Mozaiğe Seramik ve Camın Katılımı: Adıyaman Mozaikleri Üzerine Bir İnceleme
Özet
Mozaik, 5000 yıllık bir geçmişi olan duvar ve zemin yüzeylerine ağırlıklı olarak doğal hammadde parçalarının uygulanmasıyla tasarım yaratma sanatıdır. İlk örnekleri çakıl ve taşlardan yapılan mozaiklerden sonra tekniklerdeki ve malzemelerin istihdam edilmesindeki gelişmelerle, sanatçılar “tessera” denilen kesilmiş taşlar kullanarak detaylı ve güzel örnekler üretmişlerdir. Bununla birlikte, doğal taşlar her zaman tüm doğa renklerini sağlamak için yeterli değildir. Yerel taşlar mozaik sanatçılarının renk paletini sınırladığından eksik renkleri elde etmek için seramik parçaları ve renkli cam parçaları kullanarak daha fazla renk içerikli mozaik yaratmışlardır. Bu çalışma, Adıyaman mozaiklerinde cam, seramik ve kesme taşların birlikte nasıl kullanıldığına ve böylece hangi renklerin kazandırıldığına işaret ederek Anadolu'daki cam serüvenini mozaik sanatı açısından aydınlatmaya çalışmıştır. Buna göre Adıyaman Helenistik dönem mozaiklerinde kırmızı terakota malzemeler bulunmaktadır. Roma dönemi mozaiklerinde şeffaf, yeşil, turkuaz ve kırmızı renkli tesseralar incelenmiş ve camsı-seramik malzemeler tespit edilmiştir. Geç Antik dönem mozaiklerinde turkuaz, yeşil ve mavimsi cam tesseraların kullanımı seramiklere eşlik etmiştir.
Referanslar
Akurgal, E. (2003). Anadolu Uygarlıkları, Net Turistik Yayınlar, 8. Baskı, İstanbul.
Bingöl, O. (2004). Arkeolojik Mimari’de Taş, Magnesia Kazıları, Arkeoloji, Kültür, Sanat Dizisi:1, Homer Kitabevi, I. Basım, İstanbul.
Bingöl, O. (2013). Samosata I. Theos Antiokhos Sarayı. Bilgün Kültür Yayın Sanatları.
Blake, M. E. (1930). The Pavements of the Roman Empire of the Republic and Early Empire. MAAR VIII: 7 – 160.
Blaylock, S. (2009). Tille Höyük 3.1: The Iron Age, Introduction, Streatification and Architecture, Photography by Tuğrul Çakar, The British Institute at Ankara, Monograph 41, London.
Blagrove, G. H. (1988). Marble Decoration and the Terminology of British and Foreign Marbles: A Handbook for Students, London, C. Lockwood.
Blömer, M., & Winter, E. (2011). Kommagene: Toros ve Fırat Arasındaki Tanrılar Ülkesi. İstanbul: Homer Kitabevi ve Yayıncılık Ltd. Şti.
Blömer, M., & Çobanoğlu, D. (2021). Doliche’ de Yamaç Kilisesi ve Muhtelif Kült Yapıları. Anadolu, (47), 43-75.
Brijder, H. (2014). Nemrud Dagi: Recent Archaeological Research and Preservation and Restoration Activities in the Tomb Sanctuary on Mount Nemrud. Walter de Gruyter GmbH & Co KG.
Bütow, N. Ö. (2020). Jan Vormann’ın Mozaik Sanatı. Güzel Sanatlar Enstitüsü Dergisi, 26(45), 691-701.
Cimok, F. (2000). Antioch Mosaics. İstanbul: A Turizm Yayınları.
Dignas, B., & Filges, A. (1991). Kommegene- Tarihi ve Kültürel Değeri. In Nemrut Dağı Arkeolojide Yeni Yöntemler (7-18). Vestfalya: Vestfalya Archelogy Museum.
