Hitit Kralı I.Šuppiluliuma’nın Adının Kökeni Hakkında
Özet
Hitit Kralı I. Šuppiluliuma'nın adının kökenini, anlamını ve belgelerdeki kullanım şekillerini inceleyen yazı, Hitit arşivlerinde bu ismi taşıyan üç farklı kişinin varlığını ortaya koymaktadır. Ayrıca Geç Hitit Dönemi'nde de bu adla ilişkilendirilen iki kral bulunmaktadır. Büyük Hitit kralı I. Šuppiluliuma'nın adı üç ana unsurdan oluşmaktadır: "kutsal, ritüel olarak saf, temiz" anlamına gelen šuppi- kelimesi; "kaynak, pınar, havuz" anlamına gelen luli(ya)- sözcüğü ve köken (etnikon) bildiren -uma- soneki. Araştırmacılar, bu birleşik adın doğrudan "saf pınarlı veya kutsal kaynaklı" anlamına geldiğini ya da Asur Ticaret Kolonileri Çağı'ndan beri bilinen bir nehir ve kent adı olan Šuppiluliya yer adından türeyerek "Šuppiluliyalı adam" anlamına geldiğini belirtmektedirler. İsmin ideografik yazımları yalnızca II. Šuppiluliuma dönemine ait metinlerde görülürken, I. Šuppiluliuma'nın adı çiviyazılı belgelerde fonetik olarak, mühürlerde ise Luvi hiyeroglifiyle "L 322-215-391 = PURUS.FONS.MI" şeklinde kaydedilmiştir. Sonuç olarak, su kaynaklarının yanına kurulan kentlerin coğrafi önemini yansıtan bu isim, yabancı etkilerden uzak, özbeöz Hititçe birleşik bir şahıs adıdır.
Examining the origin, meaning, and textual usage of the name of the Hittite King Šuppiluliuma I, the text reveals the existence of three different individuals bearing this name in the Hittite archives, alongside two related kings in the Neo-Hittite period. The name of the Great King Šuppiluliuma I consists of three main elements: the word šuppi-, meaning "sacred, ritually pure, or clean"; the word luli(ya)-, meaning "spring, source, or pond"; and the suffix -uma-, which denotes origin (ethnikon). Researchers suggest that this compound name either directly means "with a pure spring or sacred source" or is derived from the toponym Šuppiluliya—a city and river name known since the Assyrian Trade Colonies Period—meaning "the man from Šuppiluliya". While the ideographic writings of the name are found only in texts from the reign of Šuppiluliuma II, the name of Šuppiluliuma I was recorded phonetically in cuneiform documents and as "PURUS.FONS.MI" in Luwian Hieroglyphs on seals. Consequently, reflecting the geographical significance of cities established near water sources, this name is a genuinely Hittite compound personal name free from foreign influence.
Referanslar
Akurgal, E. (1987). Anadolu uygarlıkları. İstanbul: Net Yayınları.
Alp, S. (1952). Hititler hakkında yeni bir kitap münasebetiyle. AÜDTCFD, 10 (3-4), 241-256.
Alp, S. (1991a). Hethitische briefe aus Maşat-Höyük. Ankara: Türk Tarih Kurumu Basımevi.
Alp, S. (1997). Asur ticaret kolonileri çağı’nda Kaneš/Neša’da Hititlerin varlığı ve yoğunluğu. bilimsel bir oluşumun öyküsü. ArAn., 3 (1), 1-17.
Alparslan, M. (2009). Hititolojiye giriş 1. İstanbul: Türk Eskiçağ Bilimleri Enstitüsü.
Ardzinba, V. G. (1988). Some observations on § 168 of the Hittite laws (in Russian). In P. Vavroušek and V. Souček (Eds.), Papers on the Ancient Near East Presented at International Conference of Socialist Countries (Sept. 30-Oct. 3, 1986, Šulmu 3, pp. 1-18), Prague: Charles University.
Arıkan, Y. (2017). Hitit dininin tarihi gelişimi ve Hitit Panteonu. A. Semih Güneri (Ed.), Yaşar Coşkun’a saygı yazıları içinde (s. 41-72). İzmir: KAM.
Aslantürk, N. (2014). Išuwa memleketi üzerine bir inceleme. Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 5 (1), 59-133.
Barjamovic, G., (2011). A Historical geography of Anatolia in the Old Assyrian
Colony Period, CNI 38, Copenhagen: Museum Tusculanum Press and CNI Publications.
Bawanypeck, D. (2007a). Die königinnen auf den Siegeln. In A. Archi, R. Francia (Eds.), VI Congresso Internazionale di Ittitologia (5-9 Settembre 2005, SMEA 49 (1), pp. 49-58). Roma: Istituto di Studi sulle Civiltà dell’Efeo e del Vicino Oriente.
