Özel Gereksinimli Çocukların Aileleri ve Özel Eğitim Öğretmenlerinin Değerler Eğitimi İle İlgili Görüşlerinin İncelenmesi
Özet
Bu çalışmada, özel gereksinimli bireylere sahip ailelerle özel eğitim öğretmenlerinin, değerler eğitimi ve bu eğitimin önemi konusundaki görüşlerinin belirlenmesi hedeflenmiştir. Bu çalışmada nitel araştırma yönteminde durum çalışması deseni kullanılmıştır. Araştırmada çalışma grubu belirlenmesinde amaçlı örnekleme yönteminden ölçüt örnekleme yöntemi kullanılmıştır. Katılımcı seçimi, özel gereksinimli çocuk sahibi veliler ve özel eğitim alan mezunu veya en az 4 yıl alanda çalışmış öğretmenlerin tercih edilmiş olup, çalışma grubunda olmayı gönüllü kabul eden 10 veli ve 12 öğretmenden oluşmaktadır. Araştırma verilerin toplanması yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılarak elde edilmiştir. Elde edilen veriler, betimsel analiz ve doküman incelemesi yöntemi kullanılarak analiz edilmiştir. Araştırmanın sonucunda, özel eğitim öğretmenleri ve aileleri için özel gereksinimli bireylere “değerler” eğitimi gerekliliği ile ilgili görüşlerinde tüm katılımcılar bu eğitimin gerekli olduğunu vurgulamıştır. Bu kapsamda, toplumsal uyum, bireyin çevresindeki değerleri anlama ve benimseme süreciyle yakından ilişkilidir. Özel gereksinimli bireyler genellikle toplumsal uyum konusunda zorluklar yaşar ve bu durum çeşitli davranış sorunlarına sebep olabilir. Bu nedenle, özel gereksinimli bireylerin topluma entegre olabilmeleri için çevrelerinin değerlerini anlama ve bu değerlere uyum sağlama süreci hayati öneme sahiptir. Değerler eğitimi, özel gereksinimli bireylerin sosyal etkileşim becerilerini geliştirmeyi amaçlar, özellikle de empati, saygı ve sabır gibi temel sosyal ilişki unsurlarını olumlu yönde güçlendirerek. Bu eğitim, bu bireylerin özgüvenlerini ve özsaygılarını artırarak kendilerini değerli hissetmelerine katkıda bulunur. Aynı zamanda, günlük yaşamda karşılaşabilecekleri etik sorunları çözme becerilerini geliştirmelerine yardımcı olur. Karar alma yeteneklerini güçlendirir ve bağımsızlıklarını desteklerken, topluma uyum sağlama ve olumlu katkılarda bulunma konusunda teşvik eder. Sosyal sorumluluk duygusunu artırırken, etik ve ahlaki konularda doğru kararlar almalarına rehberlik eder. Bu şekilde, özel gereksinimli bireylerin topluma entegrasyonunu destekleyerek, toplum içinde daha pozitif bir rol üstlenmelerine olanak tanıyacağı sonucuna ulaşılmıştır.
Referanslar
Adıgüzel, O. C. (2019). Eğitim programlarının geliştirilmesinde ihtiyaç analizi el kitabı. Anı Yayıncılık. Ankara.
Arslan, A., Saruhan, U. & Saruhan Y. (2022). Değer odaklı aile eğitimine yönelik özel eğitimde görev yapan öğretmen görüşlerinin incelenmesi. Gümüşhane Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 13(1), 165-176
Aygül- Yalçın, F. (2019). Sınıf öğretmeni adaylarının değerler eğitimi ile ilgili yeterlilikleri ve sahip oldukları metaforlar. (Yüksek Lisans Tezi). Ağrı İbrahim Çeçen Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Sınıf Öğretmenliği Anabilim Dalı. Ağrı.
Aydın, M. Z. & Akyol-Gürler, Ş. (2014). Okullarda değerler eğitimi. Nobel Akademik Yayıncılık. Ankara
Bayyiğit, T. (2021). Özel eğitim öğretmenlerinin cinsel eğitime yönelik tutumları ve hizmet içi eğitimleri için bir ihtiyaç analizi. (Yüksek Lisans Tezi). Trakya Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Engelliler Çalışmaları Anabilim Dalı. Edirne.
