Sivil Havacılık Faaliyetleri
Özet
Varoluşundan itibaren gökyüzünün sınırlarını aşma arzusunu taşıyan insanoğlunun uçma ideali, 1903’te Wright Kardeşlerin ilk uçuş denemesi ve 1914’te St. Petersburg- Tampa arasındaki ilk tarifeli uçuşla somut bir zemine oturmuştur. Ancak havacılığın gelişimi yalnızca "uçmanın mümkün olması" fikriyle sınırlı kalmamış; düzenleyici yapılar, farklı iş modelleri, emniyet kültürü ve bakım sistemleri gibi pek çok paydaştan oluşan çok katmanlı bir havacılık ekosistemi doğmuştur. Günümüzde kalkış-varış arasındaki süreç olarak algılanan "uçma" kavramı, aslında yer hizmetleri, bakım-onarım, hava trafik yönetimi, havalimanı hizmetleri, haberleşme ve meteoroloji gibi çok sayıda faaliyetin eş zamanlı ve koordineli yürütülmesini gerektiren karmaşık bir operasyonel zincirin ürünüdür; bu bütüncül yönetim, sivil havacılığın işleyişini mümkün kılan temel unsurdur. Birbirinden bağımsız düşünülemeyen bu sistemde; regülasyonların, yetki- sorumlulukların ve sınırlılıkların belirlenmesi ile istatistiksel veri üretilebilmesi için her faaliyetin işlevsel özelliklerine göre sınıflandırılması zorunlu hale gelmiştir. Bu bölümde, resmi otoritelerce belirlenen çerçeveler doğrultusunda sivil havacılık faaliyetlerinin sınıflandırılmasına yönelik ICAO, EASA ve FAA yaklaşımlarına ilişkin literatür ele alınmış; bu kapsamda her bir faaliyet türü ayrı ayrı açıklanmaya çalışılmıştır.
Driven since its existence by the desire to transcend the boundaries of the sky, humanit;s ideal of flying found a concrete foundation with the Wright brothers first flight attempt in 1903 and the first scheduled flight between St. Petersburg and Tampa in 1914. However, the development of aviation was not limited solely to the idea that flying is Possible a multi-layered aviation ecosystem comprising many stakeholders such as regulatory structures, distinct business models, a safety culture, and maintenance systems, was born. Today, the concept of flying, which is perceived simply as the process between takeoff and landing, is actually the product of a complex operational chain that requires the simultaneous and coordinated execution of numerous activities such as ground handling, maintenance and repair, air traffic management, airport services, communication, and meteorology; this holistic management is the fundamental element that enables the functioning of civil aviation. In this system, which cannot be thought of independently from one another, it has become mandatory to classify each activity according to its functional characteristics in order to determine regulations, authority-responsibilities, and limitations, and to generate statistical data. In this section, the literature regarding the classification of civil aviation activities in line with the frameworks established by official authorities namely the ICAO, EASA, and FAA approaches has been reviewed, and within this scope, each type of activity has been explained individually.
Referanslar
Aldemir, H. Ö. (2018). Türkiye'deki charter/tarifesiz havayollarının rekabet yaklaşımının Miles ve Snow'un rekabet tipolojisine göre incelenmesi. Journal of Transportation and Logistics, 3(2), 1–12.
European Commission, Joint Research Centre. (2010). ECCAIRS 4.2.8 data definition standard: Aviation operations. Publications Office of the European Union. https://skybrary.aero/sites/default/files/bookshelf/1811.pdf adresinden 15.04.2026 tarihinde erişilmiştir.
European Union Aviation Safety Agency. (2026). Easy access rules for air operations. EASA.
Federal Aviation Administration. (2024a). 14 CFR Part 1: Definitions and abbreviations. U.S. Department of Transportation. https://www.ecfr.gov/current/title-14/chapter-I/subchapter-A/part-1 adresinden 15 Nisan 2026 tarihinde erişilmiştir.
Federal Aviation Administration. (2024b). Powered-lift Operations Advisory Circular No. 194-1). U.S. Department of Transportation. www.faa.gov/documentLibrary/media/Advisory_Circular/AC_194-1.pdf adresinden 10.04.2026 tarihinde erişilmiştir.
Gerede, E. (2006). Sivil havacılık faaliyetlerin sınıflandırılması ve Türkiye'de hava taşımacılığı faaliyetlerinin tanımlanmasına ilişkin sorunlar. HaSeM'06 Kayseri VI. Havacılık Sempozyumu, 197–203.
International Civil Aviation Organization. (2005). Study on international general and business aviation access to airports. ICAO. www.icao.int/sites/default/files/sp-files/sustainability/Documents/Study_BusinessAviationAccess.pdf adresinden 15.04.2026 tarihinde erişilmiştir.
International Civil Aviation Organization. (2006a). Doc 7300/9: Convention on International Civil Aviation (9. Baskı). ICAO. www.icao.int/sites/default/files/2024-12/7300_cons.pdf adresinden 13.04.2025 tarihinde erişilmiştir.
International Civil Aviation Organization. (2006b). Doc 9734 AN/959: Safety oversight manual. ICAO. www.icao.int/sites/default/files/safety/implementation/9734_partb_cons_en.pdf adresinden 26.03.2026 tarihinde erişilmiştir.
International Civil Aviation Organization. (2009). Review of classification and definitions used for civil aviation activities (Working Paper STA/10-WP/7). ICAO. https://skybrary.aero/sites/default/files/bookshelf/4416.pdf adresinden 26.03.2026 tarihinde erişilmiştir.
