Cumhurbaşkanlığı Osmanlı Arşivi’nde Bulunan Halı Sergileri ile Alakalı Bazı Belgeler

Bu çalışma, Cumhurbaşkanlığı Osmanlı Arşivi’nde yer alan halı ve kilim sergilerine dair arşiv belgelerini inceleyerek Türk dokuma sanatının tarihi gelişimine ve devlet politikasındaki yerine ışık tutmaktadır. Kültür mirasının önemli bir ögesi olan arşiv belgeleri, el dokumalarının yalnızca ev mefruşatı değil, aynı zamanda görsel sanat bağlamında estetik değere sahip eserler olduğunu ortaya koymaktadır. Türk tekstil araştırmalarının büyük ölçüde alan çalışmalarına dayandığı, buna karşın arşiv belgelerine dayalı karşılaştırmalı kültür tarihi çalışmalarının oldukça sınırlı kaldığı vurgulanmaktadır. Osmanlı Devleti; yerli ürünleri dünya genelinde tanıtmak, üreticilerin sorunlarını tespit ederek başarılı olanları ödüllendirmek ve yeni ticari pazarlar elde etmek amacıyla ulusal sergiler düzenlemiş, ayrıca uluslararası sergilere iştirak etmiştir. 1851 Londra Sergisi ve 1863’te Sultanahmet'te açılan Sergi-i Umumi-i Osmani bu politikaların öne çıkan örneklerindendir. Çalışmada sunulan belgeler; Konya, Londra, Olympia, Panakurişte ve Biga gibi merkezlerde gerçekleştirilen halı sergilerini, sergi düzenleme izinlerini ve Thomas Bontor & Co. gibi şirketlerle yapılan resmi yazışmaları belgelemektedir. Sonuç olarak bu kayıtlar, Osmanlı İmparatorluğu'nun son döneminde halı dokumacılığını teşvik etme, geliştirme ve uluslararası alanda tanıtma konusundaki kararlı yaklaşımını kanıtlamaktadır.

This study sheds light on the historical development of Turkish weaving art and its place in state policy by examining archival documents regarding carpet and kilim exhibitions in the Presidency Ottoman Archives. Archival documents, an important element of cultural heritage, reveal that hand-woven textiles are not merely home furnishings but also aesthetic works of value in the context of visual arts. It is emphasized that research on Turkish textiles mostly relies on field studies, whereas comparative cultural history studies based on archival records remain quite limited. The Ottoman State organized national exhibitions and participated in international ones in order to promote local products globally, identify manufacturers' issues to award successful ones, and gain new commercial markets. Prominent examples of these policies include the 1851 London Exhibition and the Sergi-i Umumi-i Osmani opened in Sultanahmet in 1863. The documents presented in the study record carpet exhibitions held in centers such as Konya, London, Olympia, Panakurişte, and Biga, exhibition permits, and official correspondence with companies like Thomas Bontor & Co. Consequently, these records prove the Ottoman Empire's determined approach toward encouraging, developing, and internationally promoting carpet weaving in its final period.