Yüksek Doz Radyasyona Dokunun Patolojik Cevabı
Özet
Bu çalışma, yüksek doz iyonize radyasyonun insan dokuları ve biyolojik sistemleri üzerindeki akut ve kronik patolojik etkilerini kapsamlı bir şekilde incelemektedir. Radyasyon, hücresel düzeyde su moleküllerini ayrıştırarak serbest radikaller ve hidrojen peroksit oluşumuna yol açmakta; bu durum başta DNA, RNA ve hücre zarı olmak üzere hayati yapıların fonksiyonlarını bozarak hücre ölümünü tetiklemektedir. Bölünme aktivitesi yüksek olan prekürsör (labil) hücreler radyasyona karşı en hassas grubu oluştururken; klinik tablolarda Akut Radyasyon Sendromu (ARS) başlığı altında hematopoetik, gastrointestinal, nörovasküler ve deri sendromları gelişmektedir. Kemik iliği depresyonu, intestinal villus yıkımı ve mukozal ülserler, merkezi sinir sisteminde ödem ve vasküler hasar ile deride nekroza kadar varan deskuamasyonlar bu süreçlerin temel histopatolojik bulgularıdır. İlerleyen dönemlerde ise dokularda atrofi, skuamöz metaplazi, radyasyona bağlı belirgin hücresel atipi, premalign displazi ve kronik stromal fibrozis gibi ikincil patolojik lezyonlar gözlenmektedir. Böbrek filtrasyon kapasitesinde kalıcı azalma ve karaciğer kök hücre homeostazındaki değişimler de radyasyonun spesifik organ etkileri arasındadır. Sonuç olarak metin, radyasyon onkolojisi ve nükleer tıp uygulamalarında kontrollü maruziyetin ve erken teşhis yöntemlerinin hayati önemini vurgulamaktadır.
This study comprehensively examines the acute and chronic pathological effects of high-dose ionizing radiation on human tissues and biological systems. At the molecular level, radiation dissociates water molecules, leading to the formation of highly reactive free radicals and hydrogen peroxide, which disrupt the functions of vital structures—primarily DNA, RNA, and cell membranes—ultimately triggering cell death. Highly mitotic precursor (labile) cells exhibit the greatest radiosensitivity, and exposure manifests clinically as Acute Radiation Syndrome (ARS), subcategorized into hematopoietic, gastrointestinal, neurovascular, and cutaneous syndromes. Bone marrow depression, destruction of intestinal villi with mucosal ulceration, cerebral edema associated with vascular damage, and cutaneous desquamation progressing to necrosis constitute the primary histopathological findings. In the long term, secondary pathological lesions develop, including tissue atrophy, squamous metaplazi, pronounced radiation-induced cellular atypia, premalignant dysplasia, and chronic stromal fibrosis. Specific organ involvements are further characterized by a persistent decline in renal filtration capacity and alterations in liver stem cell homeostasis. In conclusion, the text underscores the critical importance of controlled exposure and early diagnostic strategies within radiation oncology and nuclear medicine practices.
Referanslar
Kandilcik Serkan, Çimen B. Radyasyona Bağlı Serbest Radikal Hasarının İncelenmesi. Erciyes Üniversitesi Eczacılık Fakültesi Lisans Tezi,2010.
Prof. Dr. Kemal İnan. Bilim ve teknolojide olay yaratan bir olay. Elektrik 2. TMMOB-EMO DERGİ- Sayı 413
Mustafa Demir, Bayram Demir. Medikal fizikçilerin eğitimi, görev ve sorumlulukları, İstanbul Ticaret Üniversitesi Fen Bilimleri Dergisi. 2008:63-71
Radyasyonun organizma üzerindeki zararlı etkileri, Radyoloji Teknisyenleri Mesleki Eğitim Toplantıları Sunum Özetleri, Ekim 2009
Radyasyonun Zararlı Etkileri, Radyoloji Teknisyenleri Mesleki ve Teknik Eğitim Rehberi, Milli Eğitim Bakanlığı, Ankara 2011.
Gökoğlan E, Ekinci M, Özgenç E, et al. Radyasyon ve insan sağlığı üzerindeki etkileri. Anatolian Clinic the Journal of Medical Sciences. 2020; 25(3): 289-294.
