Ortaöğretim Öğrencilerinin Geri Dönüşüme Yönelik Davranış ve Tutumlarının İncelenmesi
Özet
Çevre kirliliğinin önlenmesinde ve doğal kaynakların verimli kullanılmasında geri dönüşüm çalışmalarının etkisi artarak devam etmektedir. Bu yüzden geri dönüşümün dünyanın her yerinde düzgün ve etkili yapılabilmesi için özverili çalışmalarla planlı bir şekilde yürütülmesi gerekmektedir. Çevre sorunlarının çözümü için çevre farkındalığının geliştirilmesi, çevreye duyarlı bireylerin yetiştirilmesi de önem kazanmaktadır. Çalışmada geri dönüşüme yönelik davranış ve tutumları incelemek için öncelikle bireysel atıkların geri dönüşümüne yönelik öğrencilerin uyguladığı davranışları belirlemek için araştırmacı tarafından “Geri Dönüşüme Yönelik Davranış Ölçeği” geliştirilmesi amaçlanmıştır. Geri dönüşüme yönelik tutumları ölçmek için Taştepe (2017) tarafından geliştirilen “Yeniden Kazanıma Yönelik Tutum Ölçeği” izin alınarak kullanılmıştır. Geri dönüşüme yönelik davranış ölçeği için ilgili alanyazın taramaları ve uzman görüşleri alınarak 38 madde hazırlanmış olup İç Anadolu’da bulunan bir ilin merkezinde ortaöğretim çağında 11 ve 12. sınıfta öğrenim gören 143 öğrenciye uygulanmıştır. Ölçeğin analizi SPSS 25 programı ile yapılmıştır. Analiz sonunda uygun olmayan maddeler ölçekten çıkarılarak 25 maddelik geçerli ve güvenilir 5’li likert tipi bir katılım ölçeği hazırlanmıştır. Ölçeğin KMO değeri 0,864 olarak, güvenirliği ise Cronbach Alpha katsayısı ile 0,863 olarak hesaplanmıştır. Geri Dönüşüme Yönelik Davranış Ölçeği’nin geri dönüşüm, çevre ve atıklarla ilgili davranış düzeyini ölçmeye yarayan güvenilir ve geçerli bir ölçek olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Geliştirilen ölçekle birlikte “Yeniden Kazanıma Yönelik Tutum Ölçeği” İç Anadolu’da bulunan bir ilin merkezinde ortaöğretimde okuyan 273 öğrenciye uygulanmıştır. Geri Dönüşüme Yönelik Davranış Ölçeği’nde cinsiyet, okul türü, çevre kulübü üyeliği, belgesel izleme, gibi değişkenlere göre anlamlı farklılık olduğu, sınıf düzeyi, alan türü, yaşanılan yer gibi değişkenlere göre anlamlı farklılık olmadığı belirlenmiştir. Yeniden Kazanıma Yönelik Tutum Ölçeği’nde ise cinsiyet ve okul türü değişkenlerinde anlamlı farklılık varken, diğer değişkenlerde anlamlı farklılık olmadığı belirlenmiştir.
Referanslar
Altunoğlu, B. D.& Atav, E. (2009). Ortaöğretim öğrencilerinin çevre risk algısı. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 36, 01-11.
Ambalaj Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği (2017). http://apps.csb.gov.tr/mevzuat/ sayfasından erişilmiştir.
Araújo, M. G., Magrini, A., Mahler, C. F., & Bilitewski, B. (2012). A model for estimation of potential generation of waste electrical and electronic equipment in Brazil. Waste Management, 32(2), 335-342.
Arslan, T. (2019). Geri dönüşüme yönelik farkındalık ölçeğinin geliştirilmesi ve 7.sınıf öğrencilerinin farkındalık düzeylerinin belirlenmesi. Yüksek Lisans Tezi, Gazi Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara.
Assuah, & Johansen (2023). “They taught the children in school and it was them that came home to teach me” Community perspectives on how students influenced recycling attitudes and behaviours in a remote first nation in Canada. Journal of Rural and Community Development, 18, 1(2023) 118–139.
Astar, M.& Güriş, S. (2015). SPSS ile istatistik. Ankara: Der.
Atık Yönetimi Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik (2017). http://sgb.csb.gov.tr/mevzuat/dosyalar/r_20170323092609281_62bcec11-43d3-4f77-a455-dc558778f8df.pdf sayfasından erişilmiştir.
