Biyoloji Dersi Öğretim Programı ve Ders Kitaplarında Yer Alan Hastalıklarla İlgili Konuların Yansıtıcı Düşünce Bağlamında İncelenmesi
Özet
Bu çalışma, Doç. Dr. Ufuk Töman tarafından kaleme alınan ve ortaöğretim biyoloji dersi öğretim programı ile ders kitaplarında yer alan hastalıklarla ilgili konuların içerik, sınıf düzeyi ve kazanımlar açısından yansıtıcı düşünme bağlamında incelenmesini amaçlayan betimsel bir içerik analizidir. Araştırma kapsamında Milli Eğitim Bakanlığı 2018 biyoloji öğretim programı ve ilgili ders kitapları ölçüt örnekleme yöntemiyle incelenmiş, elde edilen kazanımlar Max Van Manen’in teknik, uygulama ve eleştirel yansıtma düzeylerine göre kategorize edilmiştir. Araştırma bulguları, hastalık konusundaki kazanım ve etkinliklerin en yoğun olarak 11. sınıf İnsan Fizyolojisi ünitesinde yer aldığını, buna karşılık 12. sınıf düzeyinde hastalıklarla ilgili herhangi bir kazanım veya etkinliğin bulunmadığını göstermektedir. 9. sınıf düzeyinde virüsler bağlamında tek bir eleştirel yansıtma kazanımı bulunurken, 10. sınıfta kalıtım ve çevre sorunları konularında teknik ve uygulama düzeyinde kazanımlara ulaşılmıştır. Yansıtıcı düşünme düzeylerinin sınıf seviyeleri arasında kademeli veya sarmal bir gelişim sergilemediği, üst düzey düşünme becerilerine programda yeterince yer verilmediği tespit edilmiştir. Sonuç olarak; biyoloji öğretim programında hastalıklara yönelik ünite, konu ve kazanım sayılarının artırılması, içeriklerin günümüz salgın hastalıkları ve korunma yollarını kapsayacak şekilde güncellenmesi ve öğrenme süreçlerinin yansıtıcı düşünme becerilerini aşamalı biçimde geliştirecek sarmal bir yapıda yeniden tasarlanması önerilmektedir.
This study is a descriptive content analysis authored by Assoc. Prof. Dr. Ufuk Töman, aiming to examine the disease-related topics in the secondary school biology curriculum and textbooks in terms of content, grade level, and learning outcomes within the context of reflective thinking. Within the scope of the research, the Ministry of National Education's 2018 biology curriculum and related textbooks were examined using criterion sampling, and the identified learning outcomes were categorized according to Max Van Manen's technical, practical, and critical reflection levels. The research findings indicate that the learning outcomes and activities regarding diseases are most concentrated in the 11th-grade Human Physiology unit, whereas no learning outcomes or activities related to diseases were found at the 12th-grade level. While there is a single critical reflection outcome in the 9th grade within the context of viruses, technical and practical outcomes were identified in the 10th grade regarding genetics and environmental issues. It was determined that reflective thinking levels do not demonstrate a gradual or spiral progression across grade levels and that higher-order thinking skills are not sufficiently emphasized in the curriculum. In conclusion, it is recommended to increase the number of units, topics, and learning outcomes related to diseases in the biology curriculum, update contents to cover current epidemic diseases and prevention methods, and redesign learning processes in a spiral structure that progressively develops reflective thinking skills.
Referanslar
Aslan, G. (2009). Sınıf öğretmenlerinin yansıtıcı düşünme eğilimleri ile sürekli kaygı düzeyleri arasındaki ilişkinin incelenmesi. Yayınlanmamış yüksek lisans tezi, Yeditepe Üniversitesi, İstanbul.
Baran, E. (2006). Lise 1 biyoloji ders kitapları arasındaki iletişim stratejilerinin karşılaştırılması üzerine bir araştırma (Yayınlanmış yüksek lisans tezi). Selçuk Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Konya.
Berkant, H. G. (2005). Ortaöğretim biyoloji öğretim programında klonlama konusunun kapsamı ve insan klonlamaya yönelik program önerisi. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 14(1).
Cerrah, L. (2002). Meslek liselerindeki biyoloji öğretim programının değerlendirilmesi: Durum analizi ve öneriler (Yüksek lisans tezi). Karadeniz Teknik Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Trabzon.
Cohen, L. Manion, L. & Morrison, K. (2007). Research methods in education 6th edition. London: Routledge.
Çalık, M. & Sözbilir, M. (2014). İçerik analizinin parametreleri. Education and Science/Egitim ve Bilim, 39 (174). 33-38.
Çepni, S. (2012). Araştırma ve proje çalışmalarına giriş. Trabzon: Celepler matbaacılık.
Çevik, M. & Atıcı, T. (2015). Mevcut biyoloji dersi öğretim programının mesleki ve teknik liselerde görevli öğretmen ve öğrenci görüşlerine göre değerlendirilmesi ve yeni bir taslak önerisi: Fotosentez konusu örneği. Gazi Üniversitesi Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi, 35(3), 423-441.
Çilenti, K. & Özçelik, A. (1991). Biyoloji öğretimi. Eskişehir: Anadolu Üniversitesi Açıköğretim Yayını.
