Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’nde Geleneksel Süt Ürünleri
Özet
Kıbrıs’ta, özellikle hellim başta olmak üzere nor, talar, helik peynirleri ve köy tarhanası geleneksel olarak üretilip yaygın bir şekilde üretilen süt ürünlerindendir. Kıbrıs’ın en popüler süt ürünü olan hellim; deliksiz, sıkı, elastik ve erimeyen bir yapıya sahip olup pişirilerek de tüketilebilme ayrıcalığına sahiptir. Nor peyniri ise hellim yapımı sırasında kaynayan peynir altı suyundan toplanan, hellimin yan ürünü olup şeker veya pekmez ilavesi ile tüketilmesiyle oldukça yaygındır. “Halitzia Tyllirias” ismi ile 2023’de kayıtlara geçen diğer geleneksel süt ürünü helik peyniri ise en az kırk gün salamurada olgunlaştırıldıktan sonra yumuşak ya da yarı sert bir yapıya sahiptir ve kendine özgü yapısında deliklere sahip olmasıyla karakterizedir. Tercihen köy yoğurdu kullanılarak elde edilen, köy tarhanası ise yıl boyunca muhafaza edilebilmekte ve tüketilebilmektedir. Farklı coğrafyalarda üretilen tarhanalardan farklı olarak Kıbrıs tarhanası pek çok malzeme kullanılarak değil de sadece yoğurt ve buğday kullanılarak oluşturulmaktadır. Ekonomik açıdan Ada için büyük önem taşıyan bu süt ürünleri hem geleneksel yöntemlerle evlerde hem de endüstriyel ölçekte üretilmektedir. Bu ürünler dün ve bugün Kıbrıs kültürünün yapıtaşı olmuş ve yarın da olmaya devam edecektir.
Referanslar
Avrupa Komisyonu. (2021). https://www.abbilgi.eu/tr/avrupa-komisyonuxalloymi/halloumi/hellimi-%E2%80%98menseismi-ko.html (5 Ağustos 2024’de erişildi).
Anonim. (2006). Tarım ürünleri ve gıdalarının menşei isim ve coğrafi işaretleri yasası 139(L), Sayı 5583. Hellim Tescili Rum başvurusu.
Anonim. (2021). Commission Implementing Regulation (EU) 2021/591 of 12 April 2021 entering a name in the register of protected designations of origin and protected geographical indications (‘Χαλλούμι’(Halloumi)/‘Hellim’ (PDO)). Official Journal of the European Union, 125, 13.
Durlu, Ö.F. ve Gün, İ. (2007). Anadolu’da peynir kültürü, Uluslararası Asya ve Kuzey Afrika Çalışmaları Kongresi Kitabı, 10-15.
Economides, S., Geoghiades, E., Mavrogenis, A.P. (1987). The effect of different kinds of milk on the yield and chemical composition of Halloumi cheese. Agricultural Research Institute, Ministry of Agriculture and Natural Resources, Nicosia, Cyprus.
Erbay, Z., Koca, N., Üçüncü, M. (2010). Hellim peynirinin bileşimi ile renk ve dokusal özellikleri arasındaki ilişkiler. Gıda Dergisi, 35.
Gezer, C., Kabaran, S. ve Yücecan, S. (2012). Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti'nin vazgeçilmez geleneksel peynirleri hellim ve nor: Besin öğesi bileşimleri. (29 Temmuz 2024).
Gibbs, P., Morphitou, R., Savva, G. (2004). Halloumi: Exporting to retain traditional food products. British Food Journal, 106, 569-576.
Hecer, C., Ulusoy, B., Öztürk, K., Mahrum, L., Berkan, Ş., Dönmezer, D. & Birgül., R. (2017). Her Yönüyle Hellim. Kıbrıs Türk Sanayi Odası. 2. Basım, Okman Printing, K.K.T.C
Hecer, C., Ulusoy, B.H., & Kaynarca, H.D. (2019). Kıbrıs Lezzeti: Hellim. Turkiye Klinikleri Food Sciences-Special Topics, 5(1), 181-185.
Koçak, P. (2014). Aydın ilindeki mandıralarda üretilip satışa sunulan beyaz, tulum, kaşar ve lor peynirlerinin mikrobiyolojik kalitesinin araştırılması. Master Tezi, Adnan Menderes Üniversitesi.
Osam N., Kasapoğlu M.K. (2010). Hellim: Kültürel bir değerin kimlik çözümlemesi. Millî Folklor, 87.
Özçil, İ.E. (2023). Comparison of chemical analysis to traditional homemade and industrial halloumi cheese produced in Northern Cyprus. 21. Yüzyılda Fen ve Teknik Dergisi, 10(20), 64-72.
Papademas P. (2006). Halloumi cheese. Brined Cheeses, 1, 117-138.
Papademas, P., Bintsis, T., Alichanidis, E., Ardö, Y. (2018). Whey cheeses (heat coagulated). In Global Cheesemaking Technology (pp. 446-452). Wiley
Solak, B.B. (2013). Farklı tip peynirler kullanılarak üretilen eritme tipi peynirlerin üretimi esnasında uygulanan işlem parametrelerinin peynirin bazı özellikleri üzerine etkisi. Doktora tezi, Selçuk Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, s. 313, Konya-Türkiye
Ulusoy, B.H., Hecer, C., & Berkan, Ş. (2020). Investigation of microbiological hazards in traditional Halloumi/Hellim manufacturing process. Atatürk Üniversitesi Veteriner Bilimleri Dergisi, 15(3), 196-206.