Avan, Ç. (2011). Plastik ve plastik atıkların, geri dönüşümü ve çevreye etkileri konularında öğrenci tutumlarının belirlenmesi. Yüksek Lisans Tezi, Kastamonu Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Kastamonu.
Aydın, F. & Kaya, H. (2011). Sosyal Bilimler Lisesi öğrencilerinin çevre duyarlılıklarının değerlendirilmesi. Marmara Coğrafya Dergisi, 24, 229-257.
Bayram, N. (2009). Sosyal bilimlerde SPSS ile veri analizi. Bursa: Ezgi
Büyüköztürk, Ş. (2018). Sosyal bilimler için veri analizi el kitabı. Pegem Atıf İndeksi, 001-214.
Çetin,O. & Yalçınkaya E. (2018). Çevresel farkındalığına ilişkin bir ölçek geliştirme çalışması. Uluslararası Sosyal Bilimler Eğitimi Dergisi, 4(1), 14-26. https://dergipark.org.tr/download/article-file/488682 sayfasından erişilmiştir.
Çevre Etiketi Yönetmeliği (2018). http://apps.csb.gov.tr/mevzuat/ sayfasından erişilmiştir.
Çevre Kanunu (1983). http://www.resmigazete.gov.tr/arsiv/18132.pdf sayfasından erişilmiştir.
Çevre ve Şehircilik Bakanlığı (2013). Çevresel Etki Değerlendirme Yönetmeliği. http://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2013/10/20131003-3.html sayfasından erişilmiştir.
Çevre ve Şehircilik Bakanlığı (2019). Sıfır Atık Gazetesi, 2, 2-9. https://webdosya.csb.gov.tr/db/cis/sifiratik/sayi2/ sayfasından erişilmiştir.
Çimen, O., & Yılmaz, M. (2012). İlköğretim öğrencilerinin geri dönüşümle ilgili bilgileri ve geri dönüşüm davranışları. Uludağ Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 25(1), 63-74.
Doğan, K. Ö., Kutay, Y., & Çakır, M. (2016). Lise öğrencilerinin güncel çevre sorunları hakkındaki algıları: İzmir örneği. Marmara Üniversitesi Atatürk Eğitim Fakültesi Eğitim Bilimleri Dergisi, 44, 15-31. https://dergipark.org.tr/tr/pub/maruaebd/issue/27193/286483 sayfasından erişilmiştir.
Edis, E. (2010). Ankara’nın çevre sorunları hakkında ortaöğretim öğretmen ve öğrenci görüşleri. Yüksek Lisans Tezi, Gazi Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara.
Erten, S. (2002). İlköğretimin II. kademesindeki (6., 7. ve 8. sınıflar) öğrencilerde çevreye yararlı davranışların araştırılması. Ankara: V. Ulusal Fen Bilimleri ve Matematik Eğitimi Kongre Kitabı, Ankara.
Erten, S. (2006). Çevre Eğitimi ve Çevre Bilinci. Çevre ve İnsan Dergisi, 65(66), 1-13.
Geleri, E. (2019). Geri dönüşümün çevreye etkilerine ilişkin öğrenci tutumları. Yüksek lisans tezi, Fırat Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Elazığ.
Günenç, İ. (2022). Ortaokul 8. sınıf öğrencilerinin geri dönüşüme ilişkin duygu, farkındalık ve davranışlarının belirlenmesi. Yüksek lisans tezi, Kilis 7 Aralık Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Kilis.
Haktanır, G. (2007). Türkiye’de çevre eğitimi. Ankara: Türkiye Çevre Vakfı.
Harman, G. & Çelikler, D. (2016). Fen Bilgisi öğretmen adaylarının geri dönüşüm kavramı hakkındaki farkındalıkları. Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 16(1), 331-333. https://doi.org/10.11616/basbed.vi.455855
İncekara, S. & Tuna, F (2010). Ortaöğretim öğrencilerinin çevresel konularla ilgili bilgi düzeylerinin ölçülmesi: Çankırı ili örneği. Marmara Coğrafya Dergisi, 22, 168-182.
Karakaş, H.,Divrik Taş M. & Divrik B. (2018). Meslek Yüksekokulu öğrencilerinin plastik atıklar ve geri dönüşüme yönelik tutumları. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Meslek Yüksekokulu Dergisi, 21(2), 470-488. https://dergipark.org.tr/selcuksbmyd/issue/39843/439533 sayfasından erişilmiştir.
