Yapay Zekânın Klasik Şiir Çözümlemesindeki Rolü: Gemini ile Yahya Kemal’in “Söyler” Redifli Gazelinin Çözümlenmesi Üzerine Bir İnceleme
Özet
Klasik Türk edebiyatının çok dilli ve çok kültürlü karmaşık yapısı, yapay zekânın edebi çözümlemedeki potansiyelinin değerlendirilmesi için önemli bir zemin sunmaktadır. Bu çalışma, Google Gemini yapay zekâ modelinin Yahya Kemal Beyatlı'nın “Söyler” redifli gazeli özelinde; klasik bir şiiri anlama, dönüştürme ve çözümlemedeki yeterliliklerini ve sınırlılıklarını incelemeyi amaçlamıştır. Nitel araştırma yöntemi kullanılan bu çalışmada durum deseni esas alınmış, veri toplama aracı olarak doküman tercih edilerek incelenmiş ve elde edilen bulgular betimsel analiz ile yorumlanmıştır. Elde edilen bulgular, yapay zekânın yapı, tema, şiir dili gibi nesnel ve zihniyet, gerçeklik/anlam, metin/şair gibi soyut alanlarda beklentinin üzerinde bir isabet ve derinlik sergilediğini göstermiştir. Bununla birlikte yazı çevirimi hataları, aruz kalıbı ve metaforik söz sanatlarını tespit/yorumlamadaki eksiklikler gibi belirgin sınırlılıklar da gözlemlenmiştir. Bu çalışma, yapay zekânın klasik şiir analizinde tek başına yeterli olmadığını ancak niceliksel işlemlerde hız ve ölçek sunan tamamlayıcı bir araç olarak konumlandırılması gerektiğini ortaya koymuştur. İnsan uzmanlığı ve yapay zekâ birlikteliğinin edebi analizleri hem niceliksel hem de niteliksel olarak zenginleştirecek disiplinler arası bir iş birliği modeli sunabileceği görülmektedir. Bu çalışma, yapay zekânın şiir analizinde insanla iş birlikçi, tamamlayıcı bir rol üstlenebileceğini vurgularken teknolojik iyileştirmeler ve insan (doğal zekâ)- yapay zekâ etkileşimli çözümleme modelleriyle klasik şiir incelemelerinin geleceğine yönelik yeni bir yaklaşımı önermektedir.
Referanslar
Alyılmaz, C. & Şahin, H. (2019). Yahya Kemal Beyatlı’nın eserlerinin eğitsel değerler açısından değerlendirilmesi. Ana Dili Eğitimi Dergisi, 7(2), 402-418. https://doi.org/10.16916/aded.544892
Avşar, Z. (2018). Klasik Türk edebiyatı yorumcusu olarak Tanpınar. The Journal of Turkic Language and Literature Surveys (TULLIS), 3(1), 1-9. https://doi.org/10.30568/tullis.437633
Ceyhan Akça, N. & Aslan Cobutoğlu, S. & Özbek, Ö. Y. (2024). Yapay zekânın edebiyatta kullanım serüveni. RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, (39), 283-306.
Çandır, K. (2023). Yahya Kemal’in tenkide dair görüşleri. RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, (Ö13), 470-485.
Dilçin, C. (1995). Örneklerle Türk şiir bilgisi. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
Gemalmaz, E. (2010). Yazıya geçirme (transcription) ve yazı çevirimi (translitteration). Journal of Turkish Research Institute, 8(17).
Google. (2025, Mayıs). Gemini. https://gemini.google.com
Imran, M. & Almusharraf, N. M. (2024). Google Gemini as a next generation AI educational tool: A review of emerging educational technology. Smart Learning Environments, 11, 22. https://doi.org/10.1186/s40561-024-00303-y
İpekten, H. (1994). Eski Türk edebiyatı nazım şekilleri ve aruz. İstanbul: Dergâh Yayınları.
Kavukçuoğlu, K. (2025, 25 Mart). Gemini 2.5: En akıllı yapay zeka modelimiz.(22/08/2025 tarihinde https://blog.google/technology/Google deepmind/gemini-model-thinking-updates-march-2025/ adresinden ulaşılmıştır).
Kocakaplan, İ. (2014). Açıklamalı edebi sanatlar. İstanbul: Türk Edebiyatı Vakfı Yayınları.
Lochmiller, C. R. & Lester, J. N. (2017). Conceptualizing practitioner-scholarship for educational leadership research and practice. Journal of Research on Leadership Education, 12(1), 3-25.
Merriam, S. B. (2015). Qualitative research: Designing, implementing, and publishing a study. In: V. Wang (Ed.) Handbook of research on scholarly publishing and research methods (pp.125-140). Hershey, PA: IGI Global.
Nyaaba, M. (2024, March). Generative AI conception of the nature of science. In Society for Information Technology & Teacher Education International Conference (pp. 1818-1827). Association for the Advancement of Computing in Education (AACE).
Portakal, E. (2023). Google’s Gemini AI review. Textcortex.com. Retrieved December 23, 2023, from https://textcortex.com/post/gemini-ai-review
Saeidnia, H. R. (2023). Welcome to the Gemini era: Google DeepMind and the information industry. Library Hi Tech News, https://doi.org/10.1108/LHTN-12-2023-0214
Scsc, G. & Sahu, G. R. (2024). Navigating narrative frontiers: Influence of Generative AI on creative literature. International Research Journal on Advanced Engineering and Management(IRJAEM), 2(5), 1315-1323.