Bawanypeck, D. (2007b). Bemerkungen zu zwei Siegelabdrücken Suppiluliumas aus dem Nişantepe-Archiv in Boğazköy/Hattusa. M. Alparslan, M. Doğan-Alparslan, H. Peker (Ed.), Belkıs Dinçol ve Ali Dinçol’a Armağan içinde, (s. 63-67). İstanbul: Ege Yayınları.
Bayram, S., (2021). Asurlu tüccar Baziya’nın Karahna’ya sürgün edilmesi, Y.
Kıraç U. Alagöz-Z. F. Taşkıran-A. Alpagut (Ed.), 1921-2021 Asırlık çınar Anadolu Medeniyetleri Müzesi 100 yaşında içinde, (s. 175-188). Ankara: Grafiker.
Beal, R. H. (1986). The history of Kizzuwatna and the date of the Šunaššura Treaty. Orientalia, 55 (4), 424-445.
Beal, R. H. (2002). The Hurrian dynasty and the double names of Hittite Kings. Eothen, 11, 55-70.
Beran, T. (1967). Die hethitische Glyptik von Boğazköy I, WVDOG 76 (Boğazköy-Hattuša V). Berlin: Verlag Gebr. Mann.
Bilgiç, E. (1943). Kapadokya tabletlerine göre Anadolu kavimleri üzerinde araştırmalar. AÜDTCFD, 2 (1), 33-43.
Bilgiç, E. (1945-1951). Die Ortsnamen der “kappadokischen” Urkunden im Rahmen der alten Sprachen Anatoliens. AfO, 15, 1-37.
Bittel, K. (1937). Die Kleinfunde der Grabungen 1906-1912, WVDOG 60 (Boğazköy I). Leipzig: J. C. Hinrichs Verlag.
Bozgun, Ş. (2017). CTH 89: Çiviyazılı belgelerde Hitit sınır kenti Tiliura (I). ArAn, 11 (1), 29-74.
Carruba, O. (1998). Tawananna-I. Babylonia Hieroglyphica. ZA, 88, 114-126.
Darga, M. (1969). Hitit metinlerinde geçen NA4ZI.KIN=NA4huwaši kelimesinin anlamı hakkında bir araştırma. Belleten, 33 (132), 493-504.
Dinçol, A. (1970). Eski Anadolu dillerine giriş. İstanbul: İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Yayınları.
Dinçol, A. (1982). Hititler. Anadolu uygarlıkları ansiklopedisi, 1, 18-136.
Dinçol, A., Dinçol, B., Hawkins, J. D., ve diğerleri (1993). The ‘Cruciform Seal’ from Boğazköy-Hattusa. IM, 43, 87-106.
Ertem, H. (1973). Boğazköy metinlerinde geçen coğrafya adları dizini. Ankara: Ankara Üniversitesi Basımevi.
Ertem, H. (1974). Boğazköy metinlerine göre Hititler Devri Anadolu’sunun florası. Ankara: Türk Tarih Kurumu Basımevi.
Feder, Y. (2014). The Semantics of purity in the Ancient Near East: Lexical Meaning as a Projection of Embodied Experience. JANER, 14, 87-113.
Ferris, J. S. (1944). Old Assyrian letters and business documents (BIN VI), New Haven: Yale University Press.
Forrer, E. (1931). Hajasa-Azzi. Caucasica, 9, 1-24.
Forrer, E. (1938). Quelle und Brunnen in Alt-Vorderasien. Glotta, 26 (3/4) 178-207.
Friedrich, J. (1960, 1967). Hethitisches Elementarbuch I-II (Second ed.). Heidelberg: Carl Winter Universitätsverlag.
Furlani, G. (1936). La religione degli Hittiti (Storia delle religioni 13). Bologna: Zanichelli.
Gelb, I. J. (1939). Hittite hieroglyphic monuments (OIP 45). Chicago: The University of Chicago Press.
Giorgieri, M. (1995). I testi ittiti di giuramento (Yayımlanmamış Doktora Tezi). Firenze: Università degli Studi di Firenze.
Glatz, C. (2020). The making of empire in Bronze Age Anatolia (First ed.). Cambridge: Cambridge University Press.
Gonnet, H. (1968). Les montagnes d’Asie Mineure d’après les textes hittites. RHA, XXVI (83), 93-170.
Gordin, S. (2015). Hittite Scribal Circles. Scholarly Tradition and Writing Habits (StBoT 59). Wiesbaden: Harrassowitz Verlag.
Götze, A. (1931). Die kleinasiatischen Personennamen auf -uman, -umma in den kappadokischen Tafeln. ZA, 40, 260-263.
Götze, A. (1940). Kizzuwatna and the Problem of Hittite Geography. New Haven: Yale University Press.
Güterbock, H. G. (1940). Siegel aus Boğazköy I (AfO Beiheft 5). Berlin: Im Selbstverlage des Herausgebers.