Karasar, N. (2012). Bilimsel araştırma yöntemi. Ankara: Nobel.
Kızılboğa, R.& Batal, S. (2012). Türkiye’de çevre sorunlarının çözümünde yerel yönetimlerin rolü ve önemi. Mustafa Kemal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 9(20),191-212. https://dergipark.org.tr/download/article-file/183082 sayfasından erişilmiştir.
Matthew D. Meng & Remi Trudel (2017). Using emoticons to encourage students to recycle. The Journal of Environmental Education, 48(3), 196–204. http://dx.doi.org/10.1080/00958964.2017.1281212
Milli Eğitim Bakanlığı (2018). Biyoloji dersi (9, 10, 11 ve 12. sınıflar) öğretim programı http://mufredat.meb.gov.tr/ProgramDetay.aspx?PID=361 sayfasından erişilmiştir.
Mrema, K. (2008). An assessment of students’ envıronmentalattıtudes and behavıors and the effectıveness of theır school recyclıng programs. Dalhousie University School of Resource and Environmental Studies. Halifax, NS. New Scotland.
Özmen, D., Çetinkaya, Ç. & Nehir,S. (2005). Üniversite öğrencilerinin çevre sorunlarına yönelik tutumları, TSK Koruyucu Hekimlik Bülteni, 4 (6), 330-344.
Sıfır Atık (2018). Atık türleri. https://sifiratik.gov.tr/atikTurleri sayfasından erişilmiştir.
Sıfır Atık (2018). Sıfır atık nedir? https://sifiratik.gov.tr/sifir-atik/sifir-atik-nedir sayfasından erişilmiştir.
Soğancılar M.E. (2018). Ortaokul öğrencilerinin geri dönüşüm konusundaki bilgi düzeylerinin ve tutumlarının belirlenmesi. Yüksek Lisans Tezi, Giresun Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Giresun.
Şenaydın, O. (2018). Türkiye’de katı atıkların kaynağında ayrı toplanmasına ve geri dönüşümün hayata geçirilmesine ilişkin sorunlar ve çözüm önerileri. Yüksek Lisans Tezi, Gazi Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Ankara.
Şengün, H. (2015). Türkiye’de çevre yönetimi ve çevre ve şehircilik bakanlığının uygulamaları. Strategic Public Management Journal, 1(1), 109-130.
Şenyurt, A., Bayık, T.,A. & Özkahraman, Ş. (2011). Üniversite öğrencilerinin çevresel konulara duyarlılıklarının incelenmesi. Süleyman Demirel Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 2(1), 8-15.
Şüyün, B. (2010). İlköğretim öğrencilerinin çevreye yönelik bilinç ve algılamaları. Yüksek Lisans Tezi, Marmara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, İstanbul.
Taştepe, T. (2017). Lise öğrencileri için Yeniden Kazanıma Yönelik Tutum Ölçeği geliştirme çalışması. Eğitim Kuram ve Uygulama Araştırmaları Dergisi, 3(2), 1-13. http://dergipark.gov.tr/ekuad/issue/29425/337186 sayfasından erişilmiştir.
Taştepe, T. & Aral, N. (2014). Üniversite öğrencilerinin çevresel bilgi ve tutumlarının incelenmesi. Eğitim ve Öğretim Araştırmaları Dergisi, 3(4), 142-153.
Tekkaya, C., Kılıç, S. D., & Şahin, E. (2011). Geri dönüşüm davranışının planlanmış davranış teorisi ile açıklanması: Sürdürülebilir bir kampüs için geri dönüşüm anketi. 2nd International Conference on New Trends in Education and Their Implications, Antalya. http://iconte.org/FileUpload/ks59689/File/119 pdf sayfasından erişilmiştir.
Tbilisi Declaration (1977). Intergovernmental Conference on Environmental Education, Tbilisi (USSR) 74 - 26 October 1977.
Timur, S. (2011). Fen bilgisi öğretmen adaylarının çevre okuryazarlık düzeylerinin belirlenmesi. (Doktora Tezi). https://tez.yok.gov.tr sayfasından erişilmiştir.
T.C. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı (2016). Türkiye Çevre Durum Raporu. https://ced.csb.gov.tr/turkiye-cevre-durum-raporu-i-82673 sayfasından erişilmiştir.