Bulut, S. & Dilmaç, B. (2018). Üniversite öğrencilerinin sahip olduğu değerler psikolojik iyi oluş ve mutluluk düzeyleri arasındaki yordalayıcı ilişkiler. OPUS © Uluslararası Toplum Araştırmaları Dergisi, 9(16),
Büyüköztürk, Ş., Kılıç-Çakmak, E., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş. & Demirel, F. (2022). Eğitimde bilimsel araştırma yöntemleri. Pegem Akademi. Ankara.
Cavkaytar, A. (Ed.).(2018). Özel eğitim. Vize Akademi. Ankara.
Çengelci, T., Hancı, B. & Karaduman, H. (2013). Okul ortamında değerler eğitimi konusunda öğretmen ve öğrenci görüşleri. Değerler Eğitimi Dergisi, 11 (25), 33-56
Dilmaç, B. (2012). İnsanca değerler eğitimi. Pegem Akademi. Ankara.
DİE (2002). Türkiye özürlüler araştırması. (6) Türkiye Özürlüler Araştırması | Mehmet Aysoy - Academia.edu. sayfasından erişilmiştir.
DMK (2005). 5378 Engelliler hakkında kanun. 1.5.5378.pdf (mevzuat.gov.tr). sayfasından ulaşılmıştır.
Ekşi, H. & Katılmış, A. (2014). Karakter eğitimi. Nobel Akademik Yayıncılık. Ankara.
Sardohan-Yıldırım, E. A. ve Akçamete, G. (2014). Çoklu yetersizliği olan çocuğa sahip annelerin erken çocukluk özel eğitimi hizmetleri sürecinde karşılaştıkları güçlüklerin belirlenmesi. Cumhuriyet International Journal of Education, 3(1), 74-89.
Şener, F., Acar, M., Tekyıldız, O. & Laçin, V. (2023). Okul ortamında değerler eğitimi ile ilgili yapılan lisansüstü çalışmaların incelenmesi. Akademik Tarih ve Düşünce Dergisi, 10 (1), 174-190
Klein-Ezell, C., Ezell, D., Powell Stanley, S. ve Ezell Powell, S. (2014). Character education using children’s literature, puppets, magic tricks and balloon art. International Journal of Humanities and Social Science, 4(14), 1-15.
Kolay-Çepni, B. & Yarar-Kaptan, S. (2021). Değer eğitiminde okul ve ailenin rolüne ilişkin sınıf öğretmenlerinin ve velilerinin görüşleri. Türk Akademik Yayınlar Dergisi (TAY Journal), 5(2), 204-228.
Hills, M. D. (2002). Kluckhohn and Strodtbeck’s Values Orientation Theory. Online Readings in Psychology and Culture, 4(4), 1-14
Hill, B. V. (2004). Values education in schools – issues and challenges. Primary ve Middle Years Educator, 2(2), 1-12
Lickona, T., Schabs, E. ve Lewis, C. (2007). CEP’s Eleven Principles of Effective Character Education. Character Education Partnership. Washington, DC.
Mercader, V. (2006). Study of the Ethical Values of College Students. Ph.D. dissertation, University of South Florida, Tampa, FL, USA.
Özsoy, Y., Özyürek, M. & Eripek, S. (2002). Özel eğitime muhtaç çocuklar özel eğitime giriş. Karatepe Yayınları. Ankara
Öztürk, K. (2023). Özel eğitim öğretmenlerinin değerler eğitiminin gerekliliği ile ilgili görüşleri. International Journal Of Values In Education And Socıety. Doi:10.5281/zenodo.8128602.
Turan, R. & Ulusoy, K. (Ed.). (2014). Farklı yönleriyle değerler eğitimi. Pegem Akademi. Ankara.
Türnüklü, A. (2000). Eğitimbilim araştırmalarında etkin olarak kullanılabilecek nitel bir araştırma tekniği: Görüşme. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi Dergisi, s.24, ss.543
TDK (Türk Dil Kurumu)(2022). Güncel Türkçe Sözlük. değer ne demek TDK Sözlük Anlamı (sozluk.gov.tr). sayfasından erişilmiştir.
Yıldız- Demirtaş, V. & Karadağ, F. (Ed.). (2022). Özel gereksinimli bireylerde aile eğitimi ve katılımı. Vize Akademi. Ankara.
Yıldırım, S. G. & Demirel, M. (2019). Türk tarihinde değerler ve değerler eğitimi üzerine bir inceleme. Eğitim Kuram ve Uygulama Araştırmaları Dergisi, 5(1), 92-99.
Yıldırım, A. & Şimşek, H. (2021). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Seçkin Yayıncılık. Ankara.
MEB (2018). Özel eğitim hizmetleri yönetmeliği. Başbakanlık Mevzuatı Geliştirme ve Yayın Genel Müdürlüğü (resmigazete.gov.tr). sayfasından erişilmiştir.
MEB (2018) Öğretim programları. T.C. Millî Eğitim Bakanlığı Talim Terbiye Kurulu Başkanlığı (meb.gov.tr). sayfasından ulaşılmıştır.
İHEB (1948). İnsan hakları evrensel beyannamesi. İnsan hakları evrensel beyannamesi (hsk.gov.tr).sayfasından erişilmiştir.
UNCRC (1989). Birleşmiş milletler çocuk haklarına dair sözleşmesi. birlesmismilletler.pdf (barobirlik.org.tr).sayfasından ulaşılmıştır.
TBMM (2008). 227 Engellilerin haklarına ilişkin sözleşme. tbmm23033025ss0227.pdf. sayfasından ulaşılmıştır.
Referanslar
Adıgüzel, O. C. (2019). Eğitim programlarının geliştirilmesinde ihtiyaç analizi el kitabı. Anı Yayıncılık. Ankara.
Arslan, A., Saruhan, U. & Saruhan Y. (2022). Değer odaklı aile eğitimine yönelik özel eğitimde görev yapan öğretmen görüşlerinin incelenmesi. Gümüşhane Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 13(1), 165-176
Aygül- Yalçın, F. (2019). Sınıf öğretmeni adaylarının değerler eğitimi ile ilgili yeterlilikleri ve sahip oldukları metaforlar. (Yüksek Lisans Tezi). Ağrı İbrahim Çeçen Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Sınıf Öğretmenliği Anabilim Dalı. Ağrı.
Aydın, M. Z. & Akyol-Gürler, Ş. (2014). Okullarda değerler eğitimi. Nobel Akademik Yayıncılık. Ankara
Bayyiğit, T. (2021). Özel eğitim öğretmenlerinin cinsel eğitime yönelik tutumları ve hizmet içi eğitimleri için bir ihtiyaç analizi. (Yüksek Lisans Tezi). Trakya Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Engelliler Çalışmaları Anabilim Dalı. Edirne.
Bulut, S. & Dilmaç, B. (2018). Üniversite öğrencilerinin sahip olduğu değerler psikolojik iyi oluş ve mutluluk düzeyleri arasındaki yordalayıcı ilişkiler. OPUS © Uluslararası Toplum Araştırmaları Dergisi, 9(16),
Büyüköztürk, Ş., Kılıç-Çakmak, E., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş. & Demirel, F. (2022). Eğitimde bilimsel araştırma yöntemleri. Pegem Akademi. Ankara.
Cavkaytar, A. (Ed.).(2018). Özel eğitim. Vize Akademi. Ankara.
Çengelci, T., Hancı, B. & Karaduman, H. (2013). Okul ortamında değerler eğitimi konusunda öğretmen ve öğrenci görüşleri. Değerler Eğitimi Dergisi, 11 (25), 33-56
Dilmaç, B. (2012). İnsanca değerler eğitimi. Pegem Akademi. Ankara.
DİE (2002). Türkiye özürlüler araştırması. (6) Türkiye Özürlüler Araştırması | Mehmet Aysoy - Academia.edu. sayfasından erişilmiştir.
DMK (2005). 5378 Engelliler hakkında kanun. 1.5.5378.pdf (mevzuat.gov.tr). sayfasından ulaşılmıştır.
Ekşi, H. & Katılmış, A. (2014). Karakter eğitimi. Nobel Akademik Yayıncılık. Ankara.
