Uluslararası Sivil Havacılık Sözleşmeleri
Özet
Havacılık sektörü en hızlı küreselleşen faaliyet alanlarından birini oluşturmaktadır ve günümüzde yılda dört buçuk milyarı aşan yolcu sayısıyla modern ekonomilerin ve toplumların vazgeçilmez bir parçası haline gelmiştir. Bu olağanüstü büyüme son derece karmaşık bir uluslararası hukuki çerçevenin doğmasını zorunlu kılmıştır. Havayolu taşımacılığında kalkış ile varış noktaları arasında birden çok ülkenin hava sahası kullanılmaktadır. Dolayısıyla taşınan yük, yolcu ve postaya ilişkin de birbirinden farklı hukuk sistemlerinin varlığı söz konusu olmaktadır. Uluslararası sivil havacılık hukuku, devletlerin egemenlik haklarını, hava seyrüsefer kurallarını, taşıyıcı sorumluluğunu, güvenlik standartlarını, çevresel yükümlülüklerini ve ticari havacılığın finansmanı gibi boyutları düzenleyen çok sayıda uluslararası sözleşme, ikili anlaşma ve standart üzerine inşa edilmektedir. Bahsedilen yapının temel direği ise 1944 yılında Chicago'da imzalanan ve 193 ülkenin taraf olduğu Uluslararası Sivil Havacılık Sözleşmesi'dir. Sözleşme yalnızca teknik standartları ve prosedürleri belirlemekle kalmamış, aynı zamanda uluslararası sivil havacılık düzeninin yönetim organı olan Uluslararası Sivil Havacılık Örgütü'nü (ICAO) de kurulmasını beraberinde getirmiştir. Bu bölüm söz konusu karmaşık hukuki manzarayı sistematik biçimde ele almayı amaçlamaktadır. Öncelikle uluslararası hava hukukunun tarihsel temelleri ele alındıktan sonra Chicago Sözleşmesi ve bu sözleşmenin en önemli çıktısı olan ICAO'nun yapı ve işlevleri incelenmekte; ardından havacılık güvenliği, taşıyıcı sorumluluğu, ikili hava ulaştırma anlaşmaları ile uçak finansmanına ilişkin düzenlemeler ve çevresel sözleşmeler değerlendirilmektedir.
Aviation constitutes one of the most rapidly globalizing fields of activity with over four and a half billion passengers carried annually, it has become indispensable to modern economies and societies. This extraordinary growth has necessitated an exceptionally complex international legal framework. Air transport between points of departure and arrival involves the airspace of multiple states, so that cargo, passengers and mail are simultaneously subject to divergent legal systems. International civil aviation law rests upon numerous conventions, bilateral agreements and standards governing state sovereignty, air navigation rules, carrier liability, security standards, environmental obligations and the financing of commercial aviation. Its cornerstone is the Convention on International Civil Aviation, signed in Chicago in 1944 and now with 193 States parties. The Convention not only established technical standards and procedures but also created the International Civil Aviation Organization (ICAO), the governing body of the international civil aviation order. This chapter examines this complex legal landscape systematically. It first addresses the historical foundations of international air law, then analyses the Chicago Convention and the structure and functions of ICAO, its most significant output, before evaluating aviation security, carrier liability, bilateral air services agreements, aircraft finance regulations and environmental conventions.
Referanslar
Abeyratne, R. (2016). Competition and Investment in Air Transport. Springer International Publishing. https://doi.org/10.1007/978-3-319-24372-6
AFCAC. (2000). The Yamoussoukro Decision. 25/03/2026 tarihinde https://www.afcac.org/yamoussoukro_decision/ adresinden alındı.
ASEAN. (2015). ASEAN Single Aviation Market. 26/03/2026 tarihinde https://asean.org/wp-content/uploads/images/2015/October/outreach-document/Edited%20ASAM-2.pdf adresinden alındı.
Cheng, B. (1962). The Law of International Air Transport. Stevens. https://books.google.com.tr/books?id=kbo4AQAAIAAJ
de Leon, P. M. (2022). Introduction to Air Law. Wolters Kluwer. https://books.google.com.tr/books?id=09iEEAAAQBAJ
Dempsey, P. S. (2017). Public International Air Law. William S. Hein & Company, Incorporated for the Centre for Research of Air and Space Law, McGill University. https://books.google.com.tr/books?id=sh2oswEACAAJ
Diederiks-Verschoor, I. H. P., de Leon, P. M., & Butler, M. A. (2012). An Introduction to Air Law. Kluwer Law International. https://books.google.com.tr/books?id=7xWZZwEACAAJ
Geferidze, D., & Ashortia, G. (2023). Regarding the issue of jurisdiction in the field of combating acts of illegal interference in the activities of civil aviation. Journal of Contemporary Law, 2(2), 18-24. https://doi.org/10.31578/jcl.v2i2.23
Göktepe, H. (2016). Uluslararası Sivil Havacılık Konvansiyonu (1944 Tarihli Şikago Konvansiyonu). Içinde Hava Hukuku. Anadolu Üniversitesi.