Tufaner, F. (2019). Geri dönüşebilir atıkların toplanması konusunda yapılan bilgilendirme çalışmalarının toplama verimine katkısının araştırılması. İklim Değişikliği ve Çevre Dergisi, 4(1), 33-40. http://dergipark.org.tr/idec/issue/44131/515233 sayfasından erişilmiştir.
Tüketici ve Çevre Eğitim Vakfı (t.y). Çevre eğitimi. http://www.tukcev.org.tr/cevre-egitimi sayfasından erişilmiştir.
Umut Özbakır M., Topuz V. Y., & Nurtanış Velioğlu M., (2015). Çöpten geri dönüşüme giden yolda sürdürülebilir tüketiciler. Celal Bayar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 13(2), 263-288.
Uzun, N. & Sağlam, N. (2006). Ortaöğretim öğrencileri için çevresel tutum ölçeği geliştirme ve geçerliliği. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 30, 240-250.
Uzun, N. & Sağlam, N. (2007). Ortaöğretim öğrencilerinin çevreye yönelik bilgi ve tutumlarına çevre ve insan dersi ile gönüllü çevre kuruluşlarının etkisi. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 33, 210- 218.
Ünal, Ş. (2010). Ortaöğretim seviyesindeki 10.sınıf öğrencilerinin çevre bilinci düzeylerinin belirlenmesi. Yüksek Lisans Tezi, Gazi Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara.
Ünal, S., & Dımışkı, E. (1999). UNESCO-UNEP himayesinde çevre eğitiminin gelişimi ve Türkiye'de ortaöğretim çevre eğitimi. Hacettepe Eğitim Fakültesi Dergisi, 16(17), 142-154.
Wang, Z., Guo, D., & Wang, X. (2016). Determinants of residents'e-waste recycling behaviour intentions: evidence from China. Journal of Cleaner Production, 137, 850-860.
Vasconcelos, C., & Orion, N. (2021). Earth Science Education as a Key Component of Education for Sustainability. Sustainability 2021, 13-16.
Yıldız, K., Sipahioğlu, Ş. & Yılmaz M. (2005). Çevre bilimi. Ankara: Gündüz.
Yılmaz, A., Morgil, İ., Aktuğ, P. & Göbekli, İ. (2002). Ortaöğretim ve üniversite öğrencilerinin çevre, çevre kavramları ve sorunları konusundaki bilgileri ve öneriler. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 22, 156-162.
Yılmaz, M. & Timur, S. (2013). Çevre davranış ölçeğinin Türkçe’ye uyarlanması. Gazi Eğitim Fakültesi Araştırma Dergisi, 33(2), 317-333.
Yılmaz, M. & Çimen, O. (2012). İlköğretim öğrencilerinin geri dönüşümle ilgili bilgileri ve geri dönüşüm davranışları. Uludağ Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 25(1), 63-74. http://dergipark.org.tr/uefad/issue/16695/173538 sayfasından erişilmiştir.
Yoldaş, A. (2019). 11. sınıf öğrencilerinin coğrafya dersindeki atık ve geri dönüşüm konusuna yönelik görüşleri. Yüksek lisans tezi, Atatürk Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Erzurum.
Yücel, F. (2003). Sürdürülebilir kalkınmanın sağlanmasında çevre korumanın ve ekonomik kalkınmanın karşıtlığı ve birlikteliği. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 11(11), 100-120.
Ziqian Xia, Yanjun Gu, Jiangnan Li, Jinliang Xie, Fangyi Liu, Xing Wen, Xi Tian& Chao Zhang (2022) Do behavioural interventions enhance waste recycling practices? Evidence from an extended meta-analysis. Journal of Cleaner Production, 385, 135695. https://doi.org/10.1016/j.jclepro.2022.135695
Referanslar
Altunoğlu, B. D.& Atav, E. (2009). Ortaöğretim öğrencilerinin çevre risk algısı. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 36, 01-11.
Ambalaj Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği (2017). http://apps.csb.gov.tr/mevzuat/ sayfasından erişilmiştir.
Araújo, M. G., Magrini, A., Mahler, C. F., & Bilitewski, B. (2012). A model for estimation of potential generation of waste electrical and electronic equipment in Brazil. Waste Management, 32(2), 335-342.
Arslan, T. (2019). Geri dönüşüme yönelik farkındalık ölçeğinin geliştirilmesi ve 7.sınıf öğrencilerinin farkındalık düzeylerinin belirlenmesi. Yüksek Lisans Tezi, Gazi Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara.