Sardohan-Yıldırım, E. A. ve Akçamete, G. (2014). Çoklu yetersizliği olan çocuğa sahip annelerin erken çocukluk özel eğitimi hizmetleri sürecinde karşılaştıkları güçlüklerin belirlenmesi. Cumhuriyet International Journal of Education, 3(1), 74-89.
Şener, F., Acar, M., Tekyıldız, O. & Laçin, V. (2023). Okul ortamında değerler eğitimi ile ilgili yapılan lisansüstü çalışmaların incelenmesi. Akademik Tarih ve Düşünce Dergisi, 10 (1), 174-190
Klein-Ezell, C., Ezell, D., Powell Stanley, S. ve Ezell Powell, S. (2014). Character education using children’s literature, puppets, magic tricks and balloon art. International Journal of Humanities and Social Science, 4(14), 1-15.
Kolay-Çepni, B. & Yarar-Kaptan, S. (2021). Değer eğitiminde okul ve ailenin rolüne ilişkin sınıf öğretmenlerinin ve velilerinin görüşleri. Türk Akademik Yayınlar Dergisi (TAY Journal), 5(2), 204-228.
Hills, M. D. (2002). Kluckhohn and Strodtbeck’s Values Orientation Theory. Online Readings in Psychology and Culture, 4(4), 1-14
Hill, B. V. (2004). Values education in schools – issues and challenges. Primary ve Middle Years Educator, 2(2), 1-12
Lickona, T., Schabs, E. ve Lewis, C. (2007). CEP’s Eleven Principles of Effective Character Education. Character Education Partnership. Washington, DC.
Mercader, V. (2006). Study of the Ethical Values of College Students. Ph.D. dissertation, University of South Florida, Tampa, FL, USA.
Özsoy, Y., Özyürek, M. & Eripek, S. (2002). Özel eğitime muhtaç çocuklar özel eğitime giriş. Karatepe Yayınları. Ankara
Öztürk, K. (2023). Özel eğitim öğretmenlerinin değerler eğitiminin gerekliliği ile ilgili görüşleri. International Journal Of Values In Education And Socıety. Doi:10.5281/zenodo.8128602.
Turan, R. & Ulusoy, K. (Ed.). (2014). Farklı yönleriyle değerler eğitimi. Pegem Akademi. Ankara.
Türnüklü, A. (2000). Eğitimbilim araştırmalarında etkin olarak kullanılabilecek nitel bir araştırma tekniği: Görüşme. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi Dergisi, s.24, ss.543
TDK (Türk Dil Kurumu)(2022). Güncel Türkçe Sözlük. değer ne demek TDK Sözlük Anlamı (sozluk.gov.tr). sayfasından erişilmiştir.
Yıldız- Demirtaş, V. & Karadağ, F. (Ed.). (2022). Özel gereksinimli bireylerde aile eğitimi ve katılımı. Vize Akademi. Ankara.
Yıldırım, S. G. & Demirel, M. (2019). Türk tarihinde değerler ve değerler eğitimi üzerine bir inceleme. Eğitim Kuram ve Uygulama Araştırmaları Dergisi, 5(1), 92-99.
Yıldırım, A. & Şimşek, H. (2021). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Seçkin Yayıncılık. Ankara.
MEB (2018). Özel eğitim hizmetleri yönetmeliği. Başbakanlık Mevzuatı Geliştirme ve Yayın Genel Müdürlüğü (resmigazete.gov.tr). sayfasından erişilmiştir.
MEB (2018) Öğretim programları. T.C. Millî Eğitim Bakanlığı Talim Terbiye Kurulu Başkanlığı (meb.gov.tr). sayfasından ulaşılmıştır.
İHEB (1948). İnsan hakları evrensel beyannamesi. İnsan hakları evrensel beyannamesi (hsk.gov.tr).sayfasından erişilmiştir.
UNCRC (1989). Birleşmiş milletler çocuk haklarına dair sözleşmesi. birlesmismilletler.pdf (barobirlik.org.tr).sayfasından ulaşılmıştır.
TBMM (2008). 227 Engellilerin haklarına ilişkin sözleşme. tbmm23033025ss0227.pdf. sayfasından ulaşılmıştır.
