Radyasyonun Sterilizasyonda Kullanımı
Özet
Radyasyon, elektromanyetik parçacıklar veya dalgalar şeklinde ortama aktarılan bir enerji türüdür ve mikrobiyolojide mikroorganizmaları bertaraf etmek amacıyla iyonize ve ultraviyole (UV) radyasyon olmak üzere iki ana yöntemle sterilizasyonda kullanılır. İyonize radyasyon, özellikle gama ışınları, atomların dış yörüngesinden elektron kopararak iyonlaşma yaratır; bu süreç hücredeki DNA'ya doğrudan veya su moleküllerini parçalayıp yüksek reaktiviteli serbest radikaller oluşturarak dolaylı yoldan ölümcül hasarlar verir. Yüksek penetrasyon yeteneğine sahip olan gama radyasyonu, ambalajlı ürünlerin içinden geçebildiği için tek kullanımlık tıbbi malzemelerin, ısıya duyarlı ilaçların, kozmetik ürünlerin ve gıdaların son ambalajında güvenle steril edilmesini sağlar. Diğer taraftan, enerjisi daha az ve penetrasyon gücü sınırlı olan UV ışınları ise yüzey ve ortam dezenfeksiyonunda tercih edilir; özellikle DNA tarafından en yüksek düzeyde absorbe edilen 253.7 nm dalga boyundaki UV-C bandı antiseptik etki göstererek laboratuvarlar ve ameliyathaneler gibi kritik alanların havasını temizler. Sonuç olarak radyasyon teknolojileri, konvansiyonel yöntemlerin yetersiz kaldığı durumlarda toksik veya kanserojen kalıntı bırakmadan kalıcı, güvenilir ve modern bir sterilizasyon çözümü sunmaktadır.
Radiation is a form of energy emitted and transferred into the environment as electromagnetic particles or waves, and it is utilized in microbiology for sterilization through two primary methods: ionizing and ultraviolet (UV) radiation. Ionizing radiation, particularly gamma rays, induces ionization by displacing electrons from atomic orbits, thereby causing lethal damage to cellular DNA either directly or indirectly by splitting water molecules to generate highly reactive free radicals. Possessing high penetration capability, gamma radiation can pass through packaging materials, enabling the safe sterilization of single-use medical devices, heat-sensitive pharmaceuticals, cosmetic products, and foodstuffs within their final packaging. On the other hand, UV radiation, which has lower energy and limited penetration capacity, is preferred for surface and ambient disinfection; specifically, the UV-C band at a wavelength of 253.7 nm, which is most effectively absorbed by DNA, exerts a potent antiseptic effect to cleanse the air in critical zones such as laboratories and operating theaters. Consequently, radiation technologies provide a permanent, reliable, and modern sterilization solution without leaving any toxic or carcinogenic residues in scenarios where conventional methods prove inadequate.
Referanslar
Engin N. Nükleer Enerji Gelecekteki Enerji İhtiyacına Çözüm Olabilir Mi? Marmara Coğrafya Dergisi. 2013(27):575-91.
Bilir N. Radyasyon ve Sağlık, HASAK-SSYV –Teknik Rapor No:1, Ankara, 1994.
Togay Y.E. Radyasyon ve Biz, TAEK-Radyasyon Sağlığı ve Güvenliği Dairesi, Ankara, 2002.
Yaşar S. Radyasyon ve Radyasyondan Korunmak, TAEK-Çekmece Nükleer Araştırma ve Eğitim Merkezi, İstanbul, 1999.
Atakan Y. Çernobil Kaynaklı Radyoaktif Serpintilerin Çevreye ve İnsana Etkileri. TÜBİTAK, Ankara, 1994.
IAEA, Radiation Safety, International Atomic Energy Agency-96-00725 IAEA/PI/A47E, Austria, 1996.
Bahceci I, Yildiz IE, Ibik YE, Kazancioglu L, Batcik S. Hand Hygiene Compliance in an Education and Research Hospital Intensive Care Units. Journal of Health, Medicine and Nursing. Special Issue of HealthSciences. 2020; 75: 1-15.
Dezenfeksiyon Antisepsi Sterilizasyon Rehberi Dezenfeksiyon, Antisepsi, Sterilizasyon (DAS) Derneği tarafından hazırlanmıştır. www.das.org.tr. 2019 ;18-28
Olguner G, Özer AY. Radyasyonla Sterilizasyon. Hacettepe Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi. 2000; 25 (2) 53-73.
Cengiz S, Aksu Olcay F. Geleneksel ve Dijital Ölçülerin Dezenfeksiyon ve Sterilizasyon İşlemleri. Dental and Medical Journal - Review. 2021; 3(2): 52-65.
Töreci K. Hastane infeksiyon kontrolünün tarihçesi: Dünyadaki ve Türkiye’deki durumu, “Doğanay M, Ünal S (eds): Hastane İnfeksiyonları” kitabı s. 17-33, Hastane İnfeksiyonları Derneği Yayını No:1, Ankara (2003).
Lyons AS, Petrucelli RJ. Çağlar Boyu Tıp (Çeviri: N. Güdücü), Roche Yayını, İstanbul, 1997.
Ayliffe GAJ, English MP. Hospital Infection. From Miasmato MRSA, Cambridge University Press, Cambridge 2003.
Töreci K. Dünden Bugüne Sterilizasyon, Dezenfeksiyon, Antisepsi https://www.das.org.tr › kitaplar › kitap2003.
Aksoy ÖA. Atasözleri ve Deyimler Sözlüğü 2 Deyimler Sözlüğü. İstanbul: 1995 İnkılâp Kitabevi.