Assuah, & Johansen (2023). “They taught the children in school and it was them that came home to teach me” Community perspectives on how students influenced recycling attitudes and behaviours in a remote first nation in Canada. Journal of Rural and Community Development, 18, 1(2023) 118–139.
Astar, M.& Güriş, S. (2015). SPSS ile istatistik. Ankara: Der.
Atık Yönetimi Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik (2017). http://sgb.csb.gov.tr/mevzuat/dosyalar/r_20170323092609281_62bcec11-43d3-4f77-a455-dc558778f8df.pdf sayfasından erişilmiştir.
Avan, Ç. (2011). Plastik ve plastik atıkların, geri dönüşümü ve çevreye etkileri konularında öğrenci tutumlarının belirlenmesi. Yüksek Lisans Tezi, Kastamonu Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Kastamonu.
Aydın, F. & Kaya, H. (2011). Sosyal Bilimler Lisesi öğrencilerinin çevre duyarlılıklarının değerlendirilmesi. Marmara Coğrafya Dergisi, 24, 229-257.
Bayram, N. (2009). Sosyal bilimlerde SPSS ile veri analizi. Bursa: Ezgi
Büyüköztürk, Ş. (2018). Sosyal bilimler için veri analizi el kitabı. Pegem Atıf İndeksi, 001-214.
Çetin,O. & Yalçınkaya E. (2018). Çevresel farkındalığına ilişkin bir ölçek geliştirme çalışması. Uluslararası Sosyal Bilimler Eğitimi Dergisi, 4(1), 14-26. https://dergipark.org.tr/download/article-file/488682 sayfasından erişilmiştir.
Çevre Etiketi Yönetmeliği (2018). http://apps.csb.gov.tr/mevzuat/ sayfasından erişilmiştir.
Çevre Kanunu (1983). http://www.resmigazete.gov.tr/arsiv/18132.pdf sayfasından erişilmiştir.
Çevre ve Şehircilik Bakanlığı (2013). Çevresel Etki Değerlendirme Yönetmeliği. http://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2013/10/20131003-3.html sayfasından erişilmiştir.
Çevre ve Şehircilik Bakanlığı (2019). Sıfır Atık Gazetesi, 2, 2-9. https://webdosya.csb.gov.tr/db/cis/sifiratik/sayi2/ sayfasından erişilmiştir.
Çimen, O., & Yılmaz, M. (2012). İlköğretim öğrencilerinin geri dönüşümle ilgili bilgileri ve geri dönüşüm davranışları. Uludağ Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 25(1), 63-74.
Doğan, K. Ö., Kutay, Y., & Çakır, M. (2016). Lise öğrencilerinin güncel çevre sorunları hakkındaki algıları: İzmir örneği. Marmara Üniversitesi Atatürk Eğitim Fakültesi Eğitim Bilimleri Dergisi, 44, 15-31. https://dergipark.org.tr/tr/pub/maruaebd/issue/27193/286483 sayfasından erişilmiştir.
Edis, E. (2010). Ankara’nın çevre sorunları hakkında ortaöğretim öğretmen ve öğrenci görüşleri. Yüksek Lisans Tezi, Gazi Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara.
Erten, S. (2002). İlköğretimin II. kademesindeki (6., 7. ve 8. sınıflar) öğrencilerde çevreye yararlı davranışların araştırılması. Ankara: V. Ulusal Fen Bilimleri ve Matematik Eğitimi Kongre Kitabı, Ankara.
Erten, S. (2006). Çevre Eğitimi ve Çevre Bilinci. Çevre ve İnsan Dergisi, 65(66), 1-13.
Geleri, E. (2019). Geri dönüşümün çevreye etkilerine ilişkin öğrenci tutumları. Yüksek lisans tezi, Fırat Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Elazığ.
Günenç, İ. (2022). Ortaokul 8. sınıf öğrencilerinin geri dönüşüme ilişkin duygu, farkındalık ve davranışlarının belirlenmesi. Yüksek lisans tezi, Kilis 7 Aralık Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Kilis.
Haktanır, G. (2007). Türkiye’de çevre eğitimi. Ankara: Türkiye Çevre Vakfı.
