
Alhashem, E. H. (2024). A content analysis of illustrations in children’s folklore picture books: Depicting Middle Eastern cultures, characters, and visual storytelling trends across time. Unpublished master’s thesis. University of North Carolina.
Arifoğlu, G. (2026). Visual codes and meaning production in children’s literarure: A study with Barthes’s semiotic analysis model. The Turkish Online Journal of Design, Art and Communication, 16 (1), 205-218. Doi: 10.7456/tojdac
Bassa, Z. (2017). Çocuk kitaplarında resimleme. M. Gönen (Ed.), Çocuk edebiyatı (s. 179-223). Ankara: Eğiten Kitap.
Creany, A. D., Couch, R. A., & Caropreso, E. J. (1993). Representation of culture in children’s picture books. Visual literacy in the digital age: Selected readings from the annual conference of the international visual literacy association (s. 188-194). U.S.: Educational Resources Information Center.
Cronbach, L. S. (1963). Educational psychology. New York: Harcourt, Barace and Company.
Çetinkaya, F. Ç., & Durmaz, M. (2020). Çeviri resimli çocuk kitaplarının kültür aktarımı açısından incelenmesi. Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 20 (2), 945-959. Doi: 10.17240/aibuefd.2020..-567554
Dean, J. (2000). Improving childrens learning. London: Routhledge.
Dedeoğlu, H., İnce, N. B. ve Ulusoy Ünlü, A. (2021). Türkiye’de yayımlanmış resimli çocuk kitapları üzerine kültürel bir analiz. Ana Dili Eğitimi Dergisi, 9 (2), 561-576. Doi: 10.16916/aded.852848
Demiryürek, A. (2022). İktidar ideolojisinin çocuk dergilerine yansımaları: Türk Çocuğu (1944-46) dergisinin incelenmesi. Yayımlanmamış yüksek lisans tezi. Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi.
Durukan, Ş. (2024). Gürbüz Türk Çocuğu dergisindeki şiirlerde idealize edilen çocuk ve ebeveyn tipi üzerine bir inceleme. Adıyaman Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 48, 208-243. Doi: 10.14520/adyusbd.1584848
Erkan, E., & Oğuz Namdar, A. (2023). Sara Şahinkanat’ın resimli çocuk kitaplarının biçimsel, içerik ve resimleme özellikleri açısından incelenmesi. ODÜ Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, 13 (2), 1727-1750. Doi: 10.48146/odusobiad.1150839
Eslen-Ziya, H., & Erhart, I. (2013). Dengeli, ölçülü, yetinen ve tek tip Türk çocuğu: Resimli çocuk kitaplarında kimlik inşası. Sosyoloji Araştırmaları Dergisi, 16 (1), 47-73.
Gander, M. J., & Gardiner, H. W. (2001). Çocuk ve ergen gelişimi (Çev.: A. Dönmez, N. Çelen, B. Onur). Ankara: İmge Kitabevi.
Güven, B. (2024). Türkçe öğretmenlerinin ortaokul öğrencilerine tavsiye ettikleri kitapların millî, cinsiyete dair ve dinî unsurlar bağlamında kimlik ve kişilik gelişimi açısından incelenmesi. Yayımlanmamış doktora tezi. Gazi Üniversitesi.
Kalaycıoğlu, A. (2012). 36-72 aylık Türk ve yabancı çocukların ebeveyn ve öğretmenlerinin resimli çocuk kitabı seçme ölçütlerinin incelenmesi. Yayımlanmamış yüksek lisans tezi. Hacettepe Üniversitesi.
Kaminski, W. (2016). Çocuk ve gençlik edebiyatına giriş (İkinci baskı). Ankara: Millî Eğitim Bakanlığı Yayınları.
Karagül, S. (2020). Çocuk edebiyatı ve temel nitelikleri. S. Karagül, E. Şen (Eds.), Çocuk edebiyatı (Okuma kültürünün temelleri) (s. 1-26). Ankara: Nobel Akademik Yayıncılık.
Karagül, S. (2025). Açıklamalı çocuk edebiyatı sözlüğü. İstanbul: Efe Akademi Yayınları.
Karakoç Öztürk, B., & Destegüloğlu, B. (2022). Çocuk kitaplarının kültürel aktarım açısından incelenmesi. Manisa Celal Bayar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 20 (2), 214-235. Doi: 10.18026/cbayarsos.1056023
Kılıç, A. (2021). Çocuk kitabı illüstrasyonları ve dijital kolaj illüstrasyon tekniği üzerine bir değerlendirme. Journal of Arts, 4 (2), 79-85. Doi:10.31566/arts.4.2.03
Koçer, D. N. (2020). ‘İdeal çocuk’tan ‘küresel tüketici’ye: Türkiye’de çocuk dergileri ve çocuk imgesi. Motif Akademi Halkbilimi Dergisi, 31, 1218-1237.