Havel, B. F., & Sanchez, G. S. (2014). The Principles and Practice of International Aviation Law. Cambridge University Press. https://doi.org/10.1017/CBO9781139104210
IATA. (2024). The Montreal Convention 1999 (MC99). 20/04/2026 tarihinde https://www.iata.org/en/programs/passenger/mc99/ adresinden alındı.
ICAO. (2006). Convention on International Civil Aviation. 26/03/2026 tarihinde https://www.icao.int/sites/default/files/2024-12/7300_9ed.pdf adresinden alındı.
ICAO. (2016). Carbon Offsetting and Reduction Scheme for International Aviation (CORSIA). 14/04/2026 tarihinde https://www.icao.int/CORSIA adresinden alındı.
ICAO. (2017). Annex 16 - Environmental Protection - Volume I - Aircraft Noise (8. bs, C. 1). International Civil Aviation Organization.
ICAO. (2024a). Annual Report of the Council – 2024. 30/04/2026 tarihinde https://www.icao.int/sites/default/files/annual-report-2024/Annual_Report_2024_EN.pdf adresinden alındı.
ICAO. (2024b, Kasım 18). International air travel liability limits set to increase, enhancing customer compensation. 30/03/2026 tarihinde https://www.icao.int/news/international-air-travel-liability-limits-set-increase-enhancing-customer-compensation-0 adresinden alındı.
ICAO. (2026a). Committee on Aviation Environmental Protection (CAEP). 14/04/2026 tarihinde https://www.icao.int/CAEP adresinden alındı.
ICAO. (2026b). The History of ICAO and the Chicago Convention. 26/03/2026 tarihinde https://www.icao.int/history-icao-and-chicago-convention adresinden alındı.
IEA. (2023). Aviation. 14/04/2026 tarihinde https://www.iea.org/energy-system/transport/aviation adresinden alındı.
Kareng, Y. (2020). International Aviation/ Airspace Law an Overview. International Journal of Law Reconstruction, 4(1), 56. https://doi.org/10.26532/ijlr.v4i1.10941
Liu, X., Zhao, D., Guan, D., Becker, S., Sun, D., & Sun, X. (2022). Development and progress in aeroacoustic noise reduction on turbofan aeroengines. Progress in Aerospace Sciences, 130, 100796. https://doi.org/10.1016/j.paerosci.2021.100796
Milde, M. (2008). International Air Law and ICAO. Eleven International Publishing. https://books.google.com.tr/books?id=YqaYJ3R0nKQC
Montreal Sözleşmesi. (1999). Montreal Sözleşmesi. 30/03/2026 tarihinde https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2010/10/20101001-1-1.pdf adresinden alındı.
OECD. (2014). Air service agreements: Liberalisation and implications for aviation policy. International Transport Forum. 13/04/2026 tarihinde https://www.itf-oecd.org/sites/default/files/docs/14airserviceagreements.pdf adresinden alındı.
Scheelhaase, J., & Maertens, S. (2020). How to improve the global ‘Carbon Offsetting and Reduction Scheme for International Aviation’ (CORSIA)? Transportation Research Procedia, 51, 108-117. https://doi.org/10.1016/j.trpro.2020.11.013
Shaw, M. N. (2017). International Law. Cambridge University Press. https://doi.org/10.1017/9781316979815
SHGM. (2009). Montreal Sözleşmesi ve getirdiği yenilikler... 09/04/2026 tarihinde https://web.shgm.gov.tr/tr/haberler/955-montreal-sozlesmesi-ve-getirdigi-yenilikler adresinden alındı.
SHGM. (2018). Uçuş İzinlerine İlişkin El Kitabı (1. bs). Pegem Akademi Yayıncılık.
SHGM. (2025). Şikago Sözleşmesi ve Eklerinin Uygulanması Talimatı (SHT-ICAO). 03/07/2026 tarihinde https://web.shgm.gov.tr/documents/sivilhavacilik/files/mevzuat/SHT-ICAO031025.pdf adresinden alındı.
Siadkowski, A. (2014). A Method of Analysis of Acts of Unlawful Interference in Civil Aviation. Przegląd Strategiczny, (7), 165. https://doi.org/10.14746/ps.2014.1.13
Tokyo Sözleşmesi. (1963). Tokyo Sözleşmesi. 28/03/2026 tarihinde https://mevzuat.shgm.gov.tr/umevzuat/kanun/TOKYO_Sozlesmesi__1963.pdf adresinden alındı.
UNIDROIT. (2021). Cape Town Convention. 26/04/2026 tarihinde https://www.unidroit.org/instruments/security-interests/cape-town-convention/ adresinden alındı.
