Türk Seramik Sanatı: Yıldız Çini ve Porselen Fabrikası’nın Köklü Mirası ve Etkisi
Özet
Sanata meraklı olması ile tanınan Sultan II. Abdülhamid, Türk seramik-çini sanatını tanıtmak, geliştirmek ve sanayileşmiş dünyadaki gelişmeleri yakalamak için Yıldız Sarayında Yıldız Çini ve Porselen fabrikasının kurulmasını sağlamıştır. Fabrikanın kuruluşun da son teknolojisi ürünler, gerekli tüm malzemeler, fırınlar, Fransa’nın porselenleriyle ünlü Sevres ve Limoges fabrikalarından temin edilmiş, üretime başlanmıştır. Fabrika da birçok sanatçı çalışmıştır. Fransa’dan getirilen ustalar Türk sanatçıları yetiştirmişlerdir. Üretimde ilk olarak Fransız porselenleri kopyalanmış, daha sonra Osmanlı kimliğini ve kültürünü yansıtan özgün formlar ve tasarımlar üretilmeye başlanmıştır. Fabrika birçok kez yeniden düzenlenmiş, kullanılan ilk fırınlar ve eski teknolojiden iz kalmamıştır. Sultan II. Abdülhamid döneminde, sanayileşme hareketinin en önemli adımı olan fabrikanın Türk Çini ve Seramik sanatının gelişimine katkısı oldukça önemlidir. Türk porselen sanatının ilk örnekleri bu fabrikada üretilmiş, atölyelerde birçok porselen sanatçısı yetişmiştir.
Sultan II Abdülhamid döneminde Batı teknolojisini yakalamak için başlatılan sanayi hareketinin, sanayi sanat işbirliğinin en güzel örneği olan bu fabrikanın Türk Çini ve Seramik sanatının gelişmesinde, tanınmasında sağladığı katkılar bu çalışma kapsamında araştırılmıştır. Fabrikanın sahip olduğu teknolojinin, ürettiği eserlerin korunması ve fabrika-müze olarak varlığını devam ettirmesi seramik geçmişimizi korumak açısından önemsenmektedir.
Referanslar
Alp, S. Ve Kürtoğlu, A. (2023). Türkiye Cumhuriyeti’nde Çağdaş Seramik Sanatının Gelişim Süreci. İçinde: Kırcı Çevik, N. (ed.), Sosyal Bilimler Araştırmaları-III. Özgür Yayınları. DOI: https://doi.org/10.58830/ozgur.pub97.c466
Aydin Altay, S. C. (2015). Yıldız Çini Fabrika-İ Hümâyûnu Üretimi Art Nouveau Eserler (Yüksek Lisans Tezi), Hacettepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
Çevik, N. S. (2015). Avrupa Seramik Sanatında Endüstrileşme Süreci Ve Cumhuriyet Sonrası Türk Seramik Sanatına Yansımaları. Sanat Ve Tasarım Dergisi, (16), s.77-95.
Çobanlı, Z., &Kanışkan, E. (2013). Osmanlı Çini ve Seramiklerinde Giyim Kuşam Kültürü Ve Özellikleri. Sanat Ve Tasarım Dergisi, 4(4), s95-108.
Demir, K. (2016). Geç Osmanlı Dönemi Devlet Fabrikalarında Personel Yönetimi: Arşiv Kaynaklarına Dayalı Bir Araştırma (Doktara Tezi). Sakarya Universitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
Eravşar, O. (2009). Osmanlı Sanat Tarihi (Mimari) Literatürü. Türkiye Araştırmaları Literatür Dergisi, (14), s. 67-96.
Fadime, Ö. N. C. Ü. (2021). Somut olmayan kültürel mirasın sürdürülebilirlik problemleri. Art-e Sanat Dergisi, 14(28), s.902-923.
https://İstanbultarihi.İst/206-Yildiz-Porselen-Ve-Cini-Fabrikasi Erişim Tarihi: 22.01.2024
İşçi, T. (2017) Seramik Şişeler Ve Yeni Tasarımlarla Bir Koleksiyon Çalışması. (Sanatta Yeterlilik Çalışması.) Dokuz Eylül Üniversitesi, Güzel Sanatlar Enstitüsü.
Kaçar, V. (2023). Cumhuriyet’in 100. Yılında Türk Çini Sanatı. Yedi Sanat Tasarım ve Bilim Dergisi, s31-42.
Kara, H. (2020). Sultan II. Abdülhamid Dönemi Osmanlı Kara Ordusu (1876-1908).
Karaçoban, T. (2023). Osmanlı Bürokrasisinde Melhame Kardeşler Ve Faaliyetleri= Melhame Brothers And Their Activities İn TheOttoman Bureaucracy.
Kocagözoğlu, M. (2022). Topkapı Sarayı Koruma Yönetim Planı Önerisi (Yüksek Lisans Tezi) Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü.
