Fen Bilgisi Öğretmen Adaylarının Çevre Etiği ve Çevre Sorunu Çözümüne Yönelik Yaklaşım Yönelimleri ve Yaşam Alanlarına Yansımaları
Özet
Bu çalışma, fen bilgisi öğretmen adaylarının çevre etiği ile çevre sorunlarının çözümüne yönelik benimsedikleri yaklaşımları ve bu yaklaşımların günlük yaşam alanlarına yansıma durumlarını incelemeyi amaçlamaktadır. Açıklayıcı sıralı karma araştırma yöntemiyle gerçekleştirilen çalışmanın nicel boyutunu 15, nitel boyutunu ise bu gruptan seçilen 5 öğretmen adayı oluşturmaktadır. Nicel verilerin betimsel analizi sonucunda, öğretmen adaylarının büyük bir çoğunluğunun ekosentrik etik anlayışını ve radikal ekoloji çatısı altındaki derin ekoloji yaklaşımını benimsediği; buna karşın antroposentrik etik ile sürdürülebilir kalkınma yaklaşımının daha sınırlı sayıda aday tarafından tercih edildiği tespit edilmiştir. Nitel görüşmelerden elde edilen bulgular ise sürdürülebilir kalkınmayı benimseyen adayların yaşama yansımalarının teorik yaklaşımlarıyla uyumlu olduğunu, ancak derin ekoloji ve sosyal ekolojiyi benimsediğini ifade eden bazı adayların söylemlerinde ekonomik gelişim ya da nüfus dengelenmesi gibi benimsedikleri teorik anlayışla çelişen ifadeler barındırdıklarını ortaya koymaktadır. Elde edilen sonuçlar doğrultusunda, öğretmen adaylarının ekosentrik bilince sahip olmalarının memnuniyet verici olduğu, ancak teorik çevre etiği anlayışının somut tutum ve doğru eylemlere dönüştürülebilmesi amacıyla öğretmen eğitimi müfredatındaki çevre eğitimi içeriklerinin bütüncül bir yaklaşımla zenginleştirilmesi gerektiği önerilmektedir.
This study aims to examine pre-service science teachers' approaches to environmental ethics and environmental problem-solving, as well as how these approaches reflect on their daily lives. Conducted using an explanatory sequential mixed-methods design, the study included 15 pre-service teachers in its quantitative dimension and 5 pre-service teachers selected from this group for its qualitative dimension. Descriptive analysis of the quantitative data revealed that a large majority of pre-service teachers adopted an ecocentric ethical stance and the deep ecology approach under radical ecology, whereas anthropocentric ethics and the sustainable development approach were preferred by a more limited number of candidates. Findings from qualitative interviews showed that the life reflections of candidates adopting sustainable development were consistent with their theoretical views; however, some candidates claiming to adopt deep ecology or social ecology held statements contradicting their theoretical stance, such as emphasizing economic growth or population control. In light of the results, while candidates' ecocentric awareness is promising, it is recommended that environmental education content in teacher education curricula be enriched through a holistic approach to transform theoretical environmental ethics knowledge into concrete attitudes and correct actions.
Referanslar
Abedi-Sarvestani, A. & Shahvali, M. (2008). Environmental ethics: Toward an Islamic perspective. American-Eurasian Journal of Agricultural and Environmental Sciences, 3(4), 609-617.
Alagöz, B. & Akman, O. (2016). Anthropocentric or ecocentric environmentalism? Views of university students. Higher Education Studies, 6(4), 34-53.
Alkan, H. & Aktemur-Gürler, S. A. (2020). Çocuk gelişimi programı öğrencilerinin çevresel tutumlarının çeşitli değişkenler açısından incelenmesi. Journal of Preschool and Elementary Education, 1(1), 64-74.
Bauman, W. (2009). Theology, creation, and environmental ethics: From creatio ex nihilo to terra nullius. New York: Routledge.