Külük, C. Ş. (2013). Resimli çocuk kitaplarının nitelik sorunsalı ve çocuğun sanat eğitimi sürecindeki yeri: “Delioğlu’nun resimlediği yapıtlar üzerine bir inceleme”. Amasya Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 2 (2), 393-417.
Mert, H., & Kuş, Z. (2023). Turkish children’s construction of identities through illustration in life sciences textbooks. Bulletin of Education and Research, 45 (2), 43-66.
Lukens, R. J., Jacquelin, J. J., & Coffel, C. M. (2016). Çocuk edebiyatına eleştirel bir bakış (Çev.: C. Pamay). İstanbul: Erdem Yayınları.
Nikolajeva, M., & Scott, C. (2006). How picture books work? New York: Routledge.
Norton, D. (1991). Through the eyes of a child. New York: Macmillan.
Öztekin, H. (2019). Tek parti dönemi çocuk dergilerinde ‘ideal Türk çocuğu’nun inşası: Yavrutürk ve Cumhuriyet Çocuğu dergileri üzerine bir inceleme. Erciyes İletişim Dergisi, 6 (2), 1229-1254. Doi: 10.17680/erciyesiletisim.547979
Öztürk, B. (2021). Çocuk ile yetişkini buluşturan okuma kültürünün ilk basamağı: Resimli çocuk kitapları. B. Öztürk, F. Bulut, Ş. Şimşek (Eds.), Çocuk ve okuma kültürü (s. 55-62). Ankara: Akademisyen Yayınevi.
Piaget, J. (1928). Judgment and reasoning in the child. New York: Harcourt, Barace and Company.
Serafini, F. (2024). The complex relationship of words and images in picturebooks. Journal of Visual Literacy, 43 (3), 233-249. Doi: 10.1080/1051144X.2024.2394338
Sever, S. (2000). Çocuk kitaplarında dilsel ve görsel duyarlık. S. Sever (Ed.), 1. Ulusal Çocuk Kitapları Sempozyumu: Sorunlar ve çözüm yolları (s. 631-646). Ankara: Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi ve TÖMER Dil Öğretim Merkezi Yayını.
Sever, S. (2013). Çocuk ve edebiyat (İkinci baskı). İzmir: Tudem Yayınları.
Sipe, L. R. (2023). Resimli kitap sanatı. S. A. Wolf, K. Coats, P. Enciso, C. A. Jenkins (Eds.), Çocuk edebiyatı incelemeleri (s. 110-132). İstanbul: Erdem Yayınları.
Taşdelen, V. (2025). Basitin poetikası (Çocuk edebiyatı ve teorisi). Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.
Ural, S. (2017). Okul öncesi çocuk kitaplarının tanımı. M. Gönen (Ed.), Çocuk edebiyatı (s. 33-56). Ankara: Eğiten Kitap.
Ülger, K. (2024). Jean Piaget’in çocuğun bilişsel gelişim evreleri ile Viktor Lowenfeld’in çizgisel gelişim aşamalarının alanyazında karşılığı ve karşılaştırılması üzerine bir inceleme. K. Kökten, S. Seydoşoğlu (Eds.), Sivas International Conference on Scientific and Innovation Research-III (s. 201-212). Adıyaman: İksad Yayınevi.
Wee, S. J., Park, S., & Choi, J. S. (2015). Korean culture as portrayed in young children’s picture books: The pursuit of cultural authenticity. Children’s Literature in Education, 46, 70-87. Doi: 10.1007/s10583-014-9224-0
Wu, Y. (2024). Conveying Chinese traditional visual culture with picturebooks – An empirical study based on practice. Unpublished doctoral thesis. Ulster University.
Yalçın, A., & Aytaş, G. (2017). Çocuk edebiyatı. Ankara: Akçağ Yayınları.
Yıldırım, H. E. (2025). Erken çocukluk dönemine seslenen değerler eğitimi odaklı çocuk edebiyatı yapıtlarında görsel-metin uyumunun incelenmesi. Yayımlanmamış yüksek lisans tezi. İstanbul 29 Mayıs Üniversitesi.
Yılmaz, R. (2024). Sanatçı üsluplarının özgün baskı yöntemi ile çocuk kitabı illüstrasyonu olarak kullanılması. Yayımlanmamış yüksek lisans tezi. Ordu Üniversitesi.