Güterbock, H. G. (1967). The Hittite conquest of Cyprus reconsidered. JNES, 26 (2), 73-81.
Hawkins, J. D. (1970). Hieroglyphic Hittite inscriptions of commagene. Anatolian Studies, 20, 69-110.
Hawkins, J. D. (1974). Assyrians and Hittites. Iraq, 36 (1-2), 67-83.
Hawkins, J. D. (1981). Kubaba at Karkamiš and Elsewhere. Anatolian Studies, 31, 147-176.
Hawkins, J. D. (1995). The Hieroglyphic inscription of the sacred pool complex at Hattusa (SÜDBURG) (StBoT Beiheft 3). Wiesbaden: Harrassowitz Verlag.
Hawkins, J. D. (2000). Corpus of Hieroglyphic luwian inscriptions, C. I, B. 1. Berlin-New York: Walter de Gruyter.
Heinhold-Krahmer, S. (1977). Arzawa: Untersuchungen zu seiner Geschichte nach den hethitischen Quellen (THeth 8). Heidelberg: Carl Winter Universitätsverlag.
Herbordt, S. (2005). Die Prinzen- und Beamtensiegel der Hethitischen Grossreichszeit auf Tonbullen aus dem Nişantepe-Archiv in Hattusa (Boğazköy-Hattuša 19). Mainz am Rhein: Verlag Philipp von Zabern.
Herbordt, S., Bawanypeck, D., Hawkins, J. D. (2011). Die Siegel der Grosskönige und Grossköniginnen auf Tonbullen aus dem Nişantepe-Archiv in Hattusa (Boğazköy-Hattuša 23). Darmstadt/Mainz: Verlag Philipp von Zabern.
Hoffner, H. A. (1967). An English-Hittite Glossary. RHA, XXV, 80, 6-99.
Hoffner, H. A. (1998). Agricultural perspectives on Hittite. III. Uluslararası Hititoloji Kongresi Bildirileri, 16-22 Eylül 1996, Çorum, (s. 319-330).
Hoffner, H. A. (2009). Letters from the Hittite kingdom. Atlanta: Society of Biblical Literature.
Hoffner, H. A.-Melchert, H. C. (2008). A grammer of the Hittite language. Winona Lake-Indiana: Eisenbrauns.
Kammenhuber, A. (1959). Zur hethitisch-luvischen Sprachgruppe. ZVS, 76, 1-26.
Kammenhuber, A. (1968). Die Arier im Vorderen Orient, Heidelberg: Carl Winter Universitätsverlag.
Klinger, J. (2015). Šuppiluliuma II und die Spätphase der hethitischen Archive. In A. Müller-Karpe, E. Rieken, W. Sommerfeld (Eds.), Saeculum. Gedenkschrift für Heinrich Otten anlässlich seines 100. Geburtstags, (StBoT 58, pp. 87-112). Wiesbaden: Harrassowitz Verlag.
Kloekhorst, A. (2019). Kanišite Hittite. The Earliest Attested Record of Indo-European (HdO I/132). Leiden-Boston: Brill.
Koç, İ. (2022). I. Šuppiluliuma ve dönemi (Yayımlanmamış Doktora Tezi). Ankara.
Kronasser, H. (1966). Etymologie der Hethitischen Sprache 1. Wiesbaden: Otto Harrassowitz.
Kuzuoğlu, R. (2007). Eski Asurca metinlerde geçen coğrafya adları (Yayımlanmamış Doktora Tezi). Ankara.
Laroche, E. (1946-1947). Recherches sur les noms des dieux hittites. RHA, VII (46), 7-139.
Laroche, E. (1960). Les Hiéroglyphes Hittites. Paris: Centre National de la Recherche Scientifique.
Laroche, E. (1966). Les Noms des Hittites. Paris: Librairie C. Klincksieck.
Laroche, E. (1981). Les Noms des Hittites: Supplément. Hethitica, IV, 3-58.
Laroche, E., (1982). Epithètes et predicats en hittite. In A. Archi, H. Gonnet (Eds.), Fs Neumann (pp. 133-136). Innsbruck: Institut für Sprachwissenschaft der Universität Innsbruck.
de Martino, S. (2011). Hurrian personel names in the Kingdom of Hatti (Eothen 18). Firenze: LoGisma.
del Monte, G. F.-Tischler, J. (1978). Die Orts- und Gewässernamen der Hethitischen Texte, RGTC, Band VI. Wiesbaden: Dr. Ludwig Reichert Verlag.
del Monte, G. F. (1992). Die Orts- und Gewässernamen der Hethitischen Texte, RGTC, Band VI/2. Wiesbaden: Dr. Ludwig Reichert Verlag.
