Fen Bilimleri Öğretmenleri ve Öğretmen Adaylarının Eleştirel Düşünme Becerileri ile STEM'e Yönelik Yeterlik ve Tutumlarının Belirlenmesi

Sibel Kebeli; Sevcan Candan Helvacı

doi:10.37609/akya.2600

Yazarlar

Sibel Kebeli

https://orcid.org/0000-0002-9907-5867

Sevcan Candan Helvacı

DOI: https://doi.org/10.37609/akya.2600.c10385

Özet

Bu bölümde fen bilimleri öğretmenleri ve fen bilgisi öğretmen adaylarının eleştirel düşünme becerileri ile STEM’e yönelik yeterlik ve tutum düzeyleri ve aralarındaki ilişki tespit edilmeye çalışılmıştır. İlişkisel tarama modeli kapsamında gerçekleştirilen araştırmada saptanan bulgular ışığında fen bilgisi öğretmen ve öğretmen adayları eleştirel düşünme becerinin ve STEM’e yönelik yeterlik ve tutumlarının çeşitli değişkenler açısından anlamlı farklılaştığı belirlenmiştir. Fen bilimleri öğretmenleri ve öğretmen adaylarının eleştirel düşünme beceri ve STEM’e yönelik yeterlik ve tutumları arasında saptanan zayıf pozitif ilişki ise istatistiksel açıdan anlamlılık oluşturmamıştır. Araştırma sonuçlardan hareketle eleştirel düşünme becerisi ve STEM’e yönelik yeterlik ve tutum kapsamında çalışmalarını yürütecek araştırmacılara ve uygulayıcılara bazı önerilerde bulunulmuştur.

Referanslar

Akdere, N. (2012). Turkish pre-service teachers’ critical thinking levels, attitudes and self-efficacy beliefs in teaching for critical thinking. Yayımlanmamış Doktora Tezi, Ortadoğu Teknik Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. Ankara.

Akgündüz, D. (2018). STEM eğitiminin kuramsal çerçevesi ve tarihsel gelişimi. Akgündüz, D. (Ed.), Okul öncesinden üniversiteye kuram ve uygulamada STEM eğitimi içinde (s. 19-47). Anı Yayıncılık.

Akgündüz, D., Aydeniz, M., Çakmakçı, G., Çavaş, B., Çorlu, M.S., Öner, T. & Özdemir, S. (Ed.), (2015). STEM eğitimi Türkiye raporu: “Günün modası mı? Yoksa gereksinim mi?. (31.05.2021 tarihinde https://www.aydin.edu.tr/tr-tr/akademik/fakulteler/egitim/Documents/STEM%20Eğitimi%20Türkiye%20Raporu.pdf adresinden ulaşılmıştır).

Akınoğlu, O. (2003). Bir eğitim değeri olarak eleştirel düşünme. Değerler Eğitimi Dergisi, 1(3), 7-26.

Alpar, R. (2012). Uygulamalı istatistik ve geçerlik-güvenirlik. Detay Yayıncılık.

Altınok, H. (2004). İşbirlikli ve bireysel kavram haritalamanın başarı düzeyine göre fen başarısı ve güdü üzerindeki etkileri. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi, 40(40), 484-503.

Altun, E. & Özsevgeç, T. (2015). Fen bilimleri öğretmenlerinin eleştirel düşünmeye yönelik görüşlerinin belirlenmesi. Dicle Üniversitesi Ziya Gökalp Eğitim Fakültesi Dergisi, (24), 66-95.

Arseven, A., Arseven, İ. & Tepehan, T. (2015). Sınıf öğretmeni adaylarının matematik öğretimine yönelik öz-yeterlik algılarının incelenmesi. Cumhuriyet International Journal of Education, 4(2), 29-40.

Aşık, S. & Saka, A. (2019). Biyoloji öğretmenlerinin eleştirel düşünme düzeyleri: Trabzon örneği. Amasya Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 8(2), 185-214.