Beklan-Çetin, O. (2019). Çevre ve toplum. N. Suğur (Ed.). İnsan ve toplum içinde (s.82-98). Eskişehir: Anadolu Üniversitesi.
Berr, E. (2015). Sustainable development in a post Keynesian perspective: Why eco-development is relevant to post Keynesian economics. Journal of Post Keynesian Economics, 37(3), 459-480.
Bhardwaj, R. (2019). Deep ecology: origins, ınfluences and relevance. Writers Editors Critics, 9(1), 65-71.
Bookchin, M. (1993). What is social ecology?. (31/01/2022 tarihinde https://theanarchistlibrary.org/library/murray-bookchin-what-is-social-ecology adresinden ulaşılmıştır).
Bozdemir, H. & Faiz, M. (2018). Öğretmen adaylarının çevreye yönelik ekosentrik, antroposentrik ve antipatik tutumları. Sakarya University Journal of Education, 8(1), 61-75.
Brundtland, G. H. (1987). Our common future: The World Commission on Environment and Development. (01/02/2022 tarihinde https://digitallibrary.un.org/record/139811#record-files-collapse-header adresinden ulaşılmıştır).
Burns, G. L., Macbeth, J. & Moore, S. (2011). Should dingoes die? Principles for engaging ecocentric ethics in wildlife tourism management. Journal of Ecotourism, 10(3), 179-196.
Büyükkaynak, E. & Aslan, O. (2019). Matematik ve fen bilimleri eğitimi öğretmen adaylarının çevreye yönelik tutumları. Journal of International Social Research, 12(63), 797-807.
Cafaro, P., Butler, T., Crist, E., Cryer, P., Dinerstein, E., Kopnina, H. & Washington, H. (2017). If we want a whole earth, nature needs half. A reply to ‘half-earth or whole earth? Radical ideas for conservation, and their implications’. Oryx-The International Journal of Conservation, 53(1), 400.
Casey, P. J. & Scott K. (2006). Environmental concern and behaviour in an Australian sample within an ecocentric-antropocentric framework. Australian Journal of Psychology, 58(2), 57-67.
Creswell, J. W. & Plano-Clark, V. L. (2018). Designing and conducting mixed methods research (3rd Ed.). Thousand Oaks, CA: Sage.
Dallmeyer, D. G., & Ike, A. F. (Ed.). (1998). Environmental ethics and the global marketplace. Atina: University of Georgia Press.
De Jonge, E. (2016). Spinoza and deep ecology: Challenging traditional approaches to environmentalism. New York: Routledge.
Dellios, R., Bhattacharyya, A. & Minarova-Banjac, C. (2019). Ecofeminism in a World of BRICS: Opportunities and Challenges. Culture Mandala, 13(2), 1-18.
Dunlap, R. E. & Jorgenson, A. K. (2012). Environmental problems. The Wiley‐Blackwell Encyclopedia of Globalization.
Erten, S. & Aydoğdu, C. (2011). Türkiyeli ve Azerbaycanlı öğrencilerde, ekosentrik, antroposentrik ve çevreye karşı antipatik tutum anlayışları. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 41, 158-169.
Fraenkel, J. R., Wallen N. E. & Hyun, H. H. (2012). How to design and evaluate research in education (8th Ed.). New York: McGraw-Hill.
Goodland, R. (2002). Sustainability: Human, social, economic and environmental. T. Munn (Ed.), Encyclopedia of global environmental change içinde (s. 1-3). New York: John Wiley & Sons Ltd.
Gorke, M. (2003). The death of our planet’s species: A challenge to ecology and ethics. Washington: W Island Press.
Görmez, K. (2015). Çevre sorunları. Ankara: Nobel Akademik Yayıncılık.
Gray, J., Whyte, I. & Curry, P. (2018). Ecocentrism: What it means and what it implies. The Ecological Citizen, 1(2), 130-131.
