Öğretmen Adaylarının COVID-19 Aşısı Bilgi ve Tutumlarının Araştırılması
Özet
Bu araştırma, fen bilimleri öğretmen adaylarının COVID-19 aşısına yönelik bilgi ve tutumlarını belirlemek amacıyla gerçekleştirilmiştir. Araştırma, Ankara’da bir devlet üniversitesinin eğitim fakültesinde öğrenim gören gönüllü 66 fen bilimleri öğretmen adayı ile yürütülmüştür. Tarama modeli kullanılan araştırmada veriler, Elyeli ve Bebiş (2022) tarafından geliştirilen ve üç alt boyuttan (Ciddiyet Algısı, Engel Algısı, Yarar Algısı) oluşan “COVID-19 Aşısı Bilgi ve Tutum Ölçeği” aracılığıyla toplanmıştır. Ölçekten elde edilen veriler SPSS programı ile yüzde ve frekans analizleri kullanılarak değerlendirilmiştir. Bulgular, öğretmen adaylarının COVID-19 hastalığının ciddiyetine dair farkındalığa sahip olduklarını, ancak aşının güvenliği, yan etkileri, tekrar dozlar ve çocuklara uygulanması gibi konularda kararsızlık yaşadıklarını ortaya koymuştur. Özellikle “COVID-19 aşıları ciddi yan etkilere neden olabilir” ve “toplumdan bu etkiler gizlenebilir” gibi ifadelere verilen yüksek katılım, adayların güven endişelerine işaret etmektedir. Buna karşılık, “COVID-19 aşıları hastalığı hafif geçirmeyi sağlar” maddesine yüksek düzeyde katılım, aşının faydasına yönelik kısmi bir kabul olduğunu göstermektedir. Bu sonuçlar, adayların bilgi eksikliği, yanlış bilgilendirme ve düşük sağlık okuryazarlığı gibi faktörlerden etkilenebileceğini göstermektedir. Sonuç olarak, öğretmen adaylarının aşı konusunda daha fazla bilimsel bilgiye erişmelerini sağlayacak eğitim içeriklerine ve farkındalık programlarına ihtiyaç duyulduğu söylenebilir.
This study was conducted to determine the knowledge and attitudes of pre-service science teachers regarding the COVID-19 vaccine. The research was carried out with 66 volunteer participants studying in the faculty of education at a public university in Ankara, Türkiye. The study employed a survey model, and data were collected using the “COVID-19 Vaccine Knowledge and Attitude Scale,” developed by Elyeli and Bebiş (2022), which consists of three sub-dimensions: Perceived Severity, Perceived Barriers, and Perceived Benefits. The data obtained from the scale were analyzed using percentage and frequency analyses via the SPSS program. The findings revealed that the participants were generally aware of the severity of the COVID-19 disease; however, they expressed uncertainty regarding the safety of the vaccine, its side effects, booster doses, and its administration to children. High levels of agreement with statements such as “COVID-19 vaccines may cause serious side effects” and “these effects may be hidden from the public” indicate concerns about vaccine safety. In contrast, the high agreement with the statement “COVID-19 vaccines help reduce the severity of the disease” shows a partial acceptance of vaccine benefits. These findings suggest that pre-service teachers’ attitudes may be influenced by lack of knowledge, misinformation, and low levels of health literacy. As a result, there is a need for educational content and awareness programs that provide access to scientific information about vaccines.
Referanslar
Akgün, Ö. E., Büyüköztürk, Ş., Çakmak, E. K., Demirel, F. Karadeniz, Ş. (2011). Bilimsel araştırma yöntemleri. Ankara: Pegem yayınevi.
Alıcılar, H. E., (2022). Attitudes of Ankara University Medical Faculty Term 3 Students Towards COVID‑19 Vaccines and Related Factors. Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Mecmuası, 75(1), 69–76. DOI: 10.4274/atfm.galenos.2021.86158.
Anderson EJ, Campbell JD, Creech CB, Frenck R, Kamidani S, Munoz FM, Nachman S, Spearman P. (2021) Warp Speed for Coronavirus Disease 2019 (COVID-19) Vaccines: Why Are Children Stuck in Neutral? Clin Infect Dis. 2021 Jul 15;73(2):336-340. doi: 10.1093/cid/ciaa1425. PMID: 32945335; PMCID: PMC7543330.
Bakioğlu, F., Korkmaz, O., & Ercan, H. (2021). COVID-19 kaygısı ölçeği: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Eğitimde Psikolojik Araştırmalar Dergisi, 5(1), 1–8.
Başkale, H. (2016). Nitel Araştırmalarda Geçerlik, Güvenirlik ve Örneklem Büyüklüğünün Belirlenmesi. Dokuz Eylül Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Elektronik Dergisi, 9(1), 23-28.
Bayır, B., Yağız, F. N., Çat, R., Çat, G. (2023). Toplumdaki bireylerin aşı uygulamalarına karşı tutumları ile COVID-19 salgını sonrası tutumlarının belirlenmesi. Adnan Menderes vd. (2023). Toplumdaki Bireylerin Aşı Uygulamalarına Karşı Tutumları ve COVID 19 Sonrası Tutumlarının Belirlenmesi. Adnan Menderes Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi, 7(1), 38–48.
