Fen Bilgisi Öğretmen Adaylarının Sıfır Atık Yaklaşımına İlişkin Bilişsel Yapılarının İncelenmesi
Özet
Bu bölümde fen bilgisi öğretmen adaylarının sıfır atık kavramıyla ilişkilendirdikleri kelimeler incelenerek bu kavramla ilgili bilişsel yapıları tespit edilmeye çalışılmıştır. Bu amaca hizmet edecek şekilde öğretmen adaylarının sıfır atığa yönelik bilgiyi edindikleri kaynaklar ve sıfır atık faaliyetlerine yönelik farkındalıkları da ortaya çıkarılmak istenmiştir. Bütüncül tek durum deseniyle gerçekleştirilen çalışmada kelime ilişkilendirme testi ve görüşme formuyla verilerden hareketle öğretmen adaylarının sıfır atığa yönelik bilgi edinme kaynaklarının ve faaliyetlerle ilgili bilgilerinin yoğun olmadığı; sıfır atık kavramıyla ilişkilendirilen kelimelerin çevre sorunlarının varyasyonları olduğu tespit edilmiştir. Araştırma sonuçları ışığında, bu alanda çalışmalar gerçekleştirecek araştırmacılara ve uygulayıcılara bazı öneriler sunulmuştur.
Referanslar
Ağraş, S., & Çetinkaya, F. (2023). Tekstil sektöründe çevresel duyarlılık ve sürdürülebilirlik politikalarına yönelik bir içerik analizi. Equinox Journal of Economics Business and Political Studies, 10(1), 26-48.
Aktaş, C., & Özkavruk-Adanır, E. (2024). Geleneksel Türk kadın giysilerinde sıfır atık tasarım yaklaşımı. Sanat ve Tasarım Dergisi, 14(1), 353-373.
Alakaş H. M., Kızıltaş Ş., Eren T., & Özcan E. (2018). Sıfır atık projesi kapsamında atıkların toplanması: Kırıkkale ilinde homojen çok araçlı araç rotalama uygulaması. Harran Üniversitesi Mühendislik Dergisi, 3(3), 190-196.
Avşaroğlu, S. (2016). Zamanın algılanması ve psikoterapi. İçinde N. Sargın, S. Avşaroğlu & A. Ünal (Ed.), Eğitimden psikolojik yansımalar (ss.103-114). Konya: Çizgi Kitabevi
Bahar, M., Johnstone, A. H., & Sutcliffe, R. G. (1999). Investigation of students' cognitive structure in elementary genetics through word association tests. Journal of Biological Education, 33(3), 134-141.
Bahar, M., & Özatlı, N. S. (2003). Kelime ilişkilendirme yöntemi ile lise 1. sınıf öğrencilerinin canlıların temel bileşenleri konusundaki bilişsel yapılarının araştırılması. Fen Bilimleri Dergisi, 5(1), 134-141.
Birleşmiş Milletler (BM). (2024). About the advisory board on zero waste. (01/06/2024 tarihinde http://unzerowaste.orgadresinden ulaşılmıştır).
Bissmont, M. (2020). The practice of household waste minimisation. Environmental Sociology, 6(4), 355-363.
Bulut, A. (2020). Teacher opinions about children’s awareness of zero-waste and recycling in the pre-school education years. Review of International Geographical Education Online, 10(3), 351-372.
Bulut, A., & Şengül, H. (2023). Atık yönetimi ve sıfır atık projesinin değerlendirilmesi: İstanbul ili örneği. Sağlık ve Sosyal Refah Araştırmaları Dergisi, 5(1), 85-97.
Büyükkol, M., & Bedük, F. (2020). Antalya’da faaliyet gösteren beş yıldızlı otel işletmelerinde “Sıfır Atık Projesi”nin uygulanabilirliği. Uludağ Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Dergisi, 25(1), 529-538.
Candan-Helvaci, S. (2023). Zero waste approach and recycling. In S. Erten & A. C. Atmaca Aksoy (Eds.), Current studies in environmental education (pp. 167-184). ISRES Publishing.
Candan-Helvacı, S., & Erten, S. (2022). Öğretmen adayları için çevre dostu birey etkinlikleri. Ankara: Pegem Akademi.
Chu, Z., Li, Q., Zhou, A., Zhang, W., Huang, W. C., & Wang, J. (2023). Strategy formulation path towards zero-waste of municipal solid waste: a case study from Shanghai. Journal of Cleaner Production, 418, 138091.
Cohen, L., Manion, L., & Morrison, K. (2017). Research methods in education (8th Ed.). London: Routledge.