International Civil Aviation Organization. (2016a). Policy and guidance material on the economic regulation of international air transport (Doc 9587, 4th ed., Provisional version). ICAO. www.icao.int/sites/default/files/Meetings/AMC/ArchivedAssembly/en/A39/9587-PROVISIONAL%20VERSION.pdf adresinden 30.03.2026 tarihinde erişilmiştir.
International Civil Aviation Organization. (2016b). Doc 9626: Manual on the regulation of international air transport (3. Baskı). ICAO. www.icao.int/sites/default/files/Meetings/AMC/ArchivedAssembly/en/A39/Provisional_Doc_9626.pdf adresinden 20.03.2026 tarihinde erişilmiştir.
International Civil Aviation Organization. (2017a). Annex 9 to the Convention on International Civil Aviation: Facilitation (15. Baskı). ICAO. https://ffac.ch/wp-content/uploads/2020/09/ICAO-Annex-9-Facilitation.pdf adresinden 15 Nisan 2026 tarihinde erişilmiştir.
International Civil Aviation Organization. (2017b). Annex 17 to the Convention on International Civil Aviation: Security (10. Baskı). ICAO. https://ffac.ch/wp-content/uploads/2020/10/ICAO-Annex-17-Security.pdf adresinden 16 Nisan 2026 tarihinde erişilmiştir.
International Civil Aviation Organization. (2018a). Annex 6 to the Convention on International Civil Aviation: Operation of aircraft, Part I (11. Baskı). ICAO. https://ffac.ch/wp-content/uploads/2020/09/ICAO-Annex-6-Operation-of-Aircraft-Part-I-International-commercial-air-transport.pdf adresinden 20 Nisan 2026 tarihinde erişilmiştir.
International Civil Aviation Organization. (2018b). Annex 8 to the Convention on International Civil Aviation: Airworthiness of aircraft (12. Baskı). ICAO. https://ffac.ch/wp-content/uploads/2020/09/ICAO-Annex-8-Airworthiness-of-Aircraft.pdf adresinden 18 Nisan 2026 tarihinde erişilmiştir.
International Civil Aviation Organization. (2018c). Annex 11 to the Convention on International Civil Aviation: Air traffic services (15. Baskı). ICAO. https://ffac.ch/wp-content/uploads/2020/10/ICAO-Annex-11-Air-Traffic-Services.pdf adresinden 5 Mayıs 2026 tarihinde erişilmiştir.
International Civil Aviation Organization. (2018d). Annex 14 to the Convention on International Civil Aviation: Aerodromes, Vol. I — Aerodrome design and operations (8. Baskı). ICAO. www.iacm.gov.mz/app/uploads/2018/12/an_14_v1_Aerodromes_8ed._2018_rev.14_01.07.18.pdf adresinden 18 Nisan 2026 tarihinde erişilmiştir.
International Civil Aviation Organization. (2022). Annex 1 to the Convention on International Civil Aviation: Personnel licensing (14. Baskı). ICAO. https://web.shgm.gov.tr/documents/sivilhavacilik/files/pdf/saglik_birimi/ICAO_Annex_1_12th.pdf adresinden 2 Mayıs 2026 tarihinde erişilmiştir.
International Civil Aviation Organization. (2024). Glossary of terms — ICAO Data Plus: Main terms used in civil aviation statistics. ICAO. https://dataplus.icao.int/content/docs/glossary.pdf adresinden 15 Nisan 2026 tarihinde erişilmiştir.
International Civil Aviation Organization; Airports Council International. (2024). ACI-ICAO annual airport traffic statistics. ICAO. https://www.icao.int/sites/default/files/sp-files/sustainability/Documents/STA-Excel-Forms/English/Form_IS-Instructions_en.pdf adresinden 15 Nisan 2026 tarihinde erişilmiştir.
Sarlay, S. ve Neuhofer, B. (2021). Sharing economy disrupting aviation: Travelers' willingness to pay. Tourism Review, 76(3), 579–593. https://doi.org/10.1108/TR-09-2019-0375
Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü. (1983). 2920 Sayılı Türk Sivil Havacılık Kanunu. SHGM. www.mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/1.5.2920.pdf adresinden 5 Nisan 2026 tarihinde erişilmiştir.
Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü. (2016). Havalimanları/Havaalanları yer hizmetleri yönetmeliği (SHY-22). SHGM. www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=22794&MevzuatTur=7&MevzuatTertip=5 adresinden 18 Nisan 2026 tarihinde erişilmiştir.
Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü. (2025). Havayolu İşletmeleri. SHGM. https://web.shgm.gov.tr/documents/sivilhavacilik/files/havacilik_isletmeleri/hava_ulastirma_isletmeleri/HI-26.03.2025.pdf adresinden 5 Mayıs 2026 tarihinde erişilmiştir.
SKYbrary. (2024). Type of flight. https://skybrary.aero/articles/type-flight adresinden 15 Nisan 2026 tarihinde erişilmiştir.
Tuna, B. (2020). Havayolu filo planlama. İçinde D. Rodoplu Şahin (Ed.), Hava taşımacılığı yönetiminin temelleri (ss. 170–206). Nobel.
Şengür, F. K. (2017). Havaalani işletmeciliğinde yeni eğilimler: Türkiye üzerine bir değerlendirme. Uluslararası Yönetim İktisat ve İşletme Dergisi, 13(4), 751–766.