Harman, G. & Çelikler, D. (2016). Fen Bilgisi öğretmen adaylarının geri dönüşüm kavramı hakkındaki farkındalıkları. Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 16(1), 331-333. https://doi.org/10.11616/basbed.vi.455855
İncekara, S. & Tuna, F (2010). Ortaöğretim öğrencilerinin çevresel konularla ilgili bilgi düzeylerinin ölçülmesi: Çankırı ili örneği. Marmara Coğrafya Dergisi, 22, 168-182.
Karakaş, H.,Divrik Taş M. & Divrik B. (2018). Meslek Yüksekokulu öğrencilerinin plastik atıklar ve geri dönüşüme yönelik tutumları. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Meslek Yüksekokulu Dergisi, 21(2), 470-488. https://dergipark.org.tr/selcuksbmyd/issue/39843/439533 sayfasından erişilmiştir.
Karasar, N. (2012). Bilimsel araştırma yöntemi. Ankara: Nobel.
Kızılboğa, R.& Batal, S. (2012). Türkiye’de çevre sorunlarının çözümünde yerel yönetimlerin rolü ve önemi. Mustafa Kemal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 9(20),191-212. https://dergipark.org.tr/download/article-file/183082 sayfasından erişilmiştir.
Matthew D. Meng & Remi Trudel (2017). Using emoticons to encourage students to recycle. The Journal of Environmental Education, 48(3), 196–204. http://dx.doi.org/10.1080/00958964.2017.1281212
Milli Eğitim Bakanlığı (2018). Biyoloji dersi (9, 10, 11 ve 12. sınıflar) öğretim programı http://mufredat.meb.gov.tr/ProgramDetay.aspx?PID=361 sayfasından erişilmiştir.
Mrema, K. (2008). An assessment of students’ envıronmentalattıtudes and behavıors and the effectıveness of theır school recyclıng programs. Dalhousie University School of Resource and Environmental Studies. Halifax, NS. New Scotland.
Özmen, D., Çetinkaya, Ç. & Nehir,S. (2005). Üniversite öğrencilerinin çevre sorunlarına yönelik tutumları, TSK Koruyucu Hekimlik Bülteni, 4 (6), 330-344.
Sıfır Atık (2018). Atık türleri. https://sifiratik.gov.tr/atikTurleri sayfasından erişilmiştir.
Sıfır Atık (2018). Sıfır atık nedir? https://sifiratik.gov.tr/sifir-atik/sifir-atik-nedir sayfasından erişilmiştir.
Soğancılar M.E. (2018). Ortaokul öğrencilerinin geri dönüşüm konusundaki bilgi düzeylerinin ve tutumlarının belirlenmesi. Yüksek Lisans Tezi, Giresun Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Giresun.
Şenaydın, O. (2018). Türkiye’de katı atıkların kaynağında ayrı toplanmasına ve geri dönüşümün hayata geçirilmesine ilişkin sorunlar ve çözüm önerileri. Yüksek Lisans Tezi, Gazi Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Ankara.
Şengün, H. (2015). Türkiye’de çevre yönetimi ve çevre ve şehircilik bakanlığının uygulamaları. Strategic Public Management Journal, 1(1), 109-130.
Şenyurt, A., Bayık, T.,A. & Özkahraman, Ş. (2011). Üniversite öğrencilerinin çevresel konulara duyarlılıklarının incelenmesi. Süleyman Demirel Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 2(1), 8-15.
Şüyün, B. (2010). İlköğretim öğrencilerinin çevreye yönelik bilinç ve algılamaları. Yüksek Lisans Tezi, Marmara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, İstanbul.
Taştepe, T. (2017). Lise öğrencileri için Yeniden Kazanıma Yönelik Tutum Ölçeği geliştirme çalışması. Eğitim Kuram ve Uygulama Araştırmaları Dergisi, 3(2), 1-13. http://dergipark.gov.tr/ekuad/issue/29425/337186 sayfasından erişilmiştir.
Taştepe, T. & Aral, N. (2014). Üniversite öğrencilerinin çevresel bilgi ve tutumlarının incelenmesi. Eğitim ve Öğretim Araştırmaları Dergisi, 3(4), 142-153.
Tekkaya, C., Kılıç, S. D., & Şahin, E. (2011). Geri dönüşüm davranışının planlanmış davranış teorisi ile açıklanması: Sürdürülebilir bir kampüs için geri dönüşüm anketi. 2nd International Conference on New Trends in Education and Their Implications, Antalya. http://iconte.org/FileUpload/ks59689/File/119 pdf sayfasından erişilmiştir.
