8.Sınıf Fen Bilimleri Ders Kitabında Bulunan Metafor ve Analojilerin Tespiti
Özet
Bu çalışmada, Milli Eğitim Bakanlığı tarafından 2023-2024 yılları arasında yayımlanan ilköğretim 8. sınıf fen bilimleri kitabında yer alan metafor ve analojilerin tespiti yapılmıştır. Adı geçen fen bilimleri kitabındaki metafor ve analojiler ünite konu başlıkları altında ifade edilerek tablolaştırılmıştır. Araştırmada nitel araştırmanın alt dallarından olan doküman incelemesi yöntemi kullanılmış olup verilerin analizinde ise içerik analizi yönteminden faydalanılmıştır. Araştırmada, 8.sınıf fen bilimleri ders kitabında yer alan metaforlar ve analojilerin güvenilirliğini artırmak için alanında uzman 11 fen bilimleri öğretmeninin görüşleri alınmıştır. Onların görüşleri neticesinde güvenirlik yüzdesi hesaplanmış ve güvenirlik oranı %89.39 olarak hesaplanmıştır. Bu hesaplamada Miles ve Huberman’ın güvenirlik eşitliği kullanılmış ve değer bu eşitliğe göre güvenilir bulunmuştur. Sonuç olarak ifade edilen fen bilimleri kitabında metafor ve analojilerin çok az miktarda kullanıldığı tespit edilmiştir.
Referanslar
Kete, R., & Acar, N. (2007). Lise 2 biyoloji ders kitapları üzerine öğrenci tutumlarının analizi. Kastamonu Eğitim Dergisi, 15(1), 221-230.
Atıcı, T., Samancı, N. K., & Özel, Ç. A. (2007). İlköğretim fen bilgisi ders kitaplarının biyoloji konuları yönünden eleştirel olarak incelenmesi ve öğretmen görüşleri. Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 5(1), 115-131.
Aycan, S., Kaynar, Ü., Türkoguz, S., & Arı, E. (2002). İlköğretimde kullanılan fen bilgisi ders kitaplarının bazı kriterlere göre incelenmesi. V. Fen Bilimleri ve Matematik Eğitimi Kongresi. ODTÜ, Ankara.
Salman, Y. (2003). Dilin Düşevreni: Eğretileme, Kitap-lık. (65), 53- 54
Duit, R. (1991). On The Role Of Analogies And Metaphors in Learning Science. Science Education, 75, 649–672.
Taylor, W.(1984). Metaphors of Education. London: Heineman Educational Books Ltd.
Kayhan, E. (2009). Sekizinci sınıf fen bilgisi dersi maddedeki değişim ve enerji ünitesinde analoji yöntemine dayalı öğretimin öğrencilerin akademik başarılarına ve kalıcılığa etkisi, [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi], Çukurova Üniversitesi, Adana.
Demirci Güler, M, P. (2007). Fen öğretiminde kullanılan analojiler, analoji kullanımının öğrenci başarısı, tutumu ve bilginin kalıcılığına etkisinin araştırılması. [Doktora Tezi], Gazi Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, İlköğretim Anabilim Dalı, Fen Bilgisi Öğretmenliği Bilim Dalı. Ankara.
Kaptan, F., & Arslan, B. (2002). Fen öğretiminde soru cevap tekniği ile analoji tekniğinin karşılaştırılması. V. Ulusal Fen Bilimleri ve Matematik Eğitimi Kongresi, 16-18 Eylül, Ankara.
Thiele, R. B., Venville, G. J., & Treagust, D. F. (1995). A comparative analysis of analogies in secondary biology and chemistry textbooks used in Australian schools. Research in Science Education, 25(2), 221–230.
Orgill, M., & Bodner, G. M. (2006). An analysis of the effectiveness of analogy use in college level biochemistry textbooks. Journal of Research in Science Teaching, 43(10), 1040 1060.
Hıdır M., & Körhasan N. D (2018). Examination of the analogies in science textbooks and opinions of science educators about the effective use of analogies. Necatibey Eğitim Fakültesi Elektronik Fen ve Matematik Eğitimi Dergisi, 12(2), 415 - 453. Doi: 10.17522/balikesirnef.506455
Dikmenli, M. (2010). An analysis of analogies used in secondary biology textbooks: Case of Turkey. Eurasian Journal of Educational Research, 41, 73-90.
Demirci Güler, P., & Yağbasan, R. (2008). Fen ve teknoloji ders kitaplarında kullanılan analojilerin ve analojilere ilişkin sorunların betimlenmesi. İnönü Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 9(16), 105-122.
Çalık, M., & Kaya, E. (2012). Fen ve teknoloji ders kitaplarında ve öğretim programındaki benzetmelerin incelenmesi. İlköğretim Online, 11(4), 856-868.
Azizoğlu, N., & Çamurcu, M., & Kırtak Ad, V. N. (2014). Ortaöğretim fizik ders kitaplarında analojilerin kullanımı: belirleme ve sınıflandırma çalışması. Türk Fen Eğitimi Dergisi, 11(2), 39-62.
Aykutlu, I., & Şen, A. İ. (2011) Fizik öğretmen adaylarının analoji kullanımına ilişkin görüşleri ve elektrik akımı konusundaki analojileri. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 41, 48-59.
Demir, S., Önen, F., & Şahin, F. (2011). Fen bilgisi öğretmen adaylarının bakış açısıyla analojiler. Necatibey Eğitim Fakültesi Elektronik Fen ve Matematik Eğitimi Dergisi, 5(2), 86-114.
Yenice, N. , Alpak Tunç, G. & Yavaşoğlu, N. (2018). Ortaöğretim Öğrencileri İle Fen Bilgisi Öğretmen Adaylarının Biyoloji Kavramına İlişkin Geliştirdikleri Analojiler. Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 5 (2), 16-30. DOI: 10.21666/muefd.36992
Hedgecoe, A.M. (1999). Transforming genes: metaphors of information and language in modern genetics. Science As Culture, 8(2), 209- 229.
Jensen, D. F. N. (2006). Metaphors as a bridge to understanding educational and social contexts. International Journal of Qualitative Methods, 5(1), 36-54.
Afacan, Ö. (2011). Fen bilgisi öğretmen adaylarının “fen” ve “fen ve teknoloji öğretmeni” kavramlarına yönelik metafor durumları. e- Journal of New World Sciences Academy, 6, 1242-1254.
Aktamış, H., & Dönmez, G. (2016). Ortaokul öğrencilerinin fen bilimleri dersine, bilime, fen bilimleri öğretmenine ve bilim insanına yönelik metaforik algıları. OMÜ Eğt. Fak. Derg., 35(1), 7-30.
Gülcan, B. K. (2021). Fen lisesi biyoloji ders kitaplarındaki metaforların, analojilerin ve teleolojilerin incelenmesi, [Doktora Tezi], Necmettin Erbakan University.
Güler, M. P. D. (2012). Sınıf öğretmeni adaylarının fen ve teknoloji dersine ilişkin metaforik tanımlamaları. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 11 (41), 53-63. Retrieved from https://dergipark.org.tr/tr/pub/esosder/issue/6155/82702
Kıvanç, Z., & Aydın, A. (2021). 7. Sınıf Fen Bilimleri Ders Kitabında Kimya Kavramlarına Yönelik Analojilerin Tespiti. Turkiye Kimya Dernegi Dergisi Kısım C: Kimya Egitimi, 6(1), 93-106.
Çiftçi, B., & Aydın, A. (2023). 6. Sınıf Fen Bilimleri Ders Kitabında Bulunan Metaforlar ve Analojilerin Tespiti. Turkiye Kimya Dernegi Dergisi Kısım C: Kimya Egitimi, 8(1), 31-48.
Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2005). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (5. baskı). Seçkin Yayıncılık.
O‟leary, Z. (2004). The essential guide to doing research. SAGE Publications Ltd.
Ekiz, D. (2015). Bilimsel araştırma yöntemleri. Anı Yayıncılık.
Yanık, S. (2023). Ortaokul ve imam hatip ortaokulu fen bilimleri 8. sınıf ders kitabı. Ankara: Ata Ders Kitapları Yayıncılık.
Robson, C. (2015). Bilimsel araştırma yöntemleri gerçek dünya araştırması. (Çev.: Ş. Çınkır ve N. Demirkasımoğlu), Anı yayıncılık.
Strauss, A. ve Corbin, J. (1990). Basics of qualitative research:Grounded theory procedures and techniques. CA:Sage, Newbury Park.
Yıldırım, A. & Şimşek, H. (2016). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Seçkin Yayıncılık.
Miles, M.B., & Huberman, A. M. (1994), Qualitative data analysis. Sage Publications
Cameron, L. (2002). Metaphors in the learning of science: A discourse focus. British Educational Research Journal, 28(5), 673-688.
Dikmenli, M., Aydoğan, H.S., Gülcan, B.K. ve Ünal, A.K. (2019). Investigation of metaphors in undergraduate biochemistry textbook. ınternational human and civilization congress from past to future full text book. 17-21 Nisan, Alanya: Çizgi Kitabevi Yayınları, 1343 1347.