Yaren H, Karayılanoğlu T. Radyasyon ve insan sağlığı üzerine etkileri. TSK Koruyucu Hekimlik Bülteni. 2005;4(4):199–208.
Bozbıyık A, Özdemir Ç, Hancı H. Radyasyon yaralanmaları ve korunma yöntemleri. Sürekli Tıp Eğitimi Derg. 2002;11(7):272–4.
Ertuğrul Yılmaz, radyasyondan korunma, HDM Kalite Kontrol Teknolojileri
Hacıosmanoğlu T. Doğal ve yapay radyasyon kaynakları, kişisel doza katkıları. Nucl Med Semin. 2017;3:166–71.
Akkoçlu A, Öztürk C. Akciğer Kanseri, Multidisipliner Yaklaşım. Toraks Kitapları, no I. Ankara: Bilimsel Tıp Yayınevi.1999:238.
Wall BF. Ionising radiation exposure of the population of the United States. NCRP report no. 160. Radiat Prot Dosim. 2009; 136:136–8.
Karayılanoglu T, Yaren H. Radyasyon ve insan sağlığı üzerine etkileri, TSK Koruyucu Hekimlik Bülteni. 2005
Ayan A. Dönmez S. Radyolojik Nükleer Kaza ve Terör Olaylarında Tıbbi Yönetim. Ankara Eğt. Arş. Hast. Dergisi,2018; 51(2), 154-162.
Sabol J, Weng P-S. Introduction to Radiation Protection Dosimetry. World Scientific Publishing Company.April 1995.
Goans RE, Waselenko JK. Medical management of radiological casualties. Health Phys. 2005;89(5):505-12.
Li C, Ansari A, Etherington G, et al. Managing Internal Radiation Contamination Following an Emergency: Identification of Gaps and Priorities. Radiat Prot Dosimetry. Eylül 2016;171(1):78-84.
-Institute of Medicine. Assessing Medical Preparedness to Respond to a Terrorist Nuclear Event: Workshop Report . Washington, DC: The National Academies Press. 2009
Soysal T. Hematolog Gözü İle Radyasyona Maruz Kalma. XXVII. Ulusal Hematoloji Kongresi, 19-22 Ekim 2011, Ankara
Fajardo LF. The pathology of ionizing radiation as defined by morphologic patterns. Acta Oncol. 2005;44(1):13-22.
Gardiner GW, McAuliffe N, Murray D. Colitis cystica profunda occurring in a radiation-induced colonic stricture. Hum Pathol 1984;15:29
McBride WH, Schaue D. Radiation-induced tissue damage and response. J Pathol. 2020 Apr;250(5):647-655.
Hong J-H, Chiang C-S, Campbell IL, et al. Induction of acute phase gene expression by brain irradiation. Int J Radiat Oncol Biol Phys 1995; 33: 619–626.
Daigle JL, Hong JH, Chiang CS, et al. The role of tumor necrosis factor signaling pathways in the response of murine brain to irradiation. Cancer Res 2001; 61: 8859–8865.
Stewart FA, Oussoren Y, Van Tinteren H, et al. Loss of reirradiation tolerance in the kidney with increasing time after single or fractionated partial tolerance doses. Int J Radiat Biol 1994; 66: 169–179.
Suzuki E, Fujita D, Takahashi M, et al. Adult stem cells as a tool for kidney regeneration. World J Nephrol 2016; 5: 43–52.
Wang B, Zhao L, Fish M, et al. Self-renewing diploid Axin2(+) cells fuel homeostatic renewal of the liver. Nature 2015; 524: 180–185.
Schneeberger K, Sánchez-Romero N, Ye S, et al. Large-scale production of LGR5-positive bipotential human liver stem cells. Hepatology 2019
Soysal T. Hematolog Gözü İle Radyasyona Maruz Kalma. XXVII. Ulusal Hematoloji Kongresi, 19-22 Ekim 2011, Ankara
Waselenko JK, MacVittie TJ, Blakely W F, et al. Medical Management of the Acute Radiation Syndrome: Recommendations of the Strategic National Stockpile Radiation Working Group. Ann Intern Med. 2004;140:1037-1051.
Aydıngöz İE: İyonize radyasyonun deri ve yara iyileşmesi üzerine etkileri. Tüm Yönleriyle Yara İyileşmesi. Ed. Erdem C, Çelebi CR. 1996: 47-56.