Azgın, A. O. (2019). İlkokulda STEM: Öğrencilerin kariyer ilgileri ve tutumları ile öğretmenlerin yönelimleri. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü. Muğla.

Bailin, S. (2002). Critical thinking and science education. Science & Education, 11, 361-375.

Bakırcı, H. & Kutlu, E. (2018). Fen bilimleri öğretmenlerinin FeTeMM yaklaşımı hakkındaki görüşlerinin belirlenmesi. Türk Bilgisayar ve Matematik Eğitimi Dergisi, 9(2), 367-389.

Bakırcı, R. (2012). Ansiklopedik eğitim ve psikoloji sözlüğü. Anı Yayıncılık.

Baran, E., Canbazoğlu Bilici, S., Mesutoğlu, C. & Ocak, C. (2019). The impact of an out‐of‐school STEM education program on students’ attitudes toward STEM and STEM careers. School Science and Mathematics, 119(4), 223-235.

Baştopçu, G. (2018). Sınıf öğretmenlerinin eleştirel düşünme becerisini kazandırmaya yönelik uyguladıkları yöntem, teknik ve etkinliklerin kullanımının incelenmesi. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Gaziantep Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü. Gaziantep.

Becker, K. & Park, K. (2011). Effect of integrative approaches among science, technology, engineering, and mathematics (STEM) subjects on students’ learning: A preliminary meta-analysis. Journal of STEM Education, 12, 23-37.

Berk, G. & Gülcü, A. (2022). DMÖN destekli STEM uygulamalarının STEM’e yönelik tutuma etkisi ve öğrenci görüşleri. Cumhuriyet Uluslararası Eğitim Dergisi, 11(4), 614-623.

Breiner, J. M., Harkness, S. S., Johnson, C. C. & Koehler, C. M. (2012). What is STEM? A discussion about conceptions of STEM in education and partnerships. School Science and Mathematics, 112(1), 3-11.

Bulut, A. & Yoldaş, C. (2022). Fen bilgisi öğretmen adaylarının eleştirel düşünme becerileri ile biyoçeşitlilik okuryazarlığı arasındaki ilişki. Manisa Celal Bayar Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 10(1), 101-114.

Bulut, S., Yetkin, İ. E. & Kazak, S. (2002). Matematik öğretmen adaylarının başarısı, olasılık ve matematiğe yönelik tutumlarının ele alınmasına göre incelenmesi. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 22, 21-28.

Burgess, A. & Buck, G. A. (2020). Inquiring into environmental STEM: Striving for an engaging inquiry-based E-STEM experience for pre-service teachers. In Akerson, V. L. & Buck, G. A. (Eds.), Critical questions in STEM education. Springer, Cham.

Can, Ş. & Kaymakçı, G. (2015). Öğretmen adaylarının eleştirel düşünme eğilimleri. Education Sciences, 10(2), 66-83.

Ching, Y. H., Yang, D., Wang, S., Baek, Y., Swanson, S. & Chittoori, B. (2019). Elementary school student development of STEM attitudes and perceived learning in a STEM integrated robotics curriculum. TechTrends, 63, 590-601.

Çakan-Akkaş, B. N. & Kabataş-Memiş, E. (2021). Türkiye’de eleştirel düşünme konusunda gerçekleştirilen tezlerin analizi. Trakya Eğitim Dergisi, 11(2), 684-695.

Çavaş, P. & Çavaş, B. (2018). STEM eğitiminde mühendislik uygulamaları. D. Akgündüz (Ed.), Okul öncesinden üniversiteye kuram ve uygulama STEM eğitimi içinde (s. 113-131). Anı Yayıncılık.

Çepni, S. (Ed.). (2017). Kuramdan uygulamaya STEM eğitimi. Pegem Yayıncılık.

Çevik, M., Danıştay, A. & Yağcı, A. (2017). Ortaokul öğretmenlerinin FeTeMM (fen- teknoloji-mühendislik-matematik) farkındalıklarının farklı değişkenlere göre değerlendirilmesi. Sakarya University Journal of Education, 7(3), 584-599.