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı (ÇŞİDB). (2022). Sıfır atık. (11/06/2024 tarihinde https://cevresehiriklimkutuphanesi.csb.gov.tr/ShowPDF/26660660-9069-4528-a633-ee65c79974ff adresinden ulaşılmıştır).
Çöklü, T. C., & Alkan, F. (2023). Ortaokul fen bilimleri öğretim programında sıfır atık yaklaşımı ve ilkelerinin yeri. Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 25(4), 1326-1348.
Dal, Ş., & Akçay, N. O. (2021). Fen bilimleri öğretmenlerinin sürdürülebilir kalkınma ve sıfır atık ile ilgili görüşlerinin belirlenmesi. e-Kafkas Journal of Educational Research, 8(3), 438-459.
Dünya Çevre ve Kalkınma Komisyonu (WCED). (1987). Our common future. (11/06/2024 tarihinde https://sustainabledevelopment.un- .org/content/documents/5987our-common-future.pdf adresinden ulaşılmıştır).
Enes, E. (2021). Sıfır atık moda tasarımı ve yapboz, mozaik ve çıkarma kesim yöntemlerinin incelenmesi. STAR Sanat ve Tasarım Araştırmaları Dergisi, 2(2), 116-128.
Erten, S., & Atmaca, A. C. (2021). Teacher candidates’ views on the zero waste project. Jurnal Penelitian dan Pembelajaran IPA, 7(1), 17-37.
Erten, S., & Köseoğlu, P. (2022). Ortaokul fen bilimleri kitaplarında “Sıfır Atık Projesi”. Milli Eğitim Dergisi, 51(234), 1085-1110.
Gül, M., & Yaman, K. (2021). Türkiye’de atık yönetimi ve sıfır atık projesinin değerlendirilmesi: Ankara örneği. Atatürk Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 35(4), 1267-1296.
Gürtepe, E., & Birpınar, M. E. (2023). Türkiye yüzyılında sürdürülebilir çevre. Çevre Şehir ve İklim Dergisi, 2(3), 1-22.
Harman, G., & Yenikalaycı, N. (2020). Fen bilgisi öğretmen adaylarının sıfır atık yaklaşımına yönelik farkındalıkları. Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, (50), 138-161.
Kowasch, M. (2022). Circular economy, cradle to cradle and zero waste frameworks in teacher education for sustainability. International Journal of Sustainability in Higher Education, 23(6), 1404-1425.
Kriewaldt, J., & Lee, S. J. (2023). Towards powerful knowledge: An Australian case study of prospective teachers’ knowledge and dispositions for sustainability education. International Research in Geographical and Environmental Education, 32(1), 35–52. https://doi.org/10.1080/10382046.2022.2146836
Kurniawan, T. A., Avtar, R., Singh, D., Xue, W., Othman, M. H. D., Hwang, G. H., Iswanto, I., Albadarin, A. B., & Kern, A. O. (2021). Reforming MSWM in Sukunan (Yogjakarta, Indonesia): A case-study of applying a zero-waste approach based on circular economy paradigm. Journal of Cleaner Production, 284, 124775.
Lincoln, Y. S., & Guba, E. G. (1985). Naturalistic inquiry. Thousand Oaks, CA: SAGE Puplications.
Lu, D. (2024). Performing zero waste: lifestyle movement, consumer culture, and promotion strategies of social media influencers. Environmental Sociology, 10(1), 12-29.
Mannarino, M. (2020). The (Almost) Zero-Waste Guide: 100+ Tips for Reducing Your Waste Without Changing Your Life. New York: Simon and Schuster.
Meadowcroft, J. (1999). The politics of sustainable development: emergent arenas and challenges for political science. International Political Science Review, 20(2), 219-237.
Merriam, S. B., & Tisdell, E. J. (2016). Qualitative research: A guide to design and implementation (4th Ed.). San Francisco, CA: Jossey-Bass.
Miles, M. B. & Huberman, A. M. (1994). An expanded sourcebook: Qualitative data analysis (2nd Ed.). Thousand Oaks, CA: SAGE Puplications.
Miles, M. B., Huberman, A. M., & Saldana, J. (2014). Qualitative data analysis: A methods sourcebook (3rd Ed.). Thousand Oaks, CA: SAGE Puplications.
Millî Eğitim Bakanlığı [MEB] (2018). Fen bilimleri dersi öğretim programı (İlkokul ve ortaokul 3, 4, 5, 6, 7 ve 8. sınıflar). Ankara: MEB Yayınevi.
Millî Eğitim Bakanlığı [MEB] (2022). Çevre eğitimi ve iklim değişikliği dersi öğretim programı (Ortaokul 6, 7 veya 8. sınıflar). Ankara: MEB Yayınevi.
Millî Eğitim Bakanlığı [MEB] (2024). Fen bilimleri dersi öğretim programı (İlkokul ve ortaokul 3, 4, 5, 6, 7 ve 8. sınıflar). Ankara: MEB Yayınevi.
Murray, R. (2002). Zero waste. London: Greenpeace Environmental Trust.
Önal, H., Kaya, N., & Çalışkan, T. (2019). Çevre eğitiminde sıfır atık politikası ve mevcut ders kitaplarındaki görünümü (Hayat bilgisi 2. sınıf ders kitabı). Milli Eğitim Dergisi, 48(21), 123-140.
Reike, D., Vermeulen, W. J., & Witjes, S. (2018). The circular economy: new or refurbished as CE 3.0?-Exploring controversies in the conceptualization of the circular economy through a focus on history and resource value retention options. Resources, Conservation and Recycling, 135, 246-264.
Săplăcan, Z., & Márton, B. (2019). Determinants of adopting a zero waste consumer lifestyle. Regional and Business Studies, 11(2), 25-39.
Sönmez, D. (2020). İlkokul birinci sınıf öğrencilerinin “sıfır atık” kavramı ile ilgili çizimlerinin incelenmesi. Anemon Muş Alparslan Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 8(2), 593-601.
Şimşek, Ş. E. (2024). Dijital teknolojilerin gücüyle sürdürülebilirlik: Döngüsel ekonomi kapsamında sıfır atık uygulama önerisi. Journal of Business and Trade, 5(1), 40-54.
Tamkoç, H., Savaş, İ., Savaş, V., & Tamkoç, O. (2024). Sıfır atık projesi ile öğrencilerde oluşan atık yönetimi ve geri dönüşüm farkındalığının değerlendirilmesi. Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi, 8(33), 497-510.
Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2021). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (12. Baskı). Ankara: Seçkin Yayıncılık.
Yin, R. K. (2014). Case study research: Design and methods (5th Ed.). Thousand Oaks, CA: SAGE Puplications.
Yüzüak, A. V., Şahin, N., & Alkan, R. (2022). Ortaokul öğrencilerinin sıfır atık projesine ilişkin görüşlerinin incelenmesi. Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 19(Özel Sayı), 214-239.
Zaman, A. (2022). Zero-Waste: A new sustainability paradigm for addressing the global waste
problem. In K. E. Björnberg, S. O. Hansson, M. A. Belin & C. Tingvall (Eds), In the vision zero handbook: Theory, technology and management for a zero casualty policy (pp. 1–24). Cham: Springer.
Zaman, A. U., & Lehmann, S. (2011). Urban growth and waste management optimization towards ‘zero waste city’. City, Culture and Society, 2(4), 177-187.
Referanslar
Ağraş, S., & Çetinkaya, F. (2023). Tekstil sektöründe çevresel duyarlılık ve sürdürülebilirlik politikalarına yönelik bir içerik analizi. Equinox Journal of Economics Business and Political Studies, 10(1), 26-48.
Aktaş, C., & Özkavruk-Adanır, E. (2024). Geleneksel Türk kadın giysilerinde sıfır atık tasarım yaklaşımı. Sanat ve Tasarım Dergisi, 14(1), 353-373.
Alakaş H. M., Kızıltaş Ş., Eren T., & Özcan E. (2018). Sıfır atık projesi kapsamında atıkların toplanması: Kırıkkale ilinde homojen çok araçlı araç rotalama uygulaması. Harran Üniversitesi Mühendislik Dergisi, 3(3), 190-196.
Avşaroğlu, S. (2016). Zamanın algılanması ve psikoterapi. İçinde N. Sargın, S. Avşaroğlu & A. Ünal (Ed.), Eğitimden psikolojik yansımalar (ss.103-114). Konya: Çizgi Kitabevi
Bahar, M., Johnstone, A. H., & Sutcliffe, R. G. (1999). Investigation of students' cognitive structure in elementary genetics through word association tests. Journal of Biological Education, 33(3), 134-141.
Bahar, M., & Özatlı, N. S. (2003). Kelime ilişkilendirme yöntemi ile lise 1. sınıf öğrencilerinin canlıların temel bileşenleri konusundaki bilişsel yapılarının araştırılması. Fen Bilimleri Dergisi, 5(1), 134-141.
Birleşmiş Milletler (BM). (2024). About the advisory board on zero waste. (01/06/2024 tarihinde http://unzerowaste.orgadresinden ulaşılmıştır).
Bissmont, M. (2020). The practice of household waste minimisation. Environmental Sociology, 6(4), 355-363.
Bulut, A. (2020). Teacher opinions about children’s awareness of zero-waste and recycling in the pre-school education years. Review of International Geographical Education Online, 10(3), 351-372.
Bulut, A., & Şengül, H. (2023). Atık yönetimi ve sıfır atık projesinin değerlendirilmesi: İstanbul ili örneği. Sağlık ve Sosyal Refah Araştırmaları Dergisi, 5(1), 85-97.
Büyükkol, M., & Bedük, F. (2020). Antalya’da faaliyet gösteren beş yıldızlı otel işletmelerinde “Sıfır Atık Projesi”nin uygulanabilirliği. Uludağ Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Dergisi, 25(1), 529-538.
Candan-Helvaci, S. (2023). Zero waste approach and recycling. In S. Erten & A. C. Atmaca Aksoy (Eds.), Current studies in environmental education (pp. 167-184). ISRES Publishing.
Candan-Helvacı, S., & Erten, S. (2022). Öğretmen adayları için çevre dostu birey etkinlikleri. Ankara: Pegem Akademi.
Chu, Z., Li, Q., Zhou, A., Zhang, W., Huang, W. C., & Wang, J. (2023). Strategy formulation path towards zero-waste of municipal solid waste: a case study from Shanghai. Journal of Cleaner Production, 418, 138091.
Cohen, L., Manion, L., & Morrison, K. (2017). Research methods in education (8th Ed.). London: Routledge.
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı (ÇŞİDB). (2022). Sıfır atık. (11/06/2024 tarihinde https://cevresehiriklimkutuphanesi.csb.gov.tr/ShowPDF/26660660-9069-4528-a633-ee65c79974ff adresinden ulaşılmıştır).
Çöklü, T. C., & Alkan, F. (2023). Ortaokul fen bilimleri öğretim programında sıfır atık yaklaşımı ve ilkelerinin yeri. Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 25(4), 1326-1348.
Dal, Ş., & Akçay, N. O. (2021). Fen bilimleri öğretmenlerinin sürdürülebilir kalkınma ve sıfır atık ile ilgili görüşlerinin belirlenmesi. e-Kafkas Journal of Educational Research, 8(3), 438-459.
Dünya Çevre ve Kalkınma Komisyonu (WCED). (1987). Our common future. (11/06/2024 tarihinde https://sustainabledevelopment.un- .org/content/documents/5987our-common-future.pdf adresinden ulaşılmıştır).
Enes, E. (2021). Sıfır atık moda tasarımı ve yapboz, mozaik ve çıkarma kesim yöntemlerinin incelenmesi. STAR Sanat ve Tasarım Araştırmaları Dergisi, 2(2), 116-128.
Erten, S., & Atmaca, A. C. (2021). Teacher candidates’ views on the zero waste project. Jurnal Penelitian dan Pembelajaran IPA, 7(1), 17-37.
Erten, S., & Köseoğlu, P. (2022). Ortaokul fen bilimleri kitaplarında “Sıfır Atık Projesi”. Milli Eğitim Dergisi, 51(234), 1085-1110.
Gül, M., & Yaman, K. (2021). Türkiye’de atık yönetimi ve sıfır atık projesinin değerlendirilmesi: Ankara örneği. Atatürk Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 35(4), 1267-1296.
Gürtepe, E., & Birpınar, M. E. (2023). Türkiye yüzyılında sürdürülebilir çevre. Çevre Şehir ve İklim Dergisi, 2(3), 1-22.
Harman, G., & Yenikalaycı, N. (2020). Fen bilgisi öğretmen adaylarının sıfır atık yaklaşımına yönelik farkındalıkları. Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, (50), 138-161.
Kowasch, M. (2022). Circular economy, cradle to cradle and zero waste frameworks in teacher education for sustainability. International Journal of Sustainability in Higher Education, 23(6), 1404-1425.
Kriewaldt, J., & Lee, S. J. (2023). Towards powerful knowledge: An Australian case study of prospective teachers’ knowledge and dispositions for sustainability education. International Research in Geographical and Environmental Education, 32(1), 35–52. https://doi.org/10.1080/10382046.2022.2146836
Kurniawan, T. A., Avtar, R., Singh, D., Xue, W., Othman, M. H. D., Hwang, G. H., Iswanto, I., Albadarin, A. B., & Kern, A. O. (2021). Reforming MSWM in Sukunan (Yogjakarta, Indonesia): A case-study of applying a zero-waste approach based on circular economy paradigm. Journal of Cleaner Production, 284, 124775.
