Fen Bilgisi Öğretmen Adaylarının Otizm Algılarının İncelenmesi
Özet
Otizm, hem yaygınlığı hem de eğitsel gereksinimleri nedeniyle öğretmenlerin özellikle dikkat göstermesi gereken bir nörogelişimsel farklılıktır. Alanyazında, otizmli bireylerin sosyal etkileşim ve iletişimde farklılıklar sergilediği vurgulanmakta; fen öğretiminde ise bu bireyler için kapsayıcı uygulamaların gerekliliği öne çıkmaktadır. Fen öğretiminin doğasındaki soyut kavramlar ve deneysel süreçler otizmli öğrenciler için hem risk hem de fırsat barındırırken, öğretmen adaylarının bilgi ve farkındalık düzeyi onlarla gerçekleştirilen kaynaştırma/bütünleştirme yoluyla eğitimin niteliğini ve bu sürecin başarısını belirlemektedir. Bu bağlamda bu araştırmanın amacı fen bilgisi öğretmen adaylarının otizm kavramına ilişkin algılarını kelime ilişkilendirme testi aracılığıyla ortaya koymak ve bu algıları kategori ve kodlar çerçevesinde analiz ederek öğretmen adaylarının otizm ile ilgili algılarını incelenmesidir. Bu araştırma nitel bir desenle, olgubilim (fenomenoloji) yöntemiyle gerçekleştirilmiştir. Katılımcılar, Batı Marmara’da bir devlet üniversitesinde öğrenim gören 124 fen bilgisi öğretmen adayıdır. Veri toplama aracı olarak kelime ilişkilendirme testi kullanılmış ve adaylardan “otizm” kavramına ilişkin akıllarına gelen beş kavramı yazmaları istenmiştir. Veriler içerik analiziyle çözümlenmiş ve öğretmen adaylarının yanıtları altı kategori altında toplanmıştır: Otizme Yönelik Bilinç, Eğitimsel Gereksinimler ve Destek, Zihinsel ve Duyusal Özellikler, Sosyal İletişim Sınırlılıkları, Tanınmış Kişiler ve Hatalı Tanımlamalar. Bulgulara göre öğretmen adayları en çok “özel gereksinimli birey”, “farkındalık” ve “özel eğitim” gibi kavramları ifade etmiş; bu da adayların otizmli bireylere karşı genel olarak olumlu bir farkındalık düzeyine sahip olduklarını göstermektedir. Ayrıca, özellikle 3. ve 4. sınıf öğretmen adaylarının verdiği yanıtların daha doğru, çeşitli ve derinlikli olması, sınıf düzeyine bağlı farkındalık artışını ortaya koymuştur. Bununla birlikte bazı öğretmen adayları “hastalık”, “zihin yetersizliği” ya da “kromozom bozukluğu” olarak tanımlayarak hatalı algılar da sergilemiştir; ancak bu tür yanlış kavramaların sınırlı düzeyde ve 1. ve 2. sınıf düzeyleriyle sınırlı kaldığı görülmektedir. Sonuç olarak araştırma fen bilgisi öğretmen adaylarının otizme yönelik genel bir farkındalığa sahip olduklarını ancak bu farkındalığın daha da derinleştirilmesi gerektiğini ortaya koymaktadır. Bu doğrultuda fen bilgisi öğretmen yetiştirme programlarına otizm farkındalığını artıracak kuramsal ve uygulamalı derslerin eklenmesi önerilmektedir. Ayrıca, disiplinler arası benzerlik ve farklılıkları karşılaştırmak için diğer branşlardaki öğretmen adaylarıyla yapılacak benzer çalışmaların, öğretmen eğitimi politikalarının iyileştirilmesine katkı sağlayacağı düşünülmektedir.