Çınar, S. & Terzi, S. Y. (2021). STEM eğitimi almış öğretmenlerin STEM öğretimi hakkındaki görüşleri. Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 18(2), 213-245.

Çolakoğlu, M. H. & Gökben, A. G. (2017). Türkiye’de eğitim fakültelerinde FeTeMM (STEM) çalışmaları. İnformal Ortamlarda Araştırmalar Dergisi, 2(2), 46-69.

Demirel, Ö. (2021). Eğitim sözlüğü (8. Baskı). Pegem Yayıncılık.

Dinçer, B., Akarsu, E. & Yılmaz, S. (2016). İlköğretim matematik öğretmeni adaylarının matematik okuryazarlığı özyeterlik algıları ile matematik öğretimi yeterlik inanç̧ düzeylerinin incelenmesi. Turkish Journal of Computer and Mathematics Education, 7(1), 207-228.

Ekinci, Ö. & Aybek, B. (2010). Öğretmen adaylarının empatik ve eleştirel düşünme eğilimlerinin incelenmesi. İlköğretim Online, 9(2), 816-827.

Emir, S. (2012). Eğitim fakültesi öğrencilerinin eleştirel düşünme eğilimleri. HAYEF Journal of Education, 9(1), 34-57.

Evcim, İ & Topsakal, Ü. U. (2019). STEM eğitimi alan öğretmenlerin eleştirel düşünme eğilimlerinin belirlenmesi. The Journal of International Lingual Social and Educational Sciences, 5(2), 254-263.

Facione, P. A. (1990). Critical thinking: A statement of expert consensus for purposes of educational assessment and instruction. Research Findings and Recommendations, Newark, Del: Delphi Report American.

Fortus, D., Krajcik, J., Dershimer, R. C., Marx, R. W. & Naaman, R. M. (2005). Design-based science and real-world problem solving. International Journal of Science Education, 27(7), 855- 879.

Fraenkel, J. R., Wallen, N. E. & Hyun, H. H. (2012). How to design and evaluate research in education (8th ed.). New York, NY: McGraw-Hill.

Friday Institute for Educational Innovation (2012). Teacher efficacy and attitudes toward STEM survey-science teachers. Raleigh, NC: North Carolina State University.

Gazibeyoglu, T. & Aydin, A. (2019). The Effect of STEM-based activities on 7th grade students' academic achievement in force and energy unit and students’ opinions about these activities. Universal Journal of Educational Research 7(5), 1275-1285.

Gazibeyoğlu, T. & Aydın, A. (2020). STEM uygulamalarının 7. sınıf öğrencilerinin fen bilimleri dersine karşı tutumlarına etkisinin incelenmesi. Eğitim ve Toplum Araştırmaları Dergisi/JRES, 7(2), 724-752.

Genç, H., Deniş, H. & Demirkaya, H. (2010). Sınıf öğretmeni adaylarının fen bilgisi öğretimi dersine yönelik tutumlarının çeşitli değişkenlere göre incelenmesi. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 1(2), 133-149.

Gonzalez, H. B. & Kuenzi J. (2012). Science, technology, engineering, and mathematics (STEM) education: A primer. (11.01.2022 tarihinde http://www.stemedcoalition.org/wp%20content/uploads/2021/05/STEMEducation-Primer.pdf adresinden ulaşılmıştır).

Guzey, S. S., Moore, T. J., Harwell, M. & Moreno, M. (2016). STEM integration in middle school life science: Student learning and attitudes. Journal of Science Education and Technology, 25, 550-560.

Güneş, F. (2012). Öğrencilerin düşünme becerilerini geliştirme. Türklük Bilimi Araştırmaları, (32), 127-146.

Güneş, M. H. & Karaşah Ş. (2016). Geçmişten günümüze fen eğitiminin önemi ve fen eğitiminde son yıllarda yapılan çalışmalar. Eğitim ve Öğretim Araştırmaları Dergisi, 5(3), 122-136.