Nakiboğlu, C., & Poyraz, H. E. (2006). Üniversite kimya öğrencilerinin atom ve kimyasal bağlar konularını açıklamada “insana özgü dil” ve “canlılığı” kullanmalarının incelenmesi. Kastamonu Eğitim Dergisi, 14(1), 83-90.
Ekici, E., Ekici, F., & Aydın, F. (2007). Fen bilgisi derslerinde benzeşimlerin (analoji) kullanılabilirliğine ilişkin öğretmen adaylarının görüşleri ve örnekleri. Ahi Evran Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi (KEFAD), 8(1), 95-113.
Referanslar
Kete, R., & Acar, N. (2007). Lise 2 biyoloji ders kitapları üzerine öğrenci tutumlarının analizi. Kastamonu Eğitim Dergisi, 15(1), 221-230.
Atıcı, T., Samancı, N. K., & Özel, Ç. A. (2007). İlköğretim fen bilgisi ders kitaplarının biyoloji konuları yönünden eleştirel olarak incelenmesi ve öğretmen görüşleri. Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 5(1), 115-131.
Aycan, S., Kaynar, Ü., Türkoguz, S., & Arı, E. (2002). İlköğretimde kullanılan fen bilgisi ders kitaplarının bazı kriterlere göre incelenmesi. V. Fen Bilimleri ve Matematik Eğitimi Kongresi. ODTÜ, Ankara.
Salman, Y. (2003). Dilin Düşevreni: Eğretileme, Kitap-lık. (65), 53- 54
Duit, R. (1991). On The Role Of Analogies And Metaphors in Learning Science. Science Education, 75, 649–672.
Taylor, W.(1984). Metaphors of Education. London: Heineman Educational Books Ltd.
Kayhan, E. (2009). Sekizinci sınıf fen bilgisi dersi maddedeki değişim ve enerji ünitesinde analoji yöntemine dayalı öğretimin öğrencilerin akademik başarılarına ve kalıcılığa etkisi, [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi], Çukurova Üniversitesi, Adana.
Demirci Güler, M, P. (2007). Fen öğretiminde kullanılan analojiler, analoji kullanımının öğrenci başarısı, tutumu ve bilginin kalıcılığına etkisinin araştırılması. [Doktora Tezi], Gazi Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, İlköğretim Anabilim Dalı, Fen Bilgisi Öğretmenliği Bilim Dalı. Ankara.
Kaptan, F., & Arslan, B. (2002). Fen öğretiminde soru cevap tekniği ile analoji tekniğinin karşılaştırılması. V. Ulusal Fen Bilimleri ve Matematik Eğitimi Kongresi, 16-18 Eylül, Ankara.
Thiele, R. B., Venville, G. J., & Treagust, D. F. (1995). A comparative analysis of analogies in secondary biology and chemistry textbooks used in Australian schools. Research in Science Education, 25(2), 221–230.
Orgill, M., & Bodner, G. M. (2006). An analysis of the effectiveness of analogy use in college level biochemistry textbooks. Journal of Research in Science Teaching, 43(10), 1040 1060.
Hıdır M., & Körhasan N. D (2018). Examination of the analogies in science textbooks and opinions of science educators about the effective use of analogies. Necatibey Eğitim Fakültesi Elektronik Fen ve Matematik Eğitimi Dergisi, 12(2), 415 - 453. Doi: 10.17522/balikesirnef.506455
Dikmenli, M. (2010). An analysis of analogies used in secondary biology textbooks: Case of Turkey. Eurasian Journal of Educational Research, 41, 73-90.
Demirci Güler, P., & Yağbasan, R. (2008). Fen ve teknoloji ders kitaplarında kullanılan analojilerin ve analojilere ilişkin sorunların betimlenmesi. İnönü Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 9(16), 105-122.
Çalık, M., & Kaya, E. (2012). Fen ve teknoloji ders kitaplarında ve öğretim programındaki benzetmelerin incelenmesi. İlköğretim Online, 11(4), 856-868.
Azizoğlu, N., & Çamurcu, M., & Kırtak Ad, V. N. (2014). Ortaöğretim fizik ders kitaplarında analojilerin kullanımı: belirleme ve sınıflandırma çalışması. Türk Fen Eğitimi Dergisi, 11(2), 39-62.
Aykutlu, I., & Şen, A. İ. (2011) Fizik öğretmen adaylarının analoji kullanımına ilişkin görüşleri ve elektrik akımı konusundaki analojileri. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 41, 48-59.