Betsch, C., Schmid, P., Heinemeier, D., Korn, L., Holtmann, C., Böhm, R. (2018). Beyond confidence: Development of a measure assessing the 5C psychological antecedents of vaccination. PLOS ONE, 13(12), e0208601.
Büyüköztürk, Ş. (2012). Sosyal bilimler için veri analizi el kitabı (18. baskı). Pegem Akademi.
Callaghan, T., Moghtaderi, A., Lueck, J. A., Hotez, P. J., Strych, U., Dor, A., Franklin Fowler, E. (2020) Correlates and disparities of intention to vaccinate against COVID-19. Social Science and Medicine,272,113638. https://doi.org/10.1016/j.socscimed.2020.113638
Çolak, T. S., Yılmaz, H. (2022). COVID-19 aşılarına yönelik tutumlar: Üniversite öğrencileri örneği. Sağlık ve Toplum Dergisi, 31(2), 88–95.
Demirtaş Madran, H. A. (2021). Ayrımcılığa Covid-19 Sürecinden Bir Bakış: Temel Kuramlar, Yaşçılık Tartışmaları ve Öneriler. Connectist: Istanbul University Journal of Communication Sciences(60), 63-90.
Dubé, E., Laberge, C., Guay, M., Bramadat, P., Roy, R., Bettinger, J. (2013). Vaccine hesitancy: An overview. Human Vaccines and Immunotherapeutics, 9(8), 1763–1773.
Kader, Ç., (2019) Aşı Karşıtlığı: Aşı Kararsızlığı ve Aşı Reddi, Eskişehir Türk Dünyası Uygulama ve Araştırma Merkezi Halk Sağlığı Dergisi, 4(3) 377 – 388. https://doi.org/10.35232/estudamhsd.590304
Karasar, N., (2016). Bilimsel Araştırma Yöntemi. Nobel Yayıncılık.
Larson, H. J., Jarrett, C., Eckersberger, E., Smith, D. M. D., Paterson, P. (2014). Understanding vaccine hesitancy around vaccines and vaccination from a global perspective: A systematic review of published literature, 2007–2012. Vaccine, 32(19), 2150–2159.
Loomba, S., de Figueiredo, A., Piatek, S. J., de Graaf, K., Larson, H. J. (2021). Measuring the impact of COVID-19 vaccine misinformation on vaccination intent in the UK and USA. Nature Human Behaviour, 5(3), 337–348.
MacDonald, N. E. (2015). Vaccine hesitancy: Definition, scope and determinants. Vaccine, 33(34), 4161–4164.
Nowakowska J., Sobocińska, J., Lewicki, M., Lemańska, Ż., Rzymski, P. (2020). When Science Goes Viral: The Research Response During Three Months Of The COVID-19 Outbreak. Biomed. Pharmacother.129,110451. https://doi.org/10.1016/j.biopha.2020.110451
Omer, S. B., Salmon, D. A., Orenstein, W. A., deHart, M. P., Halsey, N. (2009). Vaccine refusal, mandatory immunization, and the risks of vaccine-preventable diseases. New England Journal of Medicine, 360(19), 1981–1988.
Özceylan, G., Toprak, D., Esen, E. S. (2020) Vaccine Rejection And Hesitation In Turkey. Human Vaccines and Immunotherapeutics,16(5)1034-1039. doi: 10.1080/21645515.2020.1717182.
T.C. Sağlık Bakanlığı. (2021). COVID-19 Aşı Bilgilendirme Platformu. https://covid19asi.saglik.gov.tr
Salali, G. D.,Uysal, M. S. (2020). Covid-19 Vaccine Hesitancy Is Associated With Beliefs On The Origin Of The Novel Coronavirus In The Uk And Turkey. Psychological Medicine, 19,1-3. doi: 10.1017/S0033291720004067
Tuzcu, Ö., Şahin, H. (2022). Komplo Teorileri Bağlamında Covid-19 Aşı Kararsızlığı ve Aşı Karşıtlığı. Sosyoloji Dergisi, 43, 95-123.
World Health Organization. (2021). COVID-19 advice for the public: Getting vaccinated. https://www.who.int/
Referanslar
Akgün, Ö. E., Büyüköztürk, Ş., Çakmak, E. K., Demirel, F. Karadeniz, Ş. (2011). Bilimsel araştırma yöntemleri. Ankara: Pegem yayınevi.
Alıcılar, H. E., (2022). Attitudes of Ankara University Medical Faculty Term 3 Students Towards COVID‑19 Vaccines and Related Factors. Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Mecmuası, 75(1), 69–76. DOI: 10.4274/atfm.galenos.2021.86158.
Anderson EJ, Campbell JD, Creech CB, Frenck R, Kamidani S, Munoz FM, Nachman S, Spearman P. (2021) Warp Speed for Coronavirus Disease 2019 (COVID-19) Vaccines: Why Are Children Stuck in Neutral? Clin Infect Dis. 2021 Jul 15;73(2):336-340. doi: 10.1093/cid/ciaa1425. PMID: 32945335; PMCID: PMC7543330.
Bakioğlu, F., Korkmaz, O., & Ercan, H. (2021). COVID-19 kaygısı ölçeği: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Eğitimde Psikolojik Araştırmalar Dergisi, 5(1), 1–8.
Başkale, H. (2016). Nitel Araştırmalarda Geçerlik, Güvenirlik ve Örneklem Büyüklüğünün Belirlenmesi. Dokuz Eylül Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Elektronik Dergisi, 9(1), 23-28.
Bayır, B., Yağız, F. N., Çat, R., Çat, G. (2023). Toplumdaki bireylerin aşı uygulamalarına karşı tutumları ile COVID-19 salgını sonrası tutumlarının belirlenmesi. Adnan Menderes vd. (2023). Toplumdaki Bireylerin Aşı Uygulamalarına Karşı Tutumları ve COVID 19 Sonrası Tutumlarının Belirlenmesi. Adnan Menderes Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi, 7(1), 38–48.
Betsch, C., Schmid, P., Heinemeier, D., Korn, L., Holtmann, C., Böhm, R. (2018). Beyond confidence: Development of a measure assessing the 5C psychological antecedents of vaccination. PLOS ONE, 13(12), e0208601.
Büyüköztürk, Ş. (2012). Sosyal bilimler için veri analizi el kitabı (18. baskı). Pegem Akademi.
Callaghan, T., Moghtaderi, A., Lueck, J. A., Hotez, P. J., Strych, U., Dor, A., Franklin Fowler, E. (2020) Correlates and disparities of intention to vaccinate against COVID-19. Social Science and Medicine,272,113638. https://doi.org/10.1016/j.socscimed.2020.113638
Çolak, T. S., Yılmaz, H. (2022). COVID-19 aşılarına yönelik tutumlar: Üniversite öğrencileri örneği. Sağlık ve Toplum Dergisi, 31(2), 88–95.
Demirtaş Madran, H. A. (2021). Ayrımcılığa Covid-19 Sürecinden Bir Bakış: Temel Kuramlar, Yaşçılık Tartışmaları ve Öneriler. Connectist: Istanbul University Journal of Communication Sciences(60), 63-90.
Dubé, E., Laberge, C., Guay, M., Bramadat, P., Roy, R., Bettinger, J. (2013). Vaccine hesitancy: An overview. Human Vaccines and Immunotherapeutics, 9(8), 1763–1773.
Kader, Ç., (2019) Aşı Karşıtlığı: Aşı Kararsızlığı ve Aşı Reddi, Eskişehir Türk Dünyası Uygulama ve Araştırma Merkezi Halk Sağlığı Dergisi, 4(3) 377 – 388. https://doi.org/10.35232/estudamhsd.590304
Karasar, N., (2016). Bilimsel Araştırma Yöntemi. Nobel Yayıncılık.
Larson, H. J., Jarrett, C., Eckersberger, E., Smith, D. M. D., Paterson, P. (2014). Understanding vaccine hesitancy around vaccines and vaccination from a global perspective: A systematic review of published literature, 2007–2012. Vaccine, 32(19), 2150–2159.
Loomba, S., de Figueiredo, A., Piatek, S. J., de Graaf, K., Larson, H. J. (2021). Measuring the impact of COVID-19 vaccine misinformation on vaccination intent in the UK and USA. Nature Human Behaviour, 5(3), 337–348.
MacDonald, N. E. (2015). Vaccine hesitancy: Definition, scope and determinants. Vaccine, 33(34), 4161–4164.
Nowakowska J., Sobocińska, J., Lewicki, M., Lemańska, Ż., Rzymski, P. (2020). When Science Goes Viral: The Research Response During Three Months Of The COVID-19 Outbreak. Biomed. Pharmacother.129,110451. https://doi.org/10.1016/j.biopha.2020.110451
Omer, S. B., Salmon, D. A., Orenstein, W. A., deHart, M. P., Halsey, N. (2009). Vaccine refusal, mandatory immunization, and the risks of vaccine-preventable diseases. New England Journal of Medicine, 360(19), 1981–1988.
Özceylan, G., Toprak, D., Esen, E. S. (2020) Vaccine Rejection And Hesitation In Turkey. Human Vaccines and Immunotherapeutics,16(5)1034-1039. doi: 10.1080/21645515.2020.1717182.
T.C. Sağlık Bakanlığı. (2021). COVID-19 Aşı Bilgilendirme Platformu. https://covid19asi.saglik.gov.tr
Salali, G. D.,Uysal, M. S. (2020). Covid-19 Vaccine Hesitancy Is Associated With Beliefs On The Origin Of The Novel Coronavirus In The Uk And Turkey. Psychological Medicine, 19,1-3. doi: 10.1017/S0033291720004067
Tuzcu, Ö., Şahin, H. (2022). Komplo Teorileri Bağlamında Covid-19 Aşı Kararsızlığı ve Aşı Karşıtlığı. Sosyoloji Dergisi, 43, 95-123.
World Health Organization. (2021). COVID-19 advice for the public: Getting vaccinated. https://www.who.int/