İzci, E. & Özden, S. (2020). Ortaokul öğretmenlerinin yaşam boyu öğrenme eğilimleri ile eleştirel düşünme becerilerinin incelenmesi. Journal of History School, 50, 465-492.

Kahyaoğlu, M. & Yangın, S. (2007). İlköğretim öğretmen adaylarının mesleki öz yeterliklerine ilişkin görüşleri. Kastamonu Eğitim Dergisi, 15(1), 73-84.

Karakaya, F., Ünal, A., Çimen, O. & Yılmaz, M. (2018). Fen bilimleri öğretmenlerinin STEM yaklaşımına yönelik farkındalıkları. Eğitim ve Toplum Araştırmaları Dergisi, 5(1), 124-138.

Karasar, N. (2022). Bilimsel araştırma yöntemleri (37. Baskı). Nobel Yayınları.

Kennedy, J. Quinn, F. & Taylor, N. (2016). The school science attitude survey: a new instrument for measuring attitudes towards school science. International Journal of Research & Method in Education, 39(4), 422-445.

Kırılmazkaya, G. (2017). Sınıf öğretmeni adaylarının FeTeMM öğretimine yönelik görüşlerinin araştırılması (Şanlıurfa örneği). Harran Education Journal. 2(2), 59-73.

Kızıltaş, Y. (2011). Sınıf öğretmeni adaylarının ve sınıf öğretmenlerinin eleştirel düşünme eğilimlerinin çeşitli değişkenler açısından incelenmesi (Van ili örneği). Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. Van.

Koray, Ö., Köksal, M. S., Özdemir, M. & Presley, A. İ. (2007). Yaratıcı ve eleştirel düşünme temelli fen laboratuarı uygulamalarının akademik başarı ve bilimsel süreç becerileri üzerine etkisi. İlköğretim Online, 6(3), 377-389.

Kökdemir, D. (2003). Belirsizlik durumlarında karar verme ve problem çözme. Yayımlanmamış Doktora Tezi, Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. Ankara.

Martín-Páez, T., Aguilera, D., Perales-Palacios, F. J. & Vílchez-González, J. M. (2019). What are we talking about when we talk about STEM education? A review of literature. Science Education, 103(4), 799–822.

Maryani, M., Yuliana, Y. & Anggraeni, F. K. A. (2021). Physics event photo analysis module based on the STEM approach: An effort to enhance critical thinking. Jurnal Ilmiah Pendidikan Fisika Al-BiRuNi, 10(2), 251-264.

McKillup, S. (2012). Statistics explained: An introductory guide for life scientists (2nd ed.). United Kingdom, Cambridge: Cambridge University Press.

McPeck, J. E. (2016). Critical thinking and education. Routledge.

Meyrick, K. M. (2011). How STEM education improves student learning. Meridian K-12 School Computer Technologies Journal, 14(1), 1-6.

MEB. (2013). İlköğretim Kurumları (İlkokullar ve Ortaokullar) Fen Bilimleri Dersi (3,4,5,6,7 ve 8. Sınıflar) Öğretim Programı.

MEB. (2018). Fen bilimleri dersi öğretim programı (İlkokul ve ortaokul 3, 4, 5, 6, 7 ve 8. sınıflar).

Narin, N. & Aybek, B. (2010). İlköğretim ikinci kademe sosyal bilgiler öğretmenlerinin eleştirel düşünme becerilerinin incelenmesi. Çanakkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 19(1), 336-350.

Nosich, G. M. (2012). Eleştirel düşünme rehberi (Çev. Birsel Aybek). Anı Yayıncılık.

Oskay, Ö. Ö., Erdem, E. & Yılmaz, A. (2009). Kimya laboratuvar uygulamalarının öğrencilerin kimyaya yönelik tutum ve başarılarına etkisi üzerine bir çalışma. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 8(27), 222-231.

