Tıpta İyonize Radyasyon Maruziyeti Durumlarında Aydınlatılmış Onam Formları
Özet
Modern tıp etiğinde paternalistik modelden hastanın kararlara aktif katılımını sağlayan otonom modele geçiş, iyonize radyasyon maruziyeti içeren süreçlerde aydınlatılmış onamın önemini artırmıştır. Radyoterapi, radyoloji ve nükleer tıp uygulamalarında kullanılan iyonize radyasyonun deterministik ve stokastik zararlı etkileri bulunmakta olup doza bağlı olmaksızın hiçbir radyasyon seviyesi tamamen güvenli kabul edilmemektedir. Bu doğrultuda, Lizbon ve Amsterdam Bildirgeleri ile Türkiye'deki Hasta Hakları Yönetmeliği gibi ulusal ve uluslararası yasal düzenlemeler, hastaların uygulanacak işlemler, olası riskler, komplikasyonlar ve alternatif tedaviler hakkında sade bir dille bilgilendirilmesini zorunlu kılmaktadır. Tıbbi uygulama öncesinde, hastanın sosyal ve kültürel düzeyine uygun olarak yapılacak bu bilgilendirme ve ardından alınan iki nüshalı rıza formu, hem hastanın kendi geleceğini belirleme hakkını korumakta hem de hekimleri malpraktis davalarındaki yüksek tazminat risklerinden hukuki olarak güvence altına almaktadır. Dolayısıyla, her iyonize radyasyon uygulaması öncesinde özelleştirilmiş aydınlatılmış onam süreçlerinin eksiksiz işletilmesi hasta-hekim ilişkisini daha güvenli bir zemine taşımaktadır.
In modern medical ethics, the transition from the paternalistic model to the autonomous model, which enables active patient participation in decision-making, has enhanced the significance of informed consent in procedures involving ionizing radiation exposure. Ionizing radiation used in radiotherapy, radiology, and nuclear medicine presents harmful deterministic and stochastic effects, and no radiation level is considered completely safe, regardless of the dose. Accordingly, national and international legal regulations, such as the Lisbon and Amsterdam Declarations and the Patient Rights Regulation in Turkey, mandate that patients be informed about the planned procedures, potential risks, complications, and alternative treatments in a simple language. This information, provided prior to the medical intervention in accordance with the patient's social and cultural level, followed by a signed two-copy consent form, protects the patient's right to self-determination and legally safeguards physicians against high compensation risks in malpractice lawsuits. Therefore, executing customized informed consent processes completely before every ionizing radiation application establishes a more reliable foundation for the patient-physician relationship.
Referanslar
Sema Yılmaz Rakıcı. Dünden Bugüne Onkoloji Hastalarının Bilgilendirilmesinde Değişiklikler. Mertsoylu, Ali Murat Sedef Editör(ler). Onkolojide Destek Tedaviler. Akademisyen yayınevi. Ankara: 2019: 217-227. https://doi.org/10.37609/akya.325.
Goldberg R.J. Disclosure of information to adult cancer patients: issues and update J Clin Oncol. 1984; 2(8); 948-955.
Özalpan, A.(2001). Temel Radyobiyoloji. 1. Basım.( 1-218). İstanbul: Haliç Üniversitesi Yayınları.
Ozasa K, Shimizu Y, Suyama A, , et al.Studies of the mortality of atomicbombsurvivors, Report 14, 1950-2003: an overview of cancer and noncancerdiseases. Radiat Res. 2012;177(3);229-43.
Steel,GG. (1997). The Significance of Radiobiology for Radiotheraphy. In; Steel GG (Ed.). Basic Clinical Radiobiology. (1-7). New York: Co-published in the USA by Oxford University Pres.
AA Edwards and DC Lloyd. Risksfromionising radiation: deterministiceffects. Journal of RadiologicalProtection,1998; 18(3); 175.
Zeyrek, C. İyonize radyasyon uygulamaları için güvenlik ve korunmaya yönelik genel kavramlar. Süleyman Demirel Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi. 2013; 17(3); 1-9.
Çakmut, ÖY.(2003) Tıbbi Müdahaleye Rızanın Ceza Hukuku Açısından İncelenmesi. 1st ed. (55- 77.).İstanbul: Seçkin Yayıncılık.
Bayraktar, K. (1972) Hekimin Tedavi Nedeniyle Cezai Sorumluluğu, (3-148.). İstanbul: Sermet Matbaası.
Özcan, FI. (2008) Tıbbi müdahalede aydınlatılmış onam. Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Hukuk Anabilim Dalı Özel Hukuk Bilim Dalı, Yüksek Lisans Tezi İstanbul.
WMA Declaration of Lisbon on the Rights of the Patient. Erişim Tarihi: 23.06.2011.http://www. wma.net/en/30publications/10policies/l4/ index.html
A Declaration on the Promotion of Patients’ Rights in Europa; European Consultation on the Rights of Patients, Amsterdam 28-30 March 1994. Erişim Tarihi: 23.06.2011. http://www.who.int/genomics/public/eu_declaration1994.pdf)
WMA Declaration of Lisbon on the Rights of the Patient. Erişim Tarihi: 23.06.2011.http://www. wma.net/en/30publications/10policies/l4/ index.html )
European Charter Of Patients’ Rights, Rome, November 2002. Erişim Tarihi: 23.06.2011. http://ec.europa.eu/health/ ph_overview/co_operation/mobility/ docs/health_services_co108_en.pdf)
https://www.saglik.gov.tr/TR,10461/hasta-haklari-yonetmeligi.html. http://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2019/01/20190116.html.
Charles MW. ICRP Publication 103: Recommendations of the ICRP. Oxford University Press; 2008.
BEIR VII, Phase 2, 2006: “Health Risks from Exposure to Low Levels of ionizing radiation,
www.xrayrisk.com/calculator/calculator.php
Türkiye Atom Enerjisi Kurumu Kanunu. Kanun No: 2690. R.G: 13.7.1982/17753.
Radyasyon Güvenliği Yönetmeliği. 24.3.2000/23999
Radyonüklit Tedavisi Gören Hastaların Taburcu Edilmesine İlişkin Kılavuz. RSGD-KLV-009. TAEK, Ankara, 14 Kasım 2016
Mountford PJ, O’Doherty MJ. Exposure of critical groups to nuclear medicine patients. Appl Radiat Isot 1999;50:89-111.
Bartlett ML. Estimated dose from diagnostic nuclear medicine patients to people outside the Nuclear Medicine department. Radiat Prot Dosimetry 2013;157:44-52.