Ulusoy B.H., Kaya Yıldırım F., Kaynarca H.D., Berkan, Ş., Kademi, H.I., Hecer, C. (2023). Investigation of quality characteristics of industrially produced halloumi cheese. Ankara Üniversitesi Veteriner Fakültesi Dergisi, 70, 1-8.
Yıldırım, F.K. ve Ulusoy, B.H. (2022). Sokak Gıdaları: Halk Sağlığı ve Kuzey Kıbrıs’tan Örnekler. Veteriner Hekimler Derneği Dergisi, 93(2), 166-172.
Yorgancıoğlu, O.M. (2000). Kıbrıs Türk folkloru: Duydum, Gördüm, Yazdım. Cambulat Basımevi, G. Mağusa.
Referanslar
Avrupa Komisyonu. (2021). https://www.abbilgi.eu/tr/avrupa-komisyonuxalloymi/halloumi/hellimi-%E2%80%98menseismi-ko.html (5 Ağustos 2024’de erişildi).
Anonim. (2006). Tarım ürünleri ve gıdalarının menşei isim ve coğrafi işaretleri yasası 139(L), Sayı 5583. Hellim Tescili Rum başvurusu.
Anonim. (2021). Commission Implementing Regulation (EU) 2021/591 of 12 April 2021 entering a name in the register of protected designations of origin and protected geographical indications (‘Χαλλούμι’(Halloumi)/‘Hellim’ (PDO)). Official Journal of the European Union, 125, 13.
Durlu, Ö.F. ve Gün, İ. (2007). Anadolu’da peynir kültürü, Uluslararası Asya ve Kuzey Afrika Çalışmaları Kongresi Kitabı, 10-15.
Economides, S., Geoghiades, E., Mavrogenis, A.P. (1987). The effect of different kinds of milk on the yield and chemical composition of Halloumi cheese. Agricultural Research Institute, Ministry of Agriculture and Natural Resources, Nicosia, Cyprus.
Erbay, Z., Koca, N., Üçüncü, M. (2010). Hellim peynirinin bileşimi ile renk ve dokusal özellikleri arasındaki ilişkiler. Gıda Dergisi, 35.
Gezer, C., Kabaran, S. ve Yücecan, S. (2012). Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti'nin vazgeçilmez geleneksel peynirleri hellim ve nor: Besin öğesi bileşimleri. (29 Temmuz 2024).
Gibbs, P., Morphitou, R., Savva, G. (2004). Halloumi: Exporting to retain traditional food products. British Food Journal, 106, 569-576.
Hecer, C., Ulusoy, B., Öztürk, K., Mahrum, L., Berkan, Ş., Dönmezer, D. & Birgül., R. (2017). Her Yönüyle Hellim. Kıbrıs Türk Sanayi Odası. 2. Basım, Okman Printing, K.K.T.C
Hecer, C., Ulusoy, B.H., & Kaynarca, H.D. (2019). Kıbrıs Lezzeti: Hellim. Turkiye Klinikleri Food Sciences-Special Topics, 5(1), 181-185.
Koçak, P. (2014). Aydın ilindeki mandıralarda üretilip satışa sunulan beyaz, tulum, kaşar ve lor peynirlerinin mikrobiyolojik kalitesinin araştırılması. Master Tezi, Adnan Menderes Üniversitesi.
Osam N., Kasapoğlu M.K. (2010). Hellim: Kültürel bir değerin kimlik çözümlemesi. Millî Folklor, 87.
Özçil, İ.E. (2023). Comparison of chemical analysis to traditional homemade and industrial halloumi cheese produced in Northern Cyprus. 21. Yüzyılda Fen ve Teknik Dergisi, 10(20), 64-72.
Papademas P. (2006). Halloumi cheese. Brined Cheeses, 1, 117-138.
Papademas, P., Bintsis, T., Alichanidis, E., Ardö, Y. (2018). Whey cheeses (heat coagulated). In Global Cheesemaking Technology (pp. 446-452). Wiley
Solak, B.B. (2013). Farklı tip peynirler kullanılarak üretilen eritme tipi peynirlerin üretimi esnasında uygulanan işlem parametrelerinin peynirin bazı özellikleri üzerine etkisi. Doktora tezi, Selçuk Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, s. 313, Konya-Türkiye
Ulusoy, B.H., Hecer, C., & Berkan, Ş. (2020). Investigation of microbiological hazards in traditional Halloumi/Hellim manufacturing process. Atatürk Üniversitesi Veteriner Bilimleri Dergisi, 15(3), 196-206.
Ulusoy B.H., Kaya Yıldırım F., Kaynarca H.D., Berkan, Ş., Kademi, H.I., Hecer, C. (2023). Investigation of quality characteristics of industrially produced halloumi cheese. Ankara Üniversitesi Veteriner Fakültesi Dergisi, 70, 1-8.
Yıldırım, F.K. ve Ulusoy, B.H. (2022). Sokak Gıdaları: Halk Sağlığı ve Kuzey Kıbrıs’tan Örnekler. Veteriner Hekimler Derneği Dergisi, 93(2), 166-172.
Yorgancıoğlu, O.M. (2000). Kıbrıs Türk folkloru: Duydum, Gördüm, Yazdım. Cambulat Basımevi, G. Mağusa.