Özcan, H. & Koca, E. (2019). STEM yaklaşımı ile basınç konusu öğretiminin ortaokul 7. sınıf öğrencilerinin akademik başarılarına ve STEM’e yönelik tutumlarına etkisi. Eğitim ve Bilim, 44(198), 201-227.

Özdemir, A. U. (2019). Sınıf öğretmenlerinin FeTeMM farkındalıkları ve FeTeMM eğitimi uygulamalarına yönelik görüşleri. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Akdeniz Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü. Antalya.

Paul, R. & Elder, L. (2006). Critical thinking: Learn the tools the best thinkers use. Pearson Prentice Hall.

Pekdoğan, S. & Bayar, A. (2016). Üniversite öğrencilerinin eleştirel düşünme eğilimleri ve bilimsel tutumlarının farklı değişkenler açısından incelenmesi. Electronic Turkish Studies, 11(9), 669-682.

Pithers, R. T. & Soden, R. (2000). Critical thinking in education: A review. Educational Research, 42(3), 237-249.

Polat, S. (2014). Eleştirel düşünme becerisi öğretiminin çok yönlü incelenmesi. Yayımlanmamış Doktora Tezi, Necmettin Erbakan Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü. Konya.

Retnowati, S., Riyadi, & Subanti, S. (2020). The STEM approach: The development of rectangular module to ımprove critical thinking skill. International Online Journal of Education and Teaching, 7(1), 2-15.

Reynolds, S. W. (2016). Determining and exploring teachers' perceptions on the barriers to teaching critical thinking in the classroom: A survey study. Unpublished doctoral dissertation, Texas Tech University. Texas.

Sarıgöz, O. (2014). Öğretmen adaylarının eleştirel düşünme becerileri hakkındaki görüşlerinin değerlendirilmesi. Akademik Bakış Dergisi, (41), 1-15.

Schafersman, S. (1991). An introduction to critical thinking. (11.01.2023 tarihinde https://facultycenter.ischool.syr.edu/wp-content/uploads/2012/02/Critical-Thinking.pdf adresinden ulaşılmıştır).

Schreglmann, S. (2011). Konu temelli eleştirel düşünme öğretiminin öğretmen adaylarının akademik başarı, eleştirel düşünme eğilimine ve düzeyine olan etkisi. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. Adana.

Shanahan, M.-C., Carol-Ann Burke, L. E. & Francis, K. (2016). Using a boundary object perspective to reconsider the meaning of STEM in a Canadian context. Canadian Journal of Science, Mathematics and Technology Education, 16(2), 129-139.

Siekmann, G. & Korbel, P. (2016). Defining ‘STEM’ skills: Review and synthesis of the literature. NCVER. (11.12.2022 tarihinde https:// files.eric.ed.gov/fulltext/ED570655.pdf adresinden ulaşılmıştır).

Soğukpınar, İ. (2017). Müzik öğretmenlerinin eleştirel düşünme becerilerinin incelenmesi. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Cumhuriyet Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü. Sivas.

Sullivan, F. R. (2008). Robotics and science literacy: Thinking skills, sciece, process skills and systems understanding. Journal of Research in Science Teaching, 45(3), 373- 394.

Şahin, A., Ayar, M. C. & Adıgüzel, T. (2014). Fen, Teknoloji, Mühendislik ve Matematik içerikli okul sonrası etkinlikler ve öğrenciler üzerindeki etkileri. Educational Sciences: Theory ve Practice, 14(1), 297-322.

Şen, C., Sonay, Z. & Kıray, S. A. (2018). STEM skills in the 21st century education. In M. Shelley & S. A. Kıray (Eds.), Research highlights in STEM education (pp. 81- 101). USA: ISRES Publishing.

Şen, Ü. (2009). Türkçe öğretmeni adaylarının eleştirel düşünme tutumlarının çeşitli değişkenler açısından değerlendirilmesi. Zeitschrift für die Welt der Türken Journal of World of Turks, 1(2), 69-89.