Serbinova, A. (2025, February 26). The application of artificial intelligence in literary text analysis: Modern approaches and examples. Historica. Retrieved March 23, 2025, from https://www.historica.org/blog/the-application-of-artificial-intelligence-in-literary-text-analysis-modern-approaches-and-examples
Team, G., Anil, R. & Borgeaud, S.(2023). Gemini: A family of highly capable multimodal models. arXiv preprint arXiv:2312.11805.
Tunç, G. (2023). Yapay zekâ şiiri öldürür mü? ChatGPT-4 örneğinde sanal zekânın şiir yorumlamasının imkânları ve sınırlılıkları. Akademik Dil ve Edebiyat Dergisi, 7(2), 1145-1165.
Yanıkoğlu, B. & Kholmatov, A. (2003). Türkçe için geniş sözcük dağarcıklı doküman tanıma sistemi [Büyük kelime hazineli Türkçe belge tanıma sistemi]. SIU 2003, Sabancı Üniversitesi, İstanbul, Türkiye.
Yazbahar, Z. (2023). “Ben, Dijital Şair OpenAI”: Yapay Zekâ Tarafından Yazılan Şiirlerde Varoluşçuluk. Edebî Eleştiri Dergisi, 7(2), 442-456.
Referanslar
Alyılmaz, C. & Şahin, H. (2019). Yahya Kemal Beyatlı’nın eserlerinin eğitsel değerler açısından değerlendirilmesi. Ana Dili Eğitimi Dergisi, 7(2), 402-418. https://doi.org/10.16916/aded.544892
Avşar, Z. (2018). Klasik Türk edebiyatı yorumcusu olarak Tanpınar. The Journal of Turkic Language and Literature Surveys (TULLIS), 3(1), 1-9. https://doi.org/10.30568/tullis.437633
Ceyhan Akça, N. & Aslan Cobutoğlu, S. & Özbek, Ö. Y. (2024). Yapay zekânın edebiyatta kullanım serüveni. RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, (39), 283-306.
Çandır, K. (2023). Yahya Kemal’in tenkide dair görüşleri. RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, (Ö13), 470-485.
Dilçin, C. (1995). Örneklerle Türk şiir bilgisi. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
Gemalmaz, E. (2010). Yazıya geçirme (transcription) ve yazı çevirimi (translitteration). Journal of Turkish Research Institute, 8(17).
Google. (2025, Mayıs). Gemini. https://gemini.google.com
Imran, M. & Almusharraf, N. M. (2024). Google Gemini as a next generation AI educational tool: A review of emerging educational technology. Smart Learning Environments, 11, 22. https://doi.org/10.1186/s40561-024-00303-y
İpekten, H. (1994). Eski Türk edebiyatı nazım şekilleri ve aruz. İstanbul: Dergâh Yayınları.
Kavukçuoğlu, K. (2025, 25 Mart). Gemini 2.5: En akıllı yapay zeka modelimiz.(22/08/2025 tarihinde https://blog.google/technology/Google deepmind/gemini-model-thinking-updates-march-2025/ adresinden ulaşılmıştır).
Kocakaplan, İ. (2014). Açıklamalı edebi sanatlar. İstanbul: Türk Edebiyatı Vakfı Yayınları.
Lochmiller, C. R. & Lester, J. N. (2017). Conceptualizing practitioner-scholarship for educational leadership research and practice. Journal of Research on Leadership Education, 12(1), 3-25.
Merriam, S. B. (2015). Qualitative research: Designing, implementing, and publishing a study. In: V. Wang (Ed.) Handbook of research on scholarly publishing and research methods (pp.125-140). Hershey, PA: IGI Global.
Nyaaba, M. (2024, March). Generative AI conception of the nature of science. In Society for Information Technology & Teacher Education International Conference (pp. 1818-1827). Association for the Advancement of Computing in Education (AACE).
Portakal, E. (2023). Google’s Gemini AI review. Textcortex.com. Retrieved December 23, 2023, from https://textcortex.com/post/gemini-ai-review
Saeidnia, H. R. (2023). Welcome to the Gemini era: Google DeepMind and the information industry. Library Hi Tech News, https://doi.org/10.1108/LHTN-12-2023-0214
Scsc, G. & Sahu, G. R. (2024). Navigating narrative frontiers: Influence of Generative AI on creative literature. International Research Journal on Advanced Engineering and Management(IRJAEM), 2(5), 1315-1323.
Serbinova, A. (2025, February 26). The application of artificial intelligence in literary text analysis: Modern approaches and examples. Historica. Retrieved March 23, 2025, from https://www.historica.org/blog/the-application-of-artificial-intelligence-in-literary-text-analysis-modern-approaches-and-examples
Team, G., Anil, R. & Borgeaud, S.(2023). Gemini: A family of highly capable multimodal models. arXiv preprint arXiv:2312.11805.
Tunç, G. (2023). Yapay zekâ şiiri öldürür mü? ChatGPT-4 örneğinde sanal zekânın şiir yorumlamasının imkânları ve sınırlılıkları. Akademik Dil ve Edebiyat Dergisi, 7(2), 1145-1165.
Yanıkoğlu, B. & Kholmatov, A. (2003). Türkçe için geniş sözcük dağarcıklı doküman tanıma sistemi [Büyük kelime hazineli Türkçe belge tanıma sistemi]. SIU 2003, Sabancı Üniversitesi, İstanbul, Türkiye.
Yazbahar, Z. (2023). “Ben, Dijital Şair OpenAI”: Yapay Zekâ Tarafından Yazılan Şiirlerde Varoluşçuluk. Edebî Eleştiri Dergisi, 7(2), 442-456.