Mouton, A. (2015). The sacred in Hittite Anatolia: A tentative definition. HR, 55 (1), 41-64. Doi: 10.1086/681805.
Nashef, K. (1991). Die Orts- und Gewässernamen der altassyrischen Zeit, RGTC, Band. IV. Wiesbaden: Dr. Ludwig Reichert Verlag.
Oreshko, R. (2012). Studies in Hieroglyphic Luwian: towards a philological and historical reinterpretation of the SÜDBURG Inscription (Yayımlanmamış Doktora Tezi). Freie Universität Berlin.
Otten, H. (1963). Neue Quellen zum Ausklang des Hethitischen Reiches. MDOG, 94, 1-23.
Otten, H. (1966). Hethiter, Hurriter und Mitanni. Fischer Weltgeschichte, 3, 102-176.
Otten, H. (1995). Die hethitischen Königssiegel der frühen Großreichszeit, Akademie der Wissenschaften und der Literatur 7. Stuttgart: Franz Steiner Verlag.
Özkan, S. (1993). Kummuh/Kumaha. Tarih İncelemeleri Dergisi, 8 (1), 65-80.
Payne, A. (2015). Schrift und Schriftlichkeit: Die anatolische Hieroglyphenschrift. Wiesbaden: Harrassowitz Verlag.
Rieken, E. (2001). Der hethitische šar-tamhari-Text: archaisch archaisierend?, Akten des IV. Internationalen Kongresses für Hethitologie Würzburg 4-8 Oktober 1999, StBoT 45. Wiesbaden: Harrassowitz Verlag.
Riemschneider, K. K. (1958). Die hethitischen Landschenkungsurkunden. MIO, 6, 321-381.
Singer, I. (1983). Western Anatolia in the thirteenth century B.C. According to the Hittite Sources. Anatolian Studies, 33, 205-217.
Soysal, O. (2004). Hattischer Wortschatz in hethitischer Textüberlieferung, HdO I V. 74. Leiden-Boston: Brill.
Taracha, P. (2018). A unique logographic writing: Hittite KÙ-ah-hi. NABU, 2018/4, 167.
Ünal, A. (2006). Hitit İmparatorluğu’nun yıkılışından Bizans Dönemi’nin sonuna kadar Adana ve Çukurova tarihi. ÇÜ Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 15 (3), 67-102.
Ünal, A. (2016). Hititçe-Türkçe Türkçe-Hititçe büyük sözlük. Ankara: Bilgin Kültür Sanat Yayınları.
Ünal, A. (2018). Eski Anadolu siyasi tarihi 1. Ankara: Bilgin Kültür Sanat Yayınları.
Ünal, A. (2019). Linguae Hethiticae Grammatica-Hititçe dilbilgisi. Ankara: Bilgin Kültür Sanat Yayınları.
Ünal, A. ve Girginer, S. (2007). Kilikya-Çukurova. ilk çağlardan Osmanlılar Dönemi’ne kadar Kilikya’da tarihi coğrafya, tarih ve arkeoloji. İstanbul: Homer Kitabevi.
van Gessel, B. H. L. (1998). Onomasticon of the Hittite Pantheon, P. I-II, HdO I V. 33. Leiden-New York-Köln: Brill.
van den Hout, T. (2020). A History of Hittite literacy (First ed.). Cambridge: Cambridge University Press.
von Schuler, E. (1965). Die Kaškäer. Berlin: Walter de Gruyter.
Watkins, C. (2008). Hittite. In R. D. Woodard (Eds.), The Ancient Languages of Asia Minor (pp. 6-30). Cambridge: Cambridge University Press.
Weeden, M. (2013). Names on Seals, Names in Texts. Who Were These Peoples? In A. Mouton, I. Rutherford, I. Yakubovich (Eds.), Luwian Identities. Culture, language and religion between Anatolia and the Aegean (pp. 73-86). Leiden-Boston: Brill.
Weeden, M. (2014). Anatolian Hieroglyphs: Logogram vs. Ideogram. BBVO, 23, 81-100.
Weeden, M. (2020). Back to the 13th or 12th Century BC? The Südburg Inscription at Boğazköy-Hattuša. Eothen, 23, 473-496.
Wilhelm, G. (1999). Reinheit und Heiligkeit. Zur Vorstellungswelt altanatolischer Ritualistik. In H. J. Fabry-H. W. Jüngling (Eds.), Levitikus als Buch (pp. 197-217). Bonn: Philo, Band 119.
Yıldırım, N. (2016). Çiviyazılı kaynaklara göre Patina Krallığı’ndan Unqi Krallığı’na Antakya ve Amik Ovası’nın TARIHSEL SÜRECI. Belleten, 80, 701-718.
Trémouille,M.: https://www.hethport.uni-wuerzburg.de/hetonom/ONOMASTIdata.html Erişim Tarihi: 07.09.2022 (Çevrimiçi)