Şimşek, C. L. & Soysal, M. T. (2022). Deprem temalı mühendislik tasarım temelli STEM etkinliklerinin akademik başarı, motivasyon, STEM’e yönelik tutum ve 21. yüzyıl becerilerine etkisi. Journal of Multidisciplinary Studies in Education, 6(4), 133-157.

Taktat-Ateş, Y., Saraçoğlu, S. & Ateş, H. (2022). Fen eğitimi alanındaki akademisyenlerin STEM eğitimi inançları. Araştırma ve Deneyim Dergisi, 7(1), 1-18.

Taş, Y., Yerdelen, S. & Kahraman, N. (2016). Adaptation of teacher efficacy and attitudes toward STEM (T-STEM) survey into Turkish. International Conference on Education in Mathematics, Science & Technology (ICEMST). Bodrum, Turkey.

Tekbıyık, A. & İpek, C. (2007). Pre-service primary teachers’ attitudes toward science and their logical thinking skills. Yüzüncü Yıl University Journal of Education, 4(1), 102-117.

Tekin, N., Aslan, O. & Yağız, D. (2016). Fen bilimleri öğretmen adaylarının bilimsel okuryazarlık düzeyleri ve eleştirel düşünme eğilimlerinin incelenmesi. Amasya Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 5(1), 23-50.

Tezel, Ö. & Yaman, H. (2017). FeTeMM eğitimine yönelik Türkiye’de yapılan çalışmalardan bir derleme. Eğitim ve Öğretim Araştırmaları Dergisi, 6(1), 135-145.

Tozduman-Yaralı, K. (2020). Gelişimsel açıdan eleştirel düşünme ve çocuklarda eleştirel düşünmenin desteklenmesi. Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 48, 454-479.

Tunçer, E. (2020). Ortaokul matematik öğretmenlerinin eleştirel düşünme eğilim ve uygulama algıları arasındaki ilişki. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Düzce Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. Düzce.

Türk Dil Kurumu (TDK). (2022). Türk dil kurumu sözlükleri. (11.01.2023 tarihinde https://sozluk.gov.tr/ adresinden ulaşılmıştır).

Türk, N., Kalaycı, N. & Yamak, H. (2018). New trends in hinger education the globalizing World: STEM in teacher education. Universal Journal of Educational Research, 6(6), 1286–1304.

Türkmen, L. (2002). Sınıf öğretmenliği 1. sınıfın fen bilimleri ve fen bilgisi öğretimine yönelik tutumları. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, (23), 218-228.

Ural, A. & Kılıç, İ. (2021). Bilimsel araştırma süreci ve SPSS ile veri analizi (6. Baskı). Detay Yayıncılık.

Wiebe, E., Unfried, A. & Faber, M. (2018). The relationship of STEM attitudes and career interest. EURASIA Journal of Mathematics, Science and Technology Education, 14(10), 1-17.

Yang, Y. C. (2012). Cultivating critical thinkers: Exploring transfer of learning from preservice teacher training to classroom practice. Teaching and Teacher Education, 28(8), 1116- 1130.

Yetkin, N. & Aküzüm, C. (2022). İlkokul dördüncü sınıf öğrencilerinin öğrenme anlayışları ve STEM eğitimine yönelik tutumları arasındaki ilişkinin incelenmesi. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 11(1), 744-769.

Yıldırım, A. & Şimşek, H. (2021). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (12. Baskı). Seçkin Yayıncılık.

Yıldırım, B. (2018). STEM uygulamalarına yönelik öğretmen görüşlerinin incelenmesi. Eğitim Kuram ve Uygulama Araştırmaları Dergisi, 4(1), 42-53.

Yıldırım, B. & Altun, Y. (2015). STEM eğitim ve mühendislik uygulamalarının fen bilgisi laboratuar dersindeki etkilerinin incelenmesi. El-Cezerî Fen ve Mühendislik Dergisi, 2(2), 28-40.

Yıldırım, B. & Türk, C. (2018). STEM uygulamalarının kız öğrencilerin STEM tutum ve mühendislik algılarına etkisi. Adıyaman Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (30), 842-884.