Dörner, F. K. (1999). Nemrud Dağı’nın Zirvesinde Tanrıların Tahtları. Ankara: Türk Tarih Kurumu Basımevi.
Dunbabin, K. M. (2012). Mosaics of the Greek and Roman World. Cambridge: Cambridge University Press.
Eraslan, F., & Karaca, M. N. (2009). Perre Antik Kenti Mozaikli Villa 2007 Yılı Kurtarma Kazısı. 17. Müze Çalışmaları ve kurtarma Kazıları Sempozyumu (28 April- 1 May 2008 Side). Ankara.
Furietti, J.A. (1752). De musivis, ad Ss. patrem Benedictum XIV. Rome: Apud Jo. Mariam Salvioni typographum
Işıklıkaya, I. R. (2016). “Perge Mozaik Atölyeleri ve Akdeniz Havzası Mozaik Ekolleri İçerisindeki Yeri”, Adalya, AKMED-Antalya, No: XIX, s.169-228.
King, S. (2003). Mosaic Techniques & Traditions: Projects & Designs from Around the World. New Delhi: Sterling Publishing Company.
Kruijer, L., & Riedel, S. (2021). Transforming Objectscapes in Samosata The Impact of the Palatial Complex. Common Dwelling Place of all the Gods, 185.
Lavin, I. (2019). “The Mosaic Pavements at Arsameia on the Nymphaios” (unpublished). Original English version of “Die Mosaikfussböden in Arsameia am Nymphaios,” in Friedrich Karl Dorner, ed., Arsameia am Nymphaios. Die Ausgrabungen ...von 1953-56 (Istanbuler Forschungen, XXIII), Berlin, 1963, 191-6
Levi, D. (1947). Antioch mosaic pavements. Princeton.
Ling, R. (1998). Ancient Mosaics. London: British Museum Press, Mosaic Technique, (2012). Mosaic technique and Construction.
Önsoy, D. (2021). Anadolu’nun Kültürel Mirası Mozaikler ve Turizm (Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Üniversitesi, İstanbul).
Özgüç, N. (1985). Samsat 1984 Yılı Kazıları. Kazı Sonuçları Toplantısı VII, (s. 221– 227).
Özgüç, N. (1986). 1985 yılında Yapılmış Olan Samsat Kazılarının Sonuçları. Kazı Sonuçları Toplantısı VIII, (s. 297–304).
Rossi, F. (1970). Mosaics : a survey of their history and techniques. London: Pall Mall.
Salman, B. (2007). Orta Euphrates mozaikleri ışığında Edessa ve Samosata mozaikleri. (Doktora tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi, İzmir).
Seyffert, O. (1957). A dictionary of classical antiquities: mythology, religion, literature, art. London: G. Allen & Unwin.
Şahin, S. (1991). Forschungen in Kommagene I: epigraphik. EA, 18, 99-113.
Şahin, Ö. & Işik, V. (2010). Çelikhan (Adıyaman) Civarında Yüzeyleyen Metamorfik ve Magmatik Kayaların Petrolojisi. Geological Bulletin of Turkey, 53(2-3).
Tabanlı, D. (2007). Roma Dönemi Mozaiklerinin Efes Örneğinde İncelenmesi. (Yüksek Lisans Tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi, İzmir).
Tekin, O. (1995). Eski Yunan Tarihi, İletişim Yayınları, Cep Üniversitesi 151, İstanbul.
Tanrıverdi, Y. (2016). Variations in sizes, shapes, materials and colours of mosaic tesserae in Southeastern Anatolia Region. (Doktora Tezi, METU, Ankara)
Tanrıverdi, Y., Akça, E., Ezer, S., Dolaş, O., Ak, H., & Teker, T., (2021). Katı Atık Kullanımına Estetik Bir Çözüm Önerisi: Adıyaman İlindeki Mermer Atıklarından Antik Mozaik Üretimi. Avrupa Bilim ve Teknoloji Dergisi, (27), 407-411.
Timmons, V. G., (1973). Designing and Making Mosaics. Worcester: Davis Publications.