Dolapçıoğlu, S. D. (2007). Sınıf öğretmenlerinin yansıtıcı düşünme düzeylerinin değerlendirilmesi. Yayınlanmamış yüksek lisans tezi, Mustafa Kemal Üniversitesi, Hatay.
Efe, H. & Efe, R. (2018). 9. sınıf biyoloji dersi öğretim programındaki kazanımların yenilenmiş Bloom Taksonomisi’ne göre karşılaştırılması: 2013, 2017 ve 2018 yılları. International Journal of New Trends in Arts, Sports &Science Education, 7(3), 1-9.
Elkin, N. (2015). Üniversite öğrencilerinin cinsel yolla bulaşan hastalıklar konusunda bilgilerinin araştırılması. Mersin Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 8(1), 1-14.
Haroutunıan, S. (1998). A study of reflective thinking: patterns in interpretive discussion. Educational Theory. 48(1), 33-58.
Hatton, N. & Smith, D. (1995). Reflection in teacher education: towards definition and implementation. Teaching and Teacher Education, 11(1), 33-49.
Horasan, Y. (2012). İzmir ilinde görev yapan biyoloji öğretmenlerinin yeni biyoloji programı hakkındaki görüşlerinin değerlendirilmesi. Yüksek Lisans Tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, İzmir.
Kabadere, T. (2010). Lise biyoloji öğretim programlarının cumhuriyetten günümüze değişimini etkileyen unsurlar ve analizleri (Yayımlanmamış doktora tezi). Gazi Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara.
Kızılkaya, G. & Aşkar. P. (2009). Problem çözmeye yönelik yansıtıcı düşünme becerisi ölçeğinin geliştirilmesi. Eğitim ve Bilim, 34, 82-92.
Koçakoğlu, M. (2016). Ortaöğretim biyoloji dersi öğretim programının değerlendirilmesi. Necatibey Eğitim Fakültesi Elektronik Fen ve Matematik Eğitimi Dergisi, 10(2), 65-91.
Korathagen, F. & Wubbes, T. (2008). Characteristics of reflective teachers education. Korathagen, F. (Ed.), Linking practice and theory: the pedagogy of realistic teacher education, New Jersey: Lawrance Erlbaum, 133-144.
Kökdemir, D. (2003). Belirsizlik durumlarında karar verme ve problem çözme. Yayınlanmamış doktora tezi, Ankara Üniversitesi, Ankara.
Kurt, H. & Ekici G. (2013). Virüs nedir? Biyoloji öğretmen adaylarının virüs konusundaki bilişsel yapıları. International Online Journal of Educational Sciences, 5(3), 736-756.
MEB (2018). Ortaöğretim biyoloji dersi öğretim programı (9, 10, 11, ve 12. sınıflar). Ankara: MEB Yayınları.
Özatlı, S. N. (2018). Değişen biyoloji dersi öğretim programının incelenmesi. Uluslararası Necatibey Eğitim ve Sosyal Bilimler Araştırmalar Kongresi, IV(IV), Balıkesir.
Sönmez, S. (2018). Türkiye’de ortaöğretimde biyoloji öğretiminde yapılan ders içerikleri çalışmalarının değerlendirilmesi. Akademik Sosyal Araştırmalar Dergisi, 6(69), 128-144.
Stevens, D. D. & Cooper, J. E. (2009). Journal keeping: how to use reflective journals for effective teaching and learning professional insight and positive change. Virginia: Stylus Publishing.
Takmaz, S. & Yılmaz, M. (2020). Virüs Konusunun Ortaöğretim Öğretim Programlarındaki Yeri, Anadolu Öğretmen Dergisi, 4(1), 21-43.
Topal, Ş. (2006). Biyogüvenlik ve biyoteknoloji. İstanbul: Cemturan Ofset.
Töman, U. (2021). Fen Eğitimi Araştırmalarına Güncel Bakış – II. Semra Benzer ve Alev Doğan (Ed.), Ankara: Akademisyen Kitabevi.
Töman, U. & Çimer, O. S. (2014). Investıgatıon by level of pre-servıce scıence teachers' reflectıve thınkıng. Route Educational and Social Science Journal, 1(2), 116-125.
Töman, U., Çimer, O. S. and Çimer, A. (2014). Analysis of pre-service science teachers’ views about the methods which develop reflective thinking, International Journal on New Trends in Education and Their Implications (IJONTE), 5(4), 162-172.
Ustabulut, Y. M. (2021). Türkçe Öğretiminde Yansıtıcı Düşünme Uygulamalarına İlişkin Araştırmaların Eğilimleri, Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim (TEKE) Dergisi,10 (3), 1089-1104.
Ustabulut, Y. M. & Kara, M. (2019). “Yansıtıcı Düşünme Becerileri Eğitiminin Yabancı Dil Olarak Türkçe Öğreten Öğretmenlerin Ölçme ve Değerlendirme Sürecinin Gelişimine Etkisi,” Bayburt Eğitim Fakültesi, vol. 14, no. 27, pp. 122–146
Ültay, E., Akyurt, H., Ültay, N. (2021). Sosyal bilimlerde betimsel içerik analizi. IBAD Sosyal Bilimler Dergisi, (10), 188- 201.
Ünver, G. (2010). Yansıtıcı düşünme. Eğitimde yeni yönelimler. Özcan Demirel (Ed.), Ankara: Pegem Akademi.
Yarımkaya, