Sağlık Okuryazarlığı Kapsamında Covid-19 Pandemisine Yönelik Katılımcı Görüşleri
Özet
Bu çalışmayla Covid-19 sürecini yaşamış, çoğunluğunu üniversite öğrencilerinin oluşturduğu bir katılımcı grubunun, pandemiye yönelik sosyal ve bilimsel bazı konulardaki görüşlerinin alınması ve genel sağlık okuryazarlığı bileşenlerine yönelik ön görü kazanılması amaçlanmıştır. Çalışma bir devlet üniversitesinde 135 katılımcıyla gerçekleştirilmiştir. Bütüncül tek durum deseninin kullanıldığı araştırmada, yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılarak, veriler betimsel analizle çözümlenmiştir. Aşılar açısından görüşler incelendiğinde, eleştirel bir açıdan bakıldığı ve aşı hakkındaki fikirlerin gerekçeleriyle beraber bilimsel ifadelerle sunulduğu görülmüştür. İletişimsel sağlık okuryazarlığı boyutunda ise sürecin yakından takip edildiği ve haber kaynaklarının daha çok sosyal medya ve TV olduğu tespit edilmiştir. Ayrıca pandeminin sosyal bileşenler açısından olumsuz değerlendirildiği görülmüştür.
Referanslar
Abel T, McQueen D. (2020). Critical health literacy and the COVID-19 Crisis. Health Promotion International, 35(6), 1612-1613. https://doi.org/10.1093/heapro/daaa040.
Akyol G, Başkan AH, Başkan AH. (2020). Yeni tip koronavirüs (Covid-19) döneminde spor bilimleri fakültesi öğrencilerinin karantina zamanlarında yaptıkları etkinlikler ve sedanter bireylere önerileri. Avrasya Sosyal ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, Covid-19 Özel Sayısı 2, 190-203.
Banerjee D. (2020). The COVID-19 outbreak: Crucial role the psychiatrists can play. Asian Journal of Psychiatry, 50, 102014. https://doi.org/10.1016/j.ajp.2020.102014
Boyatzis RE. (1998). Transforming qualitative information: Thematic analysis and code development. USA: Sage.
Braun V, Clarke V. (2006). “Using thematic analysis in psychology.” Qualitative research in psychology, 3(2), 77–101. https://doi.org10.1191/1478088706qp063oa.
Büyüköztürk Ş, Çakmak EK, Akgün ÖE, vd. (2009) Bilimsel araştırma yöntemleri. Ankara: Pegem.
Cinelli M, Quattrociocchi W, Galeazzi A, et al. (2020). The Covid-19 social media infodemic. Scientific Reports, 10(1), 1-10. | https://doi.org/10.1038/s41598-020-73510-5
Çerçi ÜÖ, Canöz N, Canöz K. (2020). Covid-19 krizi döneminde bilgilenme aracı olarak sosyal medya kullanımı. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (44), 184-198. https://dergipark.org.tr/en/pub/susbed/issue/61826/925088
Çiçek İ, Tanhan A, Tanrıverdi S. (2020). Covid-19 ve eğitim. Milli Eğitim Dergisi, 49(1): 1091-1104.
DeWalt DA, Pignone M. (2005). Reading is fundamental: the relationship between literacy and health. Archives of Internal Medicine. 165(17), 1943-1944. https://doi.org/10.1001/archinte.165.17.1943
Doherty PC. (2013). Pandemics. Oxford University Press.
Dursun Sİ, Vural B, Keskin B, vd. (2019). Yetişkinlerde geleneksel/tamamlayıcı tıp tutumu ile sağlık okuryazarlığı ve sağlık algısı arasındaki ilişki. Halk Sağlığı Hemşireliği Dergisi, 1(1), 1-10. https://dergipark.org.tr/en/pub/jphn/issue/50380/653075
Eichler K, Wieser S, Brügger U. (2009). The costs of limited health literacy: a systematic review. International journal of public health. 54, 313-324. https://doi.org/10.1007/s00038-009-0058-2
Hernandez LM, (Ed.) (2013). Health literacy: Improving health, health systems, and health policy around the world: Workshop summary. National Academies Press.
Hotar N, Omay RE, Bayrak S, vd. (2020). Pandeminin toplumsal yansımaları. İzmir İktisat Dergisi, 35(2), 211-220. https://doi.org/10.24988/ije.202035201
Howard D, Gazmararian JA, Parker R. (2005). The impact of low health literacy on the medical costs of medicare managed care enrollees. The American Journal of Medicine, 118(4): 371-377. https://doi.org/10.1016/j.amjmed.2005.01.010
Institute of Medicine (US) Committee on Health Literacy (2004). Eds. Kindig, D. A., Panzer, A. M., & Nielsen-Bohlman, L. Health Literacy; a Prescription to End Confusion, Washington, D.C: The National Academies Press.
Ishikawa H, Kiuchi T. (2010). Health literacy and health communication. BioPsychoSocial medicine, 4, 1-5.
Kesgin Y, Derya GÜ (2021). COVID-19 aşısı ve yalan haber: Aşılanma öncesinde bireylerin yalan haber içeriklerini fark etme, takip etme ve teyit etme eğilimlerinin belirlenmesi. Galatasaray Üniversitesi İletişim Dergisi. 35, 32-55. https://doi.org/10.16878/gsuilet.914875
Kickbusch I. (2004). Improving health literacy in the European Union: Towards a Europe of informed and active health citizens. 7th European Health Forum Gastein, 26 - 29 September, 1-16.
Korkut S, Ülker T, Çidem A. (2022). Covid-19 aşı okuryazarlığı ve COVID-19 aşısına yönelik tutumları etkileyen faktörler. Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 11(3), 1041-1050. https://doi.org/10.37989/gumussagbil.1051425
Köksal YÖ. (2021). Sağlık okuryazarlığı düzeyinin Covid-19 korkusu üzerine etkisi, (Tıpta Uzmanlık Tezi), Hitit Üniversitesi Tıp Fakültesi, Çorum, Türkiye.
Langstedt E, Hunt D. (2022). Loneliness and hobby adoption: Social networking during the Covid-19 pandemic. The Journal of Social Media in Society, 11(1), 81-102.
Memikoğlu O, Genç V. (2020). Covid-19. E-Kitap, Ankara: Ankara Üniversitesi Basımevi.
Nutbeam D. (2000). Health literacy as a public health goal: a challenge for contemporary health education and communication strategies into the 21st Century. Health Promotion International, 15(3), 259-267. https://doi.org/10.1093/heapro/15.3.259
Nutbeam D. (1998). Health Promotion Glossary, Health Promotion International, 13(4), 349–364. https://doi.org/10.1093/heapro/13.4.349
Okan O, WHO. (2019). The importance of early childhood in addressing equity and health literacy development in the life-course. Public Health Panorama, 5(2), 170-176.
Özel Ç, Güven-Yıldırım E, Önder AN, Taşdelen Ö. (2022). Action research aimed at developing prospective biology teachers’ health literacy levels: The Covid-19 example. Revista De Educacıón (Madrid), 398(12), 159-199.
Paakkari L, Okan O. (2019). Health literacy—Talking the language of (school) education. Health Literacy Research and Practice, 3(3), e161-e164. https://doi.org/10.3928/24748307-20190502-01
Parker RM, Baker DW, Williams MV, et al. (1995). The test of functional health literacy in adults: A new instrument for measuring patients literacy skills. Journal of General Internal Medicine, 10(10), 537-541.
Patton M. (2014). Nitel Araştırma ve Değerlendirme Yöntemleri. Bütün, M. ve Demir, SB. (Çev. Ed.), Ankara: Pegem.
Pınar MA, Dönel Akgül G. (2020). The opinions of secondary school students about giving science courses with distance education during the Covid-19 pandemic. Journal of Current Researches on Social Sciences, 10(2), 461-486. https://doi.org/10.26579/jocress.377
Sami S, Toprak Y, Gökmen A. (2020). Covid-19 sürecinde gençlerde hayatın anlamına yönelik değişim ve dönüşümler. İlahiyat Akademi, 12, 217-256.
Sentell T, Vamos S, Okan O. (2020). Interdisciplinary perspectives on health literacy research around the world: More important than ever in a time of Covid-19. International Journal of Environmental Research and Public Health, 17(9), 3010-3023. https://doi.org/10.3390/ijerph17093010
Storey L. (2007). Doing interpretative phenomenological analysis. Analysing Qualitative Data In Psychology, 51, 64.
Tanrıöver MD, Yıldırım HH, Ready FND, vd. (2014). Sağlık okuryazarlığı araştırması. Sağlık-Sen Yayınları, 1(6), 42-47.
Taş TA, Akış N. (2016). Sağlık okuryazarlığı. Sürekli Tıp Eğitimi Dergisi, 25(3), 119-124.
Tekin E. (2020). Covid-19 kaygısının motivasyon üzerindeki etkisi: Z kuşağı üzerine bir araştırma. Electronic Turkish Studies, 15(4), 1129-1145. https://dx.doi.org/10.7827/TurkishStudies.44070
Tian F, Li H, Tian S, et al. (2020). Psychological symptoms of ordinary Chinese citizens based on SCL-90 during the level I emergency response to Covid-19. Psychiatry Research, 288, 112992. https://doi.org/10.1016/j.psychres.2020.112992
Tsao SF, Chen H, Tisseverasinghe, et al. (2021). What social media told us in the time of Covid-19: A scoping review. The Lancet Digital Health, 3(3), e175-e194. https://doi.org/10.1016/ S2589-7500(20)30315-5
TC Sağlık Bakanlığı (2021). Stratejik Plan. (08/05/2023 tarihinde https://stratejikplan.saglik.gov.tr/ adresinden ulaşılmıştır.)
WHO (1998). Health promotion glossary, who health education and health promotion unit, Switzerland. (20/05/2023 tarihinde https://www.who.int/publications/i/item/WHO-HPR-HEP-98.1 adresinden ulaşılmıştır.)
WHO (2020a). Naming the coronavirus disease (Covid-19) and the virus that causes it, (28/04/2023 tarihinde https://www.who.int/emergencies/diseases/novel-coronavirus-019/technicalguidance/naming-the-coronavirus-disease-(covid-2019)-and-the-virus-that-causes-it adresinden ulaşılmıştır.)
WHO (2020b). WHO Director-General's opening remarks at the media briefing on Covid-19 -11 March 2020. (08.03.2023 tarihinde https://www.who.int/director-general/speeches/detail/who-director-general-s-opening-remarks-at-the-mediabriefing-on-covid-19---11-march-2020 adresinden ulaşılmıştır.)
Yavuz E. (2020). Covid-19 aşıları. Türkiye Aile Hekimliği Dergisi, 24(4), 223-234.
Yıldırım A, Şimşek H. (2013). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Ankara: Seçkin.
Yıldız AB, Algün-Doğu G. (2022). Covid-19 pandemisinde sporcuların depresyon ve kaygı düzeylerinin incelenmesi. Kocaeli Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 8(1), 105-112. https://doi.org/10.30934/kusbed.1021127
Yılmaz Hİ, Turgut B, Çıtlak G, vd. (2021). Türkiye’de insanların Covid-19 aşısına bakışı. Dicle Tıp Dergisi, 48(3), 583-594. https://doi.org/10.5798/dicletip.988080
Zielinski C. (2021). Infodemics and infodemiology: A short history, a long future. Revista Panamericana de Salud Pública, 45, e40. https://doi.org/10.26633/RPSP.2021.40
Referanslar
Abel T, McQueen D. (2020). Critical health literacy and the COVID-19 Crisis. Health Promotion International, 35(6), 1612-1613. https://doi.org/10.1093/heapro/daaa040.
Akyol G, Başkan AH, Başkan AH. (2020). Yeni tip koronavirüs (Covid-19) döneminde spor bilimleri fakültesi öğrencilerinin karantina zamanlarında yaptıkları etkinlikler ve sedanter bireylere önerileri. Avrasya Sosyal ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, Covid-19 Özel Sayısı 2, 190-203.
Banerjee D. (2020). The COVID-19 outbreak: Crucial role the psychiatrists can play. Asian Journal of Psychiatry, 50, 102014. https://doi.org/10.1016/j.ajp.2020.102014
Boyatzis RE. (1998). Transforming qualitative information: Thematic analysis and code development. USA: Sage.
Braun V, Clarke V. (2006). “Using thematic analysis in psychology.” Qualitative research in psychology, 3(2), 77–101. https://doi.org10.1191/1478088706qp063oa.
Büyüköztürk Ş, Çakmak EK, Akgün ÖE, vd. (2009) Bilimsel araştırma yöntemleri. Ankara: Pegem.
Cinelli M, Quattrociocchi W, Galeazzi A, et al. (2020). The Covid-19 social media infodemic. Scientific Reports, 10(1), 1-10. | https://doi.org/10.1038/s41598-020-73510-5
Çerçi ÜÖ, Canöz N, Canöz K. (2020). Covid-19 krizi döneminde bilgilenme aracı olarak sosyal medya kullanımı. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (44), 184-198. https://dergipark.org.tr/en/pub/susbed/issue/61826/925088
Çiçek İ, Tanhan A, Tanrıverdi S. (2020). Covid-19 ve eğitim. Milli Eğitim Dergisi, 49(1): 1091-1104.
DeWalt DA, Pignone M. (2005). Reading is fundamental: the relationship between literacy and health. Archives of Internal Medicine. 165(17), 1943-1944. https://doi.org/10.1001/archinte.165.17.1943
Doherty PC. (2013). Pandemics. Oxford University Press.
Dursun Sİ, Vural B, Keskin B, vd. (2019). Yetişkinlerde geleneksel/tamamlayıcı tıp tutumu ile sağlık okuryazarlığı ve sağlık algısı arasındaki ilişki. Halk Sağlığı Hemşireliği Dergisi, 1(1), 1-10. https://dergipark.org.tr/en/pub/jphn/issue/50380/653075
Eichler K, Wieser S, Brügger U. (2009). The costs of limited health literacy: a systematic review. International journal of public health. 54, 313-324. https://doi.org/10.1007/s00038-009-0058-2
Hernandez LM, (Ed.) (2013). Health literacy: Improving health, health systems, and health policy around the world: Workshop summary. National Academies Press.
Hotar N, Omay RE, Bayrak S, vd. (2020). Pandeminin toplumsal yansımaları. İzmir İktisat Dergisi, 35(2), 211-220. https://doi.org/10.24988/ije.202035201
Howard D, Gazmararian JA, Parker R. (2005). The impact of low health literacy on the medical costs of medicare managed care enrollees. The American Journal of Medicine, 118(4): 371-377. https://doi.org/10.1016/j.amjmed.2005.01.010
Institute of Medicine (US) Committee on Health Literacy (2004). Eds. Kindig, D. A., Panzer, A. M., & Nielsen-Bohlman, L. Health Literacy; a Prescription to End Confusion, Washington, D.C: The National Academies Press.
Ishikawa H, Kiuchi T. (2010). Health literacy and health communication. BioPsychoSocial medicine, 4, 1-5.
Kesgin Y, Derya GÜ (2021). COVID-19 aşısı ve yalan haber: Aşılanma öncesinde bireylerin yalan haber içeriklerini fark etme, takip etme ve teyit etme eğilimlerinin belirlenmesi. Galatasaray Üniversitesi İletişim Dergisi. 35, 32-55. https://doi.org/10.16878/gsuilet.914875
Kickbusch I. (2004). Improving health literacy in the European Union: Towards a Europe of informed and active health citizens. 7th European Health Forum Gastein, 26 - 29 September, 1-16.
Korkut S, Ülker T, Çidem A. (2022). Covid-19 aşı okuryazarlığı ve COVID-19 aşısına yönelik tutumları etkileyen faktörler. Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 11(3), 1041-1050. https://doi.org/10.37989/gumussagbil.1051425
Köksal YÖ. (2021). Sağlık okuryazarlığı düzeyinin Covid-19 korkusu üzerine etkisi, (Tıpta Uzmanlık Tezi), Hitit Üniversitesi Tıp Fakültesi, Çorum, Türkiye.
Langstedt E, Hunt D. (2022). Loneliness and hobby adoption: Social networking during the Covid-19 pandemic. The Journal of Social Media in Society, 11(1), 81-102.
Memikoğlu O, Genç V. (2020). Covid-19. E-Kitap, Ankara: Ankara Üniversitesi Basımevi.
Nutbeam D. (2000). Health literacy as a public health goal: a challenge for contemporary health education and communication strategies into the 21st Century. Health Promotion International, 15(3), 259-267. https://doi.org/10.1093/heapro/15.3.259
Nutbeam D. (1998). Health Promotion Glossary, Health Promotion International, 13(4), 349–364. https://doi.org/10.1093/heapro/13.4.349
Okan O, WHO. (2019). The importance of early childhood in addressing equity and health literacy development in the life-course. Public Health Panorama, 5(2), 170-176.
Özel Ç, Güven-Yıldırım E, Önder AN, Taşdelen Ö. (2022). Action research aimed at developing prospective biology teachers’ health literacy levels: The Covid-19 example. Revista De Educacıón (Madrid), 398(12), 159-199.
Paakkari L, Okan O. (2019). Health literacy—Talking the language of (school) education. Health Literacy Research and Practice, 3(3), e161-e164. https://doi.org/10.3928/24748307-20190502-01
Parker RM, Baker DW, Williams MV, et al. (1995). The test of functional health literacy in adults: A new instrument for measuring patients literacy skills. Journal of General Internal Medicine, 10(10), 537-541.
Patton M. (2014). Nitel Araştırma ve Değerlendirme Yöntemleri. Bütün, M. ve Demir, SB. (Çev. Ed.), Ankara: Pegem.
Pınar MA, Dönel Akgül G. (2020). The opinions of secondary school students about giving science courses with distance education during the Covid-19 pandemic. Journal of Current Researches on Social Sciences, 10(2), 461-486. https://doi.org/10.26579/jocress.377
Sami S, Toprak Y, Gökmen A. (2020). Covid-19 sürecinde gençlerde hayatın anlamına yönelik değişim ve dönüşümler. İlahiyat Akademi, 12, 217-256.
Sentell T, Vamos S, Okan O. (2020). Interdisciplinary perspectives on health literacy research around the world: More important than ever in a time of Covid-19. International Journal of Environmental Research and Public Health, 17(9), 3010-3023. https://doi.org/10.3390/ijerph17093010
Storey L. (2007). Doing interpretative phenomenological analysis. Analysing Qualitative Data In Psychology, 51, 64.
Tanrıöver MD, Yıldırım HH, Ready FND, vd. (2014). Sağlık okuryazarlığı araştırması. Sağlık-Sen Yayınları, 1(6), 42-47.
Taş TA, Akış N. (2016). Sağlık okuryazarlığı. Sürekli Tıp Eğitimi Dergisi, 25(3), 119-124.
Tekin E. (2020). Covid-19 kaygısının motivasyon üzerindeki etkisi: Z kuşağı üzerine bir araştırma. Electronic Turkish Studies, 15(4), 1129-1145. https://dx.doi.org/10.7827/TurkishStudies.44070
Tian F, Li H, Tian S, et al. (2020). Psychological symptoms of ordinary Chinese citizens based on SCL-90 during the level I emergency response to Covid-19. Psychiatry Research, 288, 112992. https://doi.org/10.1016/j.psychres.2020.112992
Tsao SF, Chen H, Tisseverasinghe, et al. (2021). What social media told us in the time of Covid-19: A scoping review. The Lancet Digital Health, 3(3), e175-e194. https://doi.org/10.1016/ S2589-7500(20)30315-5
TC Sağlık Bakanlığı (2021). Stratejik Plan. (08/05/2023 tarihinde https://stratejikplan.saglik.gov.tr/ adresinden ulaşılmıştır.)
WHO (1998). Health promotion glossary, who health education and health promotion unit, Switzerland. (20/05/2023 tarihinde https://www.who.int/publications/i/item/WHO-HPR-HEP-98.1 adresinden ulaşılmıştır.)
WHO (2020a). Naming the coronavirus disease (Covid-19) and the virus that causes it, (28/04/2023 tarihinde https://www.who.int/emergencies/diseases/novel-coronavirus-019/technicalguidance/naming-the-coronavirus-disease-(covid-2019)-and-the-virus-that-causes-it adresinden ulaşılmıştır.)
WHO (2020b). WHO Director-General's opening remarks at the media briefing on Covid-19 -11 March 2020. (08.03.2023 tarihinde https://www.who.int/director-general/speeches/detail/who-director-general-s-opening-remarks-at-the-mediabriefing-on-covid-19---11-march-2020 adresinden ulaşılmıştır.)
Yavuz E. (2020). Covid-19 aşıları. Türkiye Aile Hekimliği Dergisi, 24(4), 223-234.
Yıldırım A, Şimşek H. (2013). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Ankara: Seçkin.
Yıldız AB, Algün-Doğu G. (2022). Covid-19 pandemisinde sporcuların depresyon ve kaygı düzeylerinin incelenmesi. Kocaeli Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 8(1), 105-112. https://doi.org/10.30934/kusbed.1021127
Yılmaz Hİ, Turgut B, Çıtlak G, vd. (2021). Türkiye’de insanların Covid-19 aşısına bakışı. Dicle Tıp Dergisi, 48(3), 583-594. https://doi.org/10.5798/dicletip.988080
Zielinski C. (2021). Infodemics and infodemiology: A short history, a long future. Revista Panamericana de Salud Pública, 45, e40. https://doi.org/10.26633/RPSP.2021.40