Tülek, F. (1996). Geç Roma-Erken Bizans Mozaiklerinde Paganizmden Hıristiyanlıga Geçmis Bir Motif Olarak Orpheus. (Master Tezi, Ege Üniversitesi, İzmir).
Vitrivius, (2005). De Architectura, çev. S. Güven, İstanbul, Şevki Vanlı Mimarlık Vakfı Yayınları.
Yener, E. (1993,). Haraba Mozaik Kurtarma Kazısı 1991-92. IV. Müze Kurtarma Kazıları Semineri, s. 377-383.
Zoroğlu, L. (2012). Samosata Ausgrabungen in der kommagenischen Hauptstadt, in: J Wagner (ed ), Gottkönige am Euphrat Neue Ausgrabungen und Forschungen in Kommagene 2 (Darmstadt 2012) 135–145
Referanslar
Akurgal, E. (2003). Anadolu Uygarlıkları, Net Turistik Yayınlar, 8. Baskı, İstanbul.
Bingöl, O. (2004). Arkeolojik Mimari’de Taş, Magnesia Kazıları, Arkeoloji, Kültür, Sanat Dizisi:1, Homer Kitabevi, I. Basım, İstanbul.
Bingöl, O. (2013). Samosata I. Theos Antiokhos Sarayı. Bilgün Kültür Yayın Sanatları.
Blake, M. E. (1930). The Pavements of the Roman Empire of the Republic and Early Empire. MAAR VIII: 7 – 160.
Blaylock, S. (2009). Tille Höyük 3.1: The Iron Age, Introduction, Streatification and Architecture, Photography by Tuğrul Çakar, The British Institute at Ankara, Monograph 41, London.
Blagrove, G. H. (1988). Marble Decoration and the Terminology of British and Foreign Marbles: A Handbook for Students, London, C. Lockwood.
Blömer, M., & Winter, E. (2011). Kommagene: Toros ve Fırat Arasındaki Tanrılar Ülkesi. İstanbul: Homer Kitabevi ve Yayıncılık Ltd. Şti.
Blömer, M., & Çobanoğlu, D. (2021). Doliche’ de Yamaç Kilisesi ve Muhtelif Kült Yapıları. Anadolu, (47), 43-75.
Brijder, H. (2014). Nemrud Dagi: Recent Archaeological Research and Preservation and Restoration Activities in the Tomb Sanctuary on Mount Nemrud. Walter de Gruyter GmbH & Co KG.
Bütow, N. Ö. (2020). Jan Vormann’ın Mozaik Sanatı. Güzel Sanatlar Enstitüsü Dergisi, 26(45), 691-701.
Cimok, F. (2000). Antioch Mosaics. İstanbul: A Turizm Yayınları.
Dignas, B., & Filges, A. (1991). Kommegene- Tarihi ve Kültürel Değeri. In Nemrut Dağı Arkeolojide Yeni Yöntemler (7-18). Vestfalya: Vestfalya Archelogy Museum.
Dörner, F. K. (1999). Nemrud Dağı’nın Zirvesinde Tanrıların Tahtları. Ankara: Türk Tarih Kurumu Basımevi.
Dunbabin, K. M. (2012). Mosaics of the Greek and Roman World. Cambridge: Cambridge University Press.
Eraslan, F., & Karaca, M. N. (2009). Perre Antik Kenti Mozaikli Villa 2007 Yılı Kurtarma Kazısı. 17. Müze Çalışmaları ve kurtarma Kazıları Sempozyumu (28 April- 1 May 2008 Side). Ankara.
Furietti, J.A. (1752). De musivis, ad Ss. patrem Benedictum XIV. Rome: Apud Jo. Mariam Salvioni typographum
Işıklıkaya, I. R. (2016). “Perge Mozaik Atölyeleri ve Akdeniz Havzası Mozaik Ekolleri İçerisindeki Yeri”, Adalya, AKMED-Antalya, No: XIX, s.169-228.