Tbilisi Declaration (1977). Intergovernmental Conference on Environmental Education, Tbilisi (USSR) 74 - 26 October 1977.
Timur, S. (2011). Fen bilgisi öğretmen adaylarının çevre okuryazarlık düzeylerinin belirlenmesi. (Doktora Tezi). https://tez.yok.gov.tr sayfasından erişilmiştir.
T.C. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı (2016). Türkiye Çevre Durum Raporu. https://ced.csb.gov.tr/turkiye-cevre-durum-raporu-i-82673 sayfasından erişilmiştir.
Tufaner, F. (2019). Geri dönüşebilir atıkların toplanması konusunda yapılan bilgilendirme çalışmalarının toplama verimine katkısının araştırılması. İklim Değişikliği ve Çevre Dergisi, 4(1), 33-40. http://dergipark.org.tr/idec/issue/44131/515233 sayfasından erişilmiştir.
Tüketici ve Çevre Eğitim Vakfı (t.y). Çevre eğitimi. http://www.tukcev.org.tr/cevre-egitimi sayfasından erişilmiştir.
Umut Özbakır M., Topuz V. Y., & Nurtanış Velioğlu M., (2015). Çöpten geri dönüşüme giden yolda sürdürülebilir tüketiciler. Celal Bayar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 13(2), 263-288.
Uzun, N. & Sağlam, N. (2006). Ortaöğretim öğrencileri için çevresel tutum ölçeği geliştirme ve geçerliliği. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 30, 240-250.
Uzun, N. & Sağlam, N. (2007). Ortaöğretim öğrencilerinin çevreye yönelik bilgi ve tutumlarına çevre ve insan dersi ile gönüllü çevre kuruluşlarının etkisi. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 33, 210- 218.
Ünal, Ş. (2010). Ortaöğretim seviyesindeki 10.sınıf öğrencilerinin çevre bilinci düzeylerinin belirlenmesi. Yüksek Lisans Tezi, Gazi Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara.
Ünal, S., & Dımışkı, E. (1999). UNESCO-UNEP himayesinde çevre eğitiminin gelişimi ve Türkiye'de ortaöğretim çevre eğitimi. Hacettepe Eğitim Fakültesi Dergisi, 16(17), 142-154.
Wang, Z., Guo, D., & Wang, X. (2016). Determinants of residents'e-waste recycling behaviour intentions: evidence from China. Journal of Cleaner Production, 137, 850-860.
Vasconcelos, C., & Orion, N. (2021). Earth Science Education as a Key Component of Education for Sustainability. Sustainability 2021, 13-16.
Yıldız, K., Sipahioğlu, Ş. & Yılmaz M. (2005). Çevre bilimi. Ankara: Gündüz.
Yılmaz, A., Morgil, İ., Aktuğ, P. & Göbekli, İ. (2002). Ortaöğretim ve üniversite öğrencilerinin çevre, çevre kavramları ve sorunları konusundaki bilgileri ve öneriler. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 22, 156-162.
Yılmaz, M. & Timur, S. (2013). Çevre davranış ölçeğinin Türkçe’ye uyarlanması. Gazi Eğitim Fakültesi Araştırma Dergisi, 33(2), 317-333.
Yılmaz, M. & Çimen, O. (2012). İlköğretim öğrencilerinin geri dönüşümle ilgili bilgileri ve geri dönüşüm davranışları. Uludağ Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 25(1), 63-74. http://dergipark.org.tr/uefad/issue/16695/173538 sayfasından erişilmiştir.
Yoldaş, A. (2019). 11. sınıf öğrencilerinin coğrafya dersindeki atık ve geri dönüşüm konusuna yönelik görüşleri. Yüksek lisans tezi, Atatürk Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Erzurum.
Yücel, F. (2003). Sürdürülebilir kalkınmanın sağlanmasında çevre korumanın ve ekonomik kalkınmanın karşıtlığı ve birlikteliği. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 11(11), 100-120.
Ziqian Xia, Yanjun Gu, Jiangnan Li, Jinliang Xie, Fangyi Liu, Xing Wen, Xi Tian& Chao Zhang (2022) Do behavioural interventions enhance waste recycling practices? Evidence from an extended meta-analysis. Journal of Cleaner Production, 385, 135695. https://doi.org/10.1016/j.jclepro.2022.135695