Güriçin, C. & Sevinç, Ö. S. (2020). Determination of teacher candidates' awareness of environmental ethics. International Journal of Contemporary Educational Research, 7(1), 346-361.
Harris, J. (2000). Basic principles of sustainable development. K. S. Kawa & R. Seidler (Ed.) Encyclopedia of life support systems: Dimensions of sustainable development (Cilt 1)içinde (s. 21-41). UNESCO
Imran, S., Alam, K. & Beaumont, N. (2014). Reinterpreting the definition of sustainable development for a more ecocentric reorientation. Sustainable Development, 22(2), 134-144.
Jenkins, W. (2008). Ecologies of grace: Environmental ethics and Christian theology. New York: Oxford University Press.
Kasalak, M. A., Yurcu, G. & Akıncı, Z. (2018). Üniversite öğrencilerinin ekosentrik, antroposentrik ve çevreye yönelik antipatik tutumlarının değerlendirilmesi: Akdeniz Üniversitesi İİBF örneği. Journal of Tourism Intelligence and Smartness, 1(2), 24-33
Kayaer, M. (2013). Çevre ve etik yaklaşımlar. Siyaset, Ekonomi ve Yönetim Araştırmaları Dergisi, 1(2), 63-76.
Kopnina, H., Washington, H., Taylor, B. & J Piccolo, J. (2018). Anthropocentrism: More than just a misunderstood problem. Journal of Agricultural and Environmental Ethics, 31(1), 109-127.
Kortenkamp, K. V. & Moore, C. F. (2001). Ecocentrism and anthropocentrism: Moral reasoning about ecological commons dilemmas. Journal of Environmental Psychology, 21(3), 261-272.
Kronlid, D. O. & Öhman, J. (2013). An environmental ethical conceptual framework for research on sustainability and environmental education. Environmental Education Research, 19(1), 21-44.
Lewin-Benham, A. (2006). Possible schools: The reggio approach to urban education. New York: Teachers College Press.
Lincoln, S. Y. & Guba, E. G. (1985). Naturalistic inquiry. Thousand Oaks, CA: Sage.
Marcia, N. L. & Simwela, A. (2019). Ecocentrism for the sustainable conservation and management of elephants in Southern Africa. International Journal of Scientific and Research Publications, 9(5), 614-621.
Mata, H. T. C. & Cavalcanti, J. E. A. (2020). Environmental ethics and sustainable development. Brazilian Journal of Political Economy, 22, 176-191.
McKenzie, S. (2004). Social sustainability: Towards some definitions. Hawke Research Institute Working Paper Series No 27, Hawke Research Institute University of South Australia Magill, South Australia. (03/02/2022 tarihinde https://unisa.edu.au/SysSiteAssets/episerver-6-files/documents/eass/hri/working-papers/wp27.pdf adresinden ulaşılmıştır).
Mellos, K. (1988a). Perspectives on ecology a critical essay. London: Macmillan Press.
Mellos, K. (1988b). Theory of eco-development. Perspectives on ecology içinde (s. 59-74). London: Palgrave Macmillan.
Merchant, C. (2005). Radical ecology: The search for a livable world (2nd Ed). New York: Routledge.
Merriam, S. B. (2013). Nitel araştırma: Desen ve uygulama için bir rehber (S. Turan (Çev. Ed.). Ankara: Nobel.
Miles, M. B. & Huberman, A. M. (1994). An expanded sourcebook: Qualitative data analysis (2nd Ed.). Thousand Oaks, CA: Sage.
Miles, M. B., Huberman, A. M., & Saldana, J. (2014). Qualitative data analysis: A methods sourcebook (4th Ed.). Thousand Oaks, CA: Sage.
Millî Eğitim Bakanlığı [MEB] (2013). Fen bilimleri dersi öğretim programı (İlkokul ve ortaokul 3, 4, 5, 6, 7 ve 8. sınıflar). Ankara: MEB Yayınevi.
Millî Eğitim Bakanlığı [MEB] (2018). Fen bilimleri dersi öğretim programı (İlkokul ve ortaokul 3, 4, 5, 6, 7 ve 8. sınıflar). Ankara: MEB Yayınevi.
Nasibulina, A. (2015). Education for sustainable development and environmental ethics. Procedia-Social and Behavioral Sciences, 214, 1077-1082.
Nirmal, P. (2020). Nature and gender. In A. Kobayashi (Eds.), International encyclopedia of human geography (Second Edition) (pp 285-293). Elsevier.
Ott, K. (2020). Environmental ethics. Kirchhoff, T. (Ed.) Online encyclopedia philosophy of nature, 2019/Online encyclopedia philosophy of nature içinde (s.1-8). Heidelberg, Germany: OEPN.
Papp, Z. (2022). Environmental attitudes, environmental problems and party choice. A large-N comparative study. Political Geography, 97, 102652.
Ross, N. (2020). Anthropocentric tendencies in environmental education: A critical discourse analysis of nature-based learning. Ethics and Education, 15(3), 355-370.
Roth, S. (2019). Heal the world. A solution-focused systems therapy approach to environmental problems. Journal of Cleaner Production, 216, 504-510.
Sahni, P. (2007). Environmental ethics in Buddhism: A virtues approach. New York: Routledge.
Saka, M., Sürmeli, H. & Öztuna, A. (2009). Which attitudes preservice teachers’ have towards environmental ethics. Procedia-Social and Behavioral Sciences, 1(1), 2475-2479.
Sam, N., Sam, R. & Öngen, K. C. (2010). Üniversite öğrencilerinin çevresel tutumlarının yeni çevresel paradigma ve benlik saygısı ölçeği ile incelenmesi. Akademik Bakış̧ Dergisi, 21, 1-16.
Sanera, M. & Shaw, J. S. (1999). Korkular değil gerçek çocuklarınız ve sizin için çevre eğitimi rehberi (Çev. V. F. Savaş). Ankara: Liberte.
Sezer, Ö. (2006). Çevre korumacılıktan radikal ekolojiye. Gazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Sosyal Bilimler Araştırmaları E-Dergisi, 3(5), 1-25.
Sürmeli, H. & Saka, M. (2013). Preservice teachers’ anthropocentric, biocentric, and ecocentric environmental ethics approaches. International Journal of Academic Research, 5(5), 159-163.
Taylor, B., Chapron, G., Kopnina, H., Orlikowska, E., Gray, J. & Piccolo, J. J. (2020). The need for ecocentrism in biodiversity conservation. Conservation Biology, 34(5), 1089-1096.
Tıraş, H. H. (2012). Sürdürülebilir kalkınma ve çevre: Teorik bir inceleme. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 2(2), 57-73.
Topgül, S. (2012). Kadın ve doğa ilişkisi: Ekofeminizm. Sosyoloji Dergisi, 27, 71-83.
Verma, A. K. (2017). Environmental ethics: Need to rethink. International Journal on Environmental Sciences, 8(1),7-9.
Washington, H., Chapron, G., Kopnina, H., Curry, P., Gray, J., & Piccolo, J. J. (2018). Foregrounding ecojustice in conservation. Biological Conservation, 228, 367-374.
Washington, H., Taylor, B., Kopnina, H. N., Cryer, P., & Piccolo, J. J. (2017). Why ecocentrism is the key pathway to sustainability. Ecological Citizen, 1(1), 35-41.
Westra, L. & Werhane, P. H. (1998) (Ed.). The business of consumption: Environmental ethics and the global economy. Maryland: Rowman & Littlefield Publishers.
Yıldırım, A. & Şimşek, H. (2018). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (11. Baskı). Ankara: Seçkin Yayıncılık.
Yin, R. K. (2009). Case study research: Design and methods (4th Ed.). Thousand Oaks, CA: Sage.