Lincoln, Y. S., & Guba, E. G. (1985). Naturalistic inquiry. Thousand Oaks, CA: SAGE Puplications.
Lu, D. (2024). Performing zero waste: lifestyle movement, consumer culture, and promotion strategies of social media influencers. Environmental Sociology, 10(1), 12-29.
Mannarino, M. (2020). The (Almost) Zero-Waste Guide: 100+ Tips for Reducing Your Waste Without Changing Your Life. New York: Simon and Schuster.
Meadowcroft, J. (1999). The politics of sustainable development: emergent arenas and challenges for political science. International Political Science Review, 20(2), 219-237.
Merriam, S. B., & Tisdell, E. J. (2016). Qualitative research: A guide to design and implementation (4th Ed.). San Francisco, CA: Jossey-Bass.
Miles, M. B. & Huberman, A. M. (1994). An expanded sourcebook: Qualitative data analysis (2nd Ed.). Thousand Oaks, CA: SAGE Puplications.
Miles, M. B., Huberman, A. M., & Saldana, J. (2014). Qualitative data analysis: A methods sourcebook (3rd Ed.). Thousand Oaks, CA: SAGE Puplications.
Millî Eğitim Bakanlığı [MEB] (2018). Fen bilimleri dersi öğretim programı (İlkokul ve ortaokul 3, 4, 5, 6, 7 ve 8. sınıflar). Ankara: MEB Yayınevi.
Millî Eğitim Bakanlığı [MEB] (2022). Çevre eğitimi ve iklim değişikliği dersi öğretim programı (Ortaokul 6, 7 veya 8. sınıflar). Ankara: MEB Yayınevi.
Millî Eğitim Bakanlığı [MEB] (2024). Fen bilimleri dersi öğretim programı (İlkokul ve ortaokul 3, 4, 5, 6, 7 ve 8. sınıflar). Ankara: MEB Yayınevi.
Murray, R. (2002). Zero waste. London: Greenpeace Environmental Trust.
Önal, H., Kaya, N., & Çalışkan, T. (2019). Çevre eğitiminde sıfır atık politikası ve mevcut ders kitaplarındaki görünümü (Hayat bilgisi 2. sınıf ders kitabı). Milli Eğitim Dergisi, 48(21), 123-140.
Reike, D., Vermeulen, W. J., & Witjes, S. (2018). The circular economy: new or refurbished as CE 3.0?-Exploring controversies in the conceptualization of the circular economy through a focus on history and resource value retention options. Resources, Conservation and Recycling, 135, 246-264.
Săplăcan, Z., & Márton, B. (2019). Determinants of adopting a zero waste consumer lifestyle. Regional and Business Studies, 11(2), 25-39.
Sönmez, D. (2020). İlkokul birinci sınıf öğrencilerinin “sıfır atık” kavramı ile ilgili çizimlerinin incelenmesi. Anemon Muş Alparslan Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 8(2), 593-601.
Şimşek, Ş. E. (2024). Dijital teknolojilerin gücüyle sürdürülebilirlik: Döngüsel ekonomi kapsamında sıfır atık uygulama önerisi. Journal of Business and Trade, 5(1), 40-54.
Tamkoç, H., Savaş, İ., Savaş, V., & Tamkoç, O. (2024). Sıfır atık projesi ile öğrencilerde oluşan atık yönetimi ve geri dönüşüm farkındalığının değerlendirilmesi. Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi, 8(33), 497-510.
Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2021). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (12. Baskı). Ankara: Seçkin Yayıncılık.
Yin, R. K. (2014). Case study research: Design and methods (5th Ed.). Thousand Oaks, CA: SAGE Puplications.
Yüzüak, A. V., Şahin, N., & Alkan, R. (2022). Ortaokul öğrencilerinin sıfır atık projesine ilişkin görüşlerinin incelenmesi. Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 19(Özel Sayı), 214-239.
Zaman, A. (2022). Zero-Waste: A new sustainability paradigm for addressing the global waste
problem. In K. E. Björnberg, S. O. Hansson, M. A. Belin & C. Tingvall (Eds), In the vision zero handbook: Theory, technology and management for a zero casualty policy (pp. 1–24). Cham: Springer.
Zaman, A. U., & Lehmann, S. (2011). Urban growth and waste management optimization towards ‘zero waste city’. City, Culture and Society, 2(4), 177-187.