Marmara, T., & Acartürk, B. (2019). WedgwoodJasper Serisi Ürünleri İle Yıldız Porselen Vejvut Serisi Ürünlerinin Karşılaştırılması, (Yüksek Lisans Tezi) Sakarya üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü
Mert, T. (2020). II. Mahmud’un Sanat Çevresi, 1. Baskı, Ötüken Yayınları. (
Özneler, İ. E. O., & Boyacıoğlu, (2019). D. Osmanlı Fabrika Yapılarının Projelendirilmesi Ve İnşasında Etkili Olan Özneler, Osmanlı Mirası Araştırmaları Dergisi, 14, s.77-95
Serin, S., & Terzi, A. (2009). Yıldız Çini/Porselen Fabrikası (Yüksek Lisans Tezi), İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
Soydan, A. (2018). II. Abdülhamid Dönemi Türk Modernleşmesi (Yüksek Lisans Tezi), Abant İzzet baysal Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
Taşdelen, S. (2021). Türk Çini Sanatında “Katmanlı Çini” Tekniği (Yüksek Lisans Tezi), Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü.
Yalçın, S, (2018) İstanbul Arkeoloji Müzeleri Çinili Köşk Müzesinde Bulunan 18. Ve 19. Yüzyıl Kütahya Üretimli Kahve Fincanları (Yüksek Lisans Tezi), Marmara Üniversitesi, Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü.
Yüksel, A. E. (2017). Sultan II. Abdülhamid’in Sanat Hâmiliği. Sanat Tarihi Dergisi, 26(2), s.261-293.
Referanslar
Alp, S. Ve Kürtoğlu, A. (2023). Türkiye Cumhuriyeti’nde Çağdaş Seramik Sanatının Gelişim Süreci. İçinde: Kırcı Çevik, N. (ed.), Sosyal Bilimler Araştırmaları-III. Özgür Yayınları. DOI: https://doi.org/10.58830/ozgur.pub97.c466
Aydin Altay, S. C. (2015). Yıldız Çini Fabrika-İ Hümâyûnu Üretimi Art Nouveau Eserler (Yüksek Lisans Tezi), Hacettepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
Çevik, N. S. (2015). Avrupa Seramik Sanatında Endüstrileşme Süreci Ve Cumhuriyet Sonrası Türk Seramik Sanatına Yansımaları. Sanat Ve Tasarım Dergisi, (16), s.77-95.
Çobanlı, Z., &Kanışkan, E. (2013). Osmanlı Çini ve Seramiklerinde Giyim Kuşam Kültürü Ve Özellikleri. Sanat Ve Tasarım Dergisi, 4(4), s95-108.
Demir, K. (2016). Geç Osmanlı Dönemi Devlet Fabrikalarında Personel Yönetimi: Arşiv Kaynaklarına Dayalı Bir Araştırma (Doktara Tezi). Sakarya Universitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
Eravşar, O. (2009). Osmanlı Sanat Tarihi (Mimari) Literatürü. Türkiye Araştırmaları Literatür Dergisi, (14), s. 67-96.
Fadime, Ö. N. C. Ü. (2021). Somut olmayan kültürel mirasın sürdürülebilirlik problemleri. Art-e Sanat Dergisi, 14(28), s.902-923.
https://İstanbultarihi.İst/206-Yildiz-Porselen-Ve-Cini-Fabrikasi Erişim Tarihi: 22.01.2024
İşçi, T. (2017) Seramik Şişeler Ve Yeni Tasarımlarla Bir Koleksiyon Çalışması. (Sanatta Yeterlilik Çalışması.) Dokuz Eylül Üniversitesi, Güzel Sanatlar Enstitüsü.
Kaçar, V. (2023). Cumhuriyet’in 100. Yılında Türk Çini Sanatı. Yedi Sanat Tasarım ve Bilim Dergisi, s31-42.
Kara, H. (2020). Sultan II. Abdülhamid Dönemi Osmanlı Kara Ordusu (1876-1908).
Karaçoban, T. (2023). Osmanlı Bürokrasisinde Melhame Kardeşler Ve Faaliyetleri= Melhame Brothers And Their Activities İn TheOttoman Bureaucracy.
Kocagözoğlu, M. (2022). Topkapı Sarayı Koruma Yönetim Planı Önerisi (Yüksek Lisans Tezi) Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü.
Marmara, T., & Acartürk, B. (2019). WedgwoodJasper Serisi Ürünleri İle Yıldız Porselen Vejvut Serisi Ürünlerinin Karşılaştırılması, (Yüksek Lisans Tezi) Sakarya üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü
Mert, T. (2020). II. Mahmud’un Sanat Çevresi, 1. Baskı, Ötüken Yayınları. (
Özneler, İ. E. O., & Boyacıoğlu, (2019). D. Osmanlı Fabrika Yapılarının Projelendirilmesi Ve İnşasında Etkili Olan Özneler, Osmanlı Mirası Araştırmaları Dergisi, 14, s.77-95
Serin, S., & Terzi, A. (2009). Yıldız Çini/Porselen Fabrikası (Yüksek Lisans Tezi), İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
Soydan, A. (2018). II. Abdülhamid Dönemi Türk Modernleşmesi (Yüksek Lisans Tezi), Abant İzzet baysal Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
Taşdelen, S. (2021). Türk Çini Sanatında “Katmanlı Çini” Tekniği (Yüksek Lisans Tezi), Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü.
Yalçın, S, (2018) İstanbul Arkeoloji Müzeleri Çinili Köşk Müzesinde Bulunan 18. Ve 19. Yüzyıl Kütahya Üretimli Kahve Fincanları (Yüksek Lisans Tezi), Marmara Üniversitesi, Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü.
Yüksel, A. E. (2017). Sultan II. Abdülhamid’in Sanat Hâmiliği. Sanat Tarihi Dergisi, 26(2), s.261-293.
