12-13. Yy. İran Selçuklu Dönemi Fritware Seramiklerinde Uygulanan Dekor Yöntemleri
Özet
Neolitik Çağ’da (MÖ.7500-5000) başlayan seramiğin üretim serüveni yüzyıllar içerisinde gelişip, çeşitlenerek günümüze kadar gelmiştir. Üretildikleri ilk dönemlerde günlük ihtiyaçları karşılamak amacıyla şekillendirilen seramik kaplar, zamanla medeniyetlerin kültürel kodlarını taşıyan unsurlar haline gelmiş, işlevsel yönünün yanında estetik değerleri de içerisinde barındıran bir yapıya evrilmiştir. Bununla birlikte, seramiğin üretildiği bölgede gelişen kültürel yapı, hammadde olanakları ve bu hammaddelerden elde edilen sonuçlar farklı üretimlerin gerçekleşmesine sebep olmuştur. Diğer yandan; kültürler arası kurulan bağlar, ticari alışverişler, yaşanan göçler gibi durumlar neticesinde seramik alanında çeşitliliğin artması ve farklı coğrafyalarda kendini gösteren stillerin dünya çapında tanınır hale gelmesi söz konusu olmuştur.
Çin porselenlerine olan hayranlık, onun ışık geçirgen, zarif ve beyaz yapısı diğer toplumlar tarafından yüzyıllar boyunca ulaşılmaya çalışılan bir hedef olmuştur. İslam coğrafyası diğer coğrafyalar gibi bu öykünmeyi yaşayan toplumlar arasında yer almıştır. Tam da bu sebeple, porselenin niteliklerine ulaşmak hedefiyle geliştirilen fritware (frit katkılı bünye) İran’da 12.yy itibariyle kullanılmaya başlanmıştır. Selçuklunun hüküm sürdüğü döneme denk düşen seramik alanındaki bu önemli gelişime, yeni bünye üzerinde uygulanan farklı dekor teknikleriyle birlikte seramik sanatında altın çağın yaşanmasına öncü olmuştur.
Yapılan bu araştırma ile 12-13.yy’da, İran’da Selçuklu döneminde üretilen fritware seramikleri ve bu seramikler üzerinde uygulanmış olan dekor teknikleri Halili koleksiyonunda yer alan örnekler üzerinden incelenecektir.
Referanslar
Arcasoy, A., & Başkırkan, H. (2021). Seramik Teknolojisi. İstanbul: Literatür Yayıncılık.
Behnia, A., & Mohammadi , M. (2021). A Survey On The Decorative Patterns of Silhouette Pottery and its Comparison with Metal Vessels of Seljuk. Iranian Journal of Archaeological Studies.
Bernsted, A.-M. K. (2003). Early Islamic Pottery Materials&Techniques. London: Archetype Publications.
Collections, T. K. (2024, Şubat 25). The Khalili Collections. https://www.khalilicollections.org/collections/islamic-art/khalili-collection-islamic-art-double-shelled-ewer-pot773/ adresinden alındı
Çizer, S. (2010). Lüster. İzmir: Dokuz Eylül Üniversitesi.
Grube, E. J. (1994). Iranian Stone-Paste Pottery Of The Saljuq Period. M. Bayani, D. Kennet, P. Morgan, N. Nassar, A. Northedge, & C. Tonghini içinde, Cobalt And Lustre (s. 147). New York: Oxford University Press.
Manafidizaji, K. (2022). İslam Döneminde İran Seramik Sanatında Kadın Betimlemeleri. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi. Eskişehir: Anadolu Üniversitesi Güzel Sanatlar Enstitüsü.
Pekşen, C., & Uysal, S. (2022). Seramik Bünyelerde Frit Kullanımı. Atatürk Üniversitesi Yayınları, 104-114.
Sevim, S. S. (2015). Seramik Dekorlar ve Uygulama Teknikleri. Ankara: Nobel Akademik Yayıncılık.
Watson, O. (2004). Ceramics From Islamic Lands. London: Thames&Hudson.
Yarol, Y. (2008). Yayımlanmamış Sanatta Yeterlik Tezi. İslam Seramiklerinde Kullanılan Fritli Hamurun İncelenmesi ve Çağdaş Formlarda Uygulanması. İzmir: Dokuz Eylül Üniversitesi GSE Seramik Anasant Dalı.
Referanslar
Arcasoy, A., & Başkırkan, H. (2021). Seramik Teknolojisi. İstanbul: Literatür Yayıncılık.
Behnia, A., & Mohammadi , M. (2021). A Survey On The Decorative Patterns of Silhouette Pottery and its Comparison with Metal Vessels of Seljuk. Iranian Journal of Archaeological Studies.
Bernsted, A.-M. K. (2003). Early Islamic Pottery Materials&Techniques. London: Archetype Publications.
Collections, T. K. (2024, Şubat 25). The Khalili Collections. https://www.khalilicollections.org/collections/islamic-art/khalili-collection-islamic-art-double-shelled-ewer-pot773/ adresinden alındı
Çizer, S. (2010). Lüster. İzmir: Dokuz Eylül Üniversitesi.
Grube, E. J. (1994). Iranian Stone-Paste Pottery Of The Saljuq Period. M. Bayani, D. Kennet, P. Morgan, N. Nassar, A. Northedge, & C. Tonghini içinde, Cobalt And Lustre (s. 147). New York: Oxford University Press.
Manafidizaji, K. (2022). İslam Döneminde İran Seramik Sanatında Kadın Betimlemeleri. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi. Eskişehir: Anadolu Üniversitesi Güzel Sanatlar Enstitüsü.
Pekşen, C., & Uysal, S. (2022). Seramik Bünyelerde Frit Kullanımı. Atatürk Üniversitesi Yayınları, 104-114.
Sevim, S. S. (2015). Seramik Dekorlar ve Uygulama Teknikleri. Ankara: Nobel Akademik Yayıncılık.
Watson, O. (2004). Ceramics From Islamic Lands. London: Thames&Hudson.
Yarol, Y. (2008). Yayımlanmamış Sanatta Yeterlik Tezi. İslam Seramiklerinde Kullanılan Fritli Hamurun İncelenmesi ve Çağdaş Formlarda Uygulanması. İzmir: Dokuz Eylül Üniversitesi GSE Seramik Anasant Dalı.