Cangüzel AT. İyonlaştırıcı Radyasyonların Biyolojik Etkileşme Mekanizmaları. Fizik Mühendisleri Odası FMO Yayınları, Faydalı Bilgiler, 2006.
Akpoyraz M, Durak, İ. Serbest Radikallerin Biyolojik Etkileri. Ankara Tıp Dergisi, 1995; 48 (2): 253-26218.
Lytle CD, Sagripanti JL. Predicted inactivation of viruses of relevance to biodefense by solar radiation. Journal of virology. 2005;79(22):14244-52.
Baltes BB, Dickson MW. Using life-span models in industrial/organizational psychology: The theory of selective optimization with compensation (soc). Applied Developmental Science. 2001; 5: 51-62.
Farkas J. Irradiation for better foods. Trends in Food Science&Technology. 2006; 17: 148-152.
Manisagil AY, Yurt A. Cellular and Molecular Effects of Ionizing Radiation. Düzce Tıp Fakültesi Dergisi / Duzce Medical Journal. 2018; 20(2): 50-53.
Uzal, C, Çaloğlu, M. Kanser Etyolojisinde İyonizan Radyasyonun Yeri. Trakya Üniversitesi Tıp Fakültesi Dergisi. 2002; 19 (2): 177-182.
Türkiye Atom Enerjisi Kurumu, 2019.
Halkman HBD, Kozat P. Gıdalarda Radyasyon Uygulamalarının Mikroorganizmalar Üzerine Etkisi. Gıda Dergisi, 2005; 30 (6) : 409-416.
Monk JD, Beuchat LR, Doyle MP. Irradiationin activation of food borne microorganisms. J. Food Protect. 1995; 58 (2):197-208.
Saleh YG, Mayo MS Ahearn DG. Resistance of some common fungito gamma irradiation. Applied and Environmental Microbiology. 1988; 54:2134-2135.
Molins RA, Mortarjemi Y, Kaferstein FK. Irradiation: a critical control point in ensuring the microbiological safety of raw foods. Food Control. 2001; 12, 347-356.
Dezenfeksiyon- Antisepsi- Sterilizasyon (DAS) Kitabı; 2019.
Naki N, Özer AY. Kozmetik Ürünlerde ve Kozmetik Ürün Hammaddelerinde Kontaminasyon ve Gama Radyasyonla Sterilizasyon/Dekontaminasyon. Hacettepe Üniversitesi Eczacılık Fakültesi Dergisi. 2002; 22: 81-102
Berk F, Özer A.Y. Radyasyonla Sterilizasyon. I: Radyasyonla Sterilizasyonun Tıbbi Aletlerde Kullanımı, FABAD J. Pharm Sci. 1999; 24: 223-232.
Endüstride Radyasyonla Sterilizasyon Kursu, TAEK-ANTHAM, Ankara, 2002.
Berk F. Tek Kullanımlık Tıbbi Malzemelerin Gama Radyasyonu ve Diğer Yöntemlerle Karşılaştırılması. (Master Tezi), Hacettepe Üniversitesi. Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Ankara, 2002.
Özer Y. Gama Radyasyon Ve Gama Radyasyonla Sterilizasyon.3. DAS Kongresi/ https://www.das.org.tr/kitaplar/kitap2003/15.htm).
Gıda Işınlama Yönetmeliği. 6 Kasım 1999. Resmî Gazete, 4-9.
Tükenmez İ, Kırcı ÖB. Destruction of biological weapons by gamma radiation. Turkish Journal of Nuclear Sciences. 2019;31(1):30-41.
Spotts WEA, Beatty ME, Taylor TH, et all. Inactivation of Bacillus Anthracis Spores. Emerging Infectious Diseases. 2003; 9 (6): 623-627.
Horne, T, Turner, G, Willis, A. (1959). Inactivation of Spores of Bacillus Anthracis by Gamma Radiation. Emerging Infectious Diseases. 1959; 9 (6): 475–476.
Dang JL, Heroux K., Kearney J. et all. Bacillus spore inactivation method saffect detection assays. Applied Environmental Microbiology. 2001; 67 (8): 3665-3670.
Kozmetik Kanunu. Resmi Gazete, 26 Şubat 1994, Sayı 21861.
Kozmetik Yönetmeliği’nde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik. Resmi Gazete, 28 Ocak 1998, Sayı 23244: 23.
Sivri NN. Türkiye Piyasasında Mevcut Bazı Kozmetiklerin Gama Radyasyonla Dekontaminasyonu.4. Ulusal Sterilizasyon Dezenfeksiyon Kongresi – 2005.
Jacobs GP. Report of a Study by the PDA Subcomittee on Irradiation Sterilization of Parenterals: Irradiation D10 Values for Various Bacteria, Viruses, Molds and Fungi, IAEA, 1996:1-2.
Sullivan R, Fassolittis AC, Larkin EP. Et all. Inactivation of thirty viruse sby gamma reduction. Applied Microbiology. 1971; 22:61-5.
Guyomard S, Goury V, Darbord JC. Effects of ionizin gradiations on bacterial endotoxins: comparison between gamma radiations and accelerate delectrons. Radiation Physics and Chemistry 1988;31: 679-84.
Tallentire A. The spectrum of microbial radiation sensitivity. Radiation Physics and Chemistry 1980;15: 83-9.
SaniçA.Tıbbi cihaz ve aletlerin sterilizasyon ve dezenfeksiyonunda genel prensipler. II. Sterilizasyon Dezenfeksiyon Hastane İnfeksiyonları Kongre Kitabı. 2001.
Öncel Ö, Erdemir AD. Anestezi, Asepsi ve Antisepsi. Nobel Tıp Kitabevi 1998.
Özyurt M. Hastanelerde sterilizasyon. Hastane İnfeksiyonları Dergisi. 1999;3(4): 175-183.