Autism is a neurodiversity that requires special attention from teachers due to both its prevalence and educational needs. In the literature, it is emphasized that individuals with autism exhibit differences in social interaction and communication, and the necessity of inclusive practices for these individuals in science education is highlighted. While the abstract concepts and experimental processes inherent in science education process present both risks and opportunities for students with autism, the level of knowledge and awareness of pre-service science teachers determines the quality of inclusive education and the success of this process. In this context, the aim of this study is to reveal the perceptions of pre-service science teachers about the concept of autism through word association test and to examine the perceptions of pre-service science teachers about autism by analyzing these perceptions within the framework of categories and codes. This research was conducted with a qualitative design and phenomenology method. The participants were 124 pre-service science teachers studying at a state university in West Marmara region. A word association test was used as a data collection tool and the candidates were asked to write five concepts that came to their mind about the concept of “autism”. The data were analyzed by content analysis and the responses of the pre-service teachers were grouped under six categories: Awareness of Autism, Educational Needs and Support, Mental and Sensory Characteristics, Social Communication Limitations, Recognized People and Misidentifications. According to the findings, pre-service science teachers mostly expressed concepts such as “individual with special needs”, ‘awareness’ and “special education”, which shows that pre-service science teachers have a positive level of awareness towards individuals with autism in general. In addition, the more accurate, diverse and in-depth responses of the 3rd and 4th grade pre-service science teachers revealed an increase in awareness related to grade level. However, some pre-service science teachers exhibited misconceptions by defining it as “disease”, “mental deficiency” or “chromosome disorder”; however, it is seen that such misconceptions were limited and confined to the 1st and 2nd grade levels. In conclusion, the study reveals that pre-service science teachers have a general awareness of autism, but this awareness needs to be deepened further. In this direction, it is suggested that theoretical and practical courses that will increase autism awareness should be added to science teacher education programs. In addition, it is thought that similar studies to be conducted with pre-service teachers in other branches to compare similarities and differences between disciplines will contribute to the improvement of teacher education policies.
Referanslar
Aslan-Bağcı, Ö., Karaca, M. A., & Çelik, O. T. (2025). Teachers’ perceptions of children with autism spectrum disorder: A comparison between special education and preschool teachers. BMC Psychology, 13(1), 252. https://doi.org/10.1186/s40359-025-01345-2
Avramidis E. & Norwich B. (2002) Teachers’ attitudes towards integration/inclusion: A review of the literature. European Journal of Special Needs Education, 17(2):129–47. https://doi.org/10.1080/08856250210129056
Baron‐Cohen, S. (2017). Editorial perspective: Neurodiversity–A revolutionary concept for autism and psychiatry. Journal of Child Psychology and Psychiatry, 58(6), 744–747. https://doi.org/10.1111/jcpp.12703
Bahar, M., & Özatlı, N. S. (2003). Kelime iletişim test yöntemi ile lise 1. sınıf öğrencilerinin canlıların temel bileşenleri konusundaki bilişsel yapılarının araştırılması. Balıkesir Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 5(2), 75-85.
Bayrakdar, U., Gülboy, E., & Soğancı, S. (2025). Bir resim, iki perspektif: Ebeveynlerin otizm spektrum bozukluğuna ilişkin algılarının metaforlar yoluyla incelenmesi. Dokuz Eylül Üniversitesi Buca Eğitim Fakültesi Dergisi, 63, 776–797. https://doi.org/10.53444/deubefd.1567098
Caplan, B., Feldman, M., Eisenhower, A., & Blacher, J. (2016). Student–teacher relationships for young children with autism spectrum disorder: Risk and protective factors. Journal of Autism and Developmental Disorders, 46(11), 3653–3666. https://doi.org/10.1007/s10803-016-2915-1
Cardinal, D. N., Griffiths, A. J., Maupin, Z. D., & Fraumeni-McBride, J. (2021). An investigation of increased rates of autism in US public schools. Psychology in the Schools, 58(1), 124–140. https://doi.org/10.1002/pits.22425
Centers for Disease Control and Prevention (CDC). (2024). Prevalence of autism spectrum disorders—Autism and Developmental Disabilities Monitoring Network, six sites, United States, 2000. Morbidity and Mortality Weekly Report. Surveillance Summaries, 56(1), 1–11.
Creswell, J. W. (2021). Nitel araştırma yöntemleri: Beş yaklaşıma göre nitel araştırma ve araştırma deseni (S. B. Demir & M. Bütün, Eds. & Trans.). Siyasal Kitabevi. (Orijinal eser 2013’te yayımlanmıştır.)
Good TL, Sterzinger N, Lavigne A. (2018). Expectation effects: Pygmalion and the initial 20 years of research. Educational Res Evaluation. 24(3–5):99–123. https://doi.org/10.1080/13803611.2018.1548817
Karaca, M. A., (2021). Ebeveyn eğitim programının erken çocukluk dönemindeki otizmli çocuğa sahip ebeveynlerin eğitsel yeterliklerine etkisinin incelenmesi (Doktora tezi). Necmettin Erbakan University, Konya, Türkiye.
Karaca, M. A., Toprak, H. H., & Yilmaz, E. (2024). Examination of the students’ activity preferences toward their peers with special needs in terms of social acceptance levels and various variables. Asian Journal of Instruction (E-AJI), 12(1), 1-16. https://doi.org/10.47215/aji.1391843
Kaliampos, G., Mavropoulou, S., Kollias, V., Ravanis, K., & Vavougios, D. (2023). An experimental investigation of alternative ideas of force in autistic adolescents. Research in Science Education, Advance online publication. https://doi.org/10.1007/s11165-023-10115-8
Karabulut, H. A., Uçar, A. S., & Uçar, K. (2021). Türkiye’de özel gereksinimli öğrencilerle fen bilimleri öğretimine ilişkin yapılan araştırmaların gözden geçirilmesi. Kocaeli Üniversitesi Eğitim Dergisi, 4(1), 62–85. https://doi.org/10.33400/kuje.895279
Knight, V. F., Wood, L., McKissick, B. R., & Kuntz, E. M. (2020). Teaching science content and practices to students with intellectual disability and autism. Remedial and Special Education, 41(6), 327–340. https://doi.org/10.1177/074193251984399
Lynch, S. L., & Irvine, A. N. (2009). Inclusive education and best practice for children with autism spectrum disorder: An integrated approach. International Journal of Inclusive Education, 13(8), 845–859. http://dx.doi.org/10.1080/13603110802475518
Macaroğlu-Akgül, E. (2012). Are we ready for an inclusive classroom? School administrators' and teachers' perceptions of autism. Energy Education Science and Technology, 4, 1925–1934.
Macaroğlu-Akgül, E., & Mertoğlu, H. (2020). Öğretmen yetiştirme programlarında otizm farkındalığı: Fen bilgisi eğitimi örneği. Journal of Individual Differences in Education, 2(1), 31–41.
Merriam, S. B. (2013). Nitel araştırma: Desen ve uygulama için bir rehber (S. Turan, Ed. & Trans.). Nobel Yayıncılık.
Mikropoulos, T. A., & Iatraki, G. (2023). Digital technology supports science education for students with disabilities: A systematic review. Education and Information Technologies, 28(4), 3911–3935. https://doi.org/10.1007/s10639-022-11317-9
Miles, M. B., & Huberman, A. M. (1994). Qualitative data analysis: An expanded sourcebook (2nd ed.). Sage.
Nedungadi, P., Shah, S. M., Stokes, M. A., Kumar Nair, V., Moorkoth, A., & Raman, R. (2024). Mapping autism’s research landscape: Trends in autism screening and its alignment with Sustainable Development Goals. Frontiers in Psychiatry, 14(1), Article 1294254. https://doi.org/10.3389/fpsyt.2023.1294254
Ören, F. Ş. (2014). Fen bilimlerinde alternatif ölçme- değerlendirme. İçinde Ş. S. Anagün & N. Duban (Ed.), Fen bilimleri öğretimi (s. 277-340). Anı Yayıncılık.
Özel Eğitim hizmetleri Yönetmeliği, Resmî gazete (Issue:30471). mevzuat?MevzuatNo=24736&MevzuatTur=7&MevzuatT ertip=5; 2018. Accessed date: 12.03.2025 Access address:. https://www.mevz uat.gov.tr/.
Sulu, M. D., Martella, R. C., Aydin, O., Bolshokova, V., & Erden, E. (2023). A meta-analysis of science education studies for students with intellectual and developmental disabilities (IDD). Journal of Developmental and Physical Disabilities, 35(6), 917–950. https://doi.org/10.1007/s10882-023-09890-z
Taylor, J. C., Rizzo, K. L., Hwang, J., & Hill, D. (2020). A review of research on science instruction for students with autism spectrum disorder. School Science and Mathematics, 120(2), 116–125. https://doi.org/10.1111/ssm.12388
Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2021). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (12. baskı). Seçkin Yayıncılık.
Referanslar
Aslan-Bağcı, Ö., Karaca, M. A., & Çelik, O. T. (2025). Teachers’ perceptions of children with autism spectrum disorder: A comparison between special education and preschool teachers. BMC Psychology, 13(1), 252. https://doi.org/10.1186/s40359-025-01345-2
Avramidis E. & Norwich B. (2002) Teachers’ attitudes towards integration/inclusion: A review of the literature. European Journal of Special Needs Education, 17(2):129–47. https://doi.org/10.1080/08856250210129056
Baron‐Cohen, S. (2017). Editorial perspective: Neurodiversity–A revolutionary concept for autism and psychiatry. Journal of Child Psychology and Psychiatry, 58(6), 744–747. https://doi.org/10.1111/jcpp.12703
Bahar, M., & Özatlı, N. S. (2003). Kelime iletişim test yöntemi ile lise 1. sınıf öğrencilerinin canlıların temel bileşenleri konusundaki bilişsel yapılarının araştırılması. Balıkesir Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 5(2), 75-85.
Bayrakdar, U., Gülboy, E., & Soğancı, S. (2025). Bir resim, iki perspektif: Ebeveynlerin otizm spektrum bozukluğuna ilişkin algılarının metaforlar yoluyla incelenmesi. Dokuz Eylül Üniversitesi Buca Eğitim Fakültesi Dergisi, 63, 776–797. https://doi.org/10.53444/deubefd.1567098
Caplan, B., Feldman, M., Eisenhower, A., & Blacher, J. (2016). Student–teacher relationships for young children with autism spectrum disorder: Risk and protective factors. Journal of Autism and Developmental Disorders, 46(11), 3653–3666. https://doi.org/10.1007/s10803-016-2915-1
Cardinal, D. N., Griffiths, A. J., Maupin, Z. D., & Fraumeni-McBride, J. (2021). An investigation of increased rates of autism in US public schools. Psychology in the Schools, 58(1), 124–140. https://doi.org/10.1002/pits.22425
Centers for Disease Control and Prevention (CDC). (2024). Prevalence of autism spectrum disorders—Autism and Developmental Disabilities Monitoring Network, six sites, United States, 2000. Morbidity and Mortality Weekly Report. Surveillance Summaries, 56(1), 1–11.
Creswell, J. W. (2021). Nitel araştırma yöntemleri: Beş yaklaşıma göre nitel araştırma ve araştırma deseni (S. B. Demir & M. Bütün, Eds. & Trans.). Siyasal Kitabevi. (Orijinal eser 2013’te yayımlanmıştır.)
Good TL, Sterzinger N, Lavigne A. (2018). Expectation effects: Pygmalion and the initial 20 years of research. Educational Res Evaluation. 24(3–5):99–123. https://doi.org/10.1080/13803611.2018.1548817
Karaca, M. A., (2021). Ebeveyn eğitim programının erken çocukluk dönemindeki otizmli çocuğa sahip ebeveynlerin eğitsel yeterliklerine etkisinin incelenmesi (Doktora tezi). Necmettin Erbakan University, Konya, Türkiye.
Karaca, M. A., Toprak, H. H., & Yilmaz, E. (2024). Examination of the students’ activity preferences toward their peers with special needs in terms of social acceptance levels and various variables. Asian Journal of Instruction (E-AJI), 12(1), 1-16. https://doi.org/10.47215/aji.1391843
Kaliampos, G., Mavropoulou, S., Kollias, V., Ravanis, K., & Vavougios, D. (2023). An experimental investigation of alternative ideas of force in autistic adolescents. Research in Science Education, Advance online publication. https://doi.org/10.1007/s11165-023-10115-8
Karabulut, H. A., Uçar, A. S., & Uçar, K. (2021). Türkiye’de özel gereksinimli öğrencilerle fen bilimleri öğretimine ilişkin yapılan araştırmaların gözden geçirilmesi. Kocaeli Üniversitesi Eğitim Dergisi, 4(1), 62–85. https://doi.org/10.33400/kuje.895279
Knight, V. F., Wood, L., McKissick, B. R., & Kuntz, E. M. (2020). Teaching science content and practices to students with intellectual disability and autism. Remedial and Special Education, 41(6), 327–340. https://doi.org/10.1177/074193251984399
Lynch, S. L., & Irvine, A. N. (2009). Inclusive education and best practice for children with autism spectrum disorder: An integrated approach. International Journal of Inclusive Education, 13(8), 845–859. http://dx.doi.org/10.1080/13603110802475518
Macaroğlu-Akgül, E. (2012). Are we ready for an inclusive classroom? School administrators' and teachers' perceptions of autism. Energy Education Science and Technology, 4, 1925–1934.
Macaroğlu-Akgül, E., & Mertoğlu, H. (2020). Öğretmen yetiştirme programlarında otizm farkındalığı: Fen bilgisi eğitimi örneği. Journal of Individual Differences in Education, 2(1), 31–41.
Merriam, S. B. (2013). Nitel araştırma: Desen ve uygulama için bir rehber (S. Turan, Ed. & Trans.). Nobel Yayıncılık.
Mikropoulos, T. A., & Iatraki, G. (2023). Digital technology supports science education for students with disabilities: A systematic review. Education and Information Technologies, 28(4), 3911–3935. https://doi.org/10.1007/s10639-022-11317-9
Miles, M. B., & Huberman, A. M. (1994). Qualitative data analysis: An expanded sourcebook (2nd ed.). Sage.
Nedungadi, P., Shah, S. M., Stokes, M. A., Kumar Nair, V., Moorkoth, A., & Raman, R. (2024). Mapping autism’s research landscape: Trends in autism screening and its alignment with Sustainable Development Goals. Frontiers in Psychiatry, 14(1), Article 1294254. https://doi.org/10.3389/fpsyt.2023.1294254
Ören, F. Ş. (2014). Fen bilimlerinde alternatif ölçme- değerlendirme. İçinde Ş. S. Anagün & N. Duban (Ed.), Fen bilimleri öğretimi (s. 277-340). Anı Yayıncılık.
Özel Eğitim hizmetleri Yönetmeliği, Resmî gazete (Issue:30471). mevzuat?MevzuatNo=24736&MevzuatTur=7&MevzuatT ertip=5; 2018. Accessed date: 12.03.2025 Access address:. https://www.mevz uat.gov.tr/.
Sulu, M. D., Martella, R. C., Aydin, O., Bolshokova, V., & Erden, E. (2023). A meta-analysis of science education studies for students with intellectual and developmental disabilities (IDD). Journal of Developmental and Physical Disabilities, 35(6), 917–950. https://doi.org/10.1007/s10882-023-09890-z
Taylor, J. C., Rizzo, K. L., Hwang, J., & Hill, D. (2020). A review of research on science instruction for students with autism spectrum disorder. School Science and Mathematics, 120(2), 116–125. https://doi.org/10.1111/ssm.12388
Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2021). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (12. baskı). Seçkin Yayıncılık.