King, S. (2003). Mosaic Techniques & Traditions: Projects & Designs from Around the World. New Delhi: Sterling Publishing Company.
Kruijer, L., & Riedel, S. (2021). Transforming Objectscapes in Samosata The Impact of the Palatial Complex. Common Dwelling Place of all the Gods, 185.
Lavin, I. (2019). “The Mosaic Pavements at Arsameia on the Nymphaios” (unpublished). Original English version of “Die Mosaikfussböden in Arsameia am Nymphaios,” in Friedrich Karl Dorner, ed., Arsameia am Nymphaios. Die Ausgrabungen ...von 1953-56 (Istanbuler Forschungen, XXIII), Berlin, 1963, 191-6
Levi, D. (1947). Antioch mosaic pavements. Princeton.
Ling, R. (1998). Ancient Mosaics. London: British Museum Press, Mosaic Technique, (2012). Mosaic technique and Construction.
Önsoy, D. (2021). Anadolu’nun Kültürel Mirası Mozaikler ve Turizm (Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Üniversitesi, İstanbul).
Özgüç, N. (1985). Samsat 1984 Yılı Kazıları. Kazı Sonuçları Toplantısı VII, (s. 221– 227).
Özgüç, N. (1986). 1985 yılında Yapılmış Olan Samsat Kazılarının Sonuçları. Kazı Sonuçları Toplantısı VIII, (s. 297–304).
Rossi, F. (1970). Mosaics : a survey of their history and techniques. London: Pall Mall.
Salman, B. (2007). Orta Euphrates mozaikleri ışığında Edessa ve Samosata mozaikleri. (Doktora tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi, İzmir).
Seyffert, O. (1957). A dictionary of classical antiquities: mythology, religion, literature, art. London: G. Allen & Unwin.
Şahin, S. (1991). Forschungen in Kommagene I: epigraphik. EA, 18, 99-113.
Şahin, Ö. & Işik, V. (2010). Çelikhan (Adıyaman) Civarında Yüzeyleyen Metamorfik ve Magmatik Kayaların Petrolojisi. Geological Bulletin of Turkey, 53(2-3).
Tabanlı, D. (2007). Roma Dönemi Mozaiklerinin Efes Örneğinde İncelenmesi. (Yüksek Lisans Tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi, İzmir).
Tekin, O. (1995). Eski Yunan Tarihi, İletişim Yayınları, Cep Üniversitesi 151, İstanbul.
Tanrıverdi, Y. (2016). Variations in sizes, shapes, materials and colours of mosaic tesserae in Southeastern Anatolia Region. (Doktora Tezi, METU, Ankara)
Tanrıverdi, Y., Akça, E., Ezer, S., Dolaş, O., Ak, H., & Teker, T., (2021). Katı Atık Kullanımına Estetik Bir Çözüm Önerisi: Adıyaman İlindeki Mermer Atıklarından Antik Mozaik Üretimi. Avrupa Bilim ve Teknoloji Dergisi, (27), 407-411.
Timmons, V. G., (1973). Designing and Making Mosaics. Worcester: Davis Publications.
Tülek, F. (1996). Geç Roma-Erken Bizans Mozaiklerinde Paganizmden Hıristiyanlıga Geçmis Bir Motif Olarak Orpheus. (Master Tezi, Ege Üniversitesi, İzmir).
Vitrivius, (2005). De Architectura, çev. S. Güven, İstanbul, Şevki Vanlı Mimarlık Vakfı Yayınları.
Yener, E. (1993,). Haraba Mozaik Kurtarma Kazısı 1991-92. IV. Müze Kurtarma Kazıları Semineri, s. 377-383.
Zoroğlu, L. (2012). Samosata Ausgrabungen in der kommagenischen Hauptstadt, in: J Wagner (ed ), Gottkönige am Euphrat Neue Ausgrabungen und Forschungen in Kommagene 2 (Darmstadt 2012) 135–145