Demir, S., Önen, F., & Şahin, F. (2011). Fen bilgisi öğretmen adaylarının bakış açısıyla analojiler. Necatibey Eğitim Fakültesi Elektronik Fen ve Matematik Eğitimi Dergisi, 5(2), 86-114.
Yenice, N. , Alpak Tunç, G. & Yavaşoğlu, N. (2018). Ortaöğretim Öğrencileri İle Fen Bilgisi Öğretmen Adaylarının Biyoloji Kavramına İlişkin Geliştirdikleri Analojiler. Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 5 (2), 16-30. DOI: 10.21666/muefd.36992
Hedgecoe, A.M. (1999). Transforming genes: metaphors of information and language in modern genetics. Science As Culture, 8(2), 209- 229.
Jensen, D. F. N. (2006). Metaphors as a bridge to understanding educational and social contexts. International Journal of Qualitative Methods, 5(1), 36-54.
Afacan, Ö. (2011). Fen bilgisi öğretmen adaylarının “fen” ve “fen ve teknoloji öğretmeni” kavramlarına yönelik metafor durumları. e- Journal of New World Sciences Academy, 6, 1242-1254.
Aktamış, H., & Dönmez, G. (2016). Ortaokul öğrencilerinin fen bilimleri dersine, bilime, fen bilimleri öğretmenine ve bilim insanına yönelik metaforik algıları. OMÜ Eğt. Fak. Derg., 35(1), 7-30.
Gülcan, B. K. (2021). Fen lisesi biyoloji ders kitaplarındaki metaforların, analojilerin ve teleolojilerin incelenmesi, [Doktora Tezi], Necmettin Erbakan University.
Güler, M. P. D. (2012). Sınıf öğretmeni adaylarının fen ve teknoloji dersine ilişkin metaforik tanımlamaları. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 11 (41), 53-63. Retrieved from https://dergipark.org.tr/tr/pub/esosder/issue/6155/82702
Kıvanç, Z., & Aydın, A. (2021). 7. Sınıf Fen Bilimleri Ders Kitabında Kimya Kavramlarına Yönelik Analojilerin Tespiti. Turkiye Kimya Dernegi Dergisi Kısım C: Kimya Egitimi, 6(1), 93-106.
Çiftçi, B., & Aydın, A. (2023). 6. Sınıf Fen Bilimleri Ders Kitabında Bulunan Metaforlar ve Analojilerin Tespiti. Turkiye Kimya Dernegi Dergisi Kısım C: Kimya Egitimi, 8(1), 31-48.
Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2005). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (5. baskı). Seçkin Yayıncılık.
O‟leary, Z. (2004). The essential guide to doing research. SAGE Publications Ltd.
Ekiz, D. (2015). Bilimsel araştırma yöntemleri. Anı Yayıncılık.
Yanık, S. (2023). Ortaokul ve imam hatip ortaokulu fen bilimleri 8. sınıf ders kitabı. Ankara: Ata Ders Kitapları Yayıncılık.
Robson, C. (2015). Bilimsel araştırma yöntemleri gerçek dünya araştırması. (Çev.: Ş. Çınkır ve N. Demirkasımoğlu), Anı yayıncılık.
Strauss, A. ve Corbin, J. (1990). Basics of qualitative research:Grounded theory procedures and techniques. CA:Sage, Newbury Park.
Yıldırım, A. & Şimşek, H. (2016). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Seçkin Yayıncılık.
Miles, M.B., & Huberman, A. M. (1994), Qualitative data analysis. Sage Publications
Cameron, L. (2002). Metaphors in the learning of science: A discourse focus. British Educational Research Journal, 28(5), 673-688.
Dikmenli, M., Aydoğan, H.S., Gülcan, B.K. ve Ünal, A.K. (2019). Investigation of metaphors in undergraduate biochemistry textbook. ınternational human and civilization congress from past to future full text book. 17-21 Nisan, Alanya: Çizgi Kitabevi Yayınları, 1343 1347.
Nakiboğlu, C., & Poyraz, H. E. (2006). Üniversite kimya öğrencilerinin atom ve kimyasal bağlar konularını açıklamada “insana özgü dil” ve “canlılığı” kullanmalarının incelenmesi. Kastamonu Eğitim Dergisi, 14(1), 83-90.
Ekici, E., Ekici, F., & Aydın, F. (2007). Fen bilgisi derslerinde benzeşimlerin (analoji) kullanılabilirliğine ilişkin öğretmen adaylarının görüşleri ve örnekleri. Ahi Evran Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi (KEFAD), 8(1), 95-113.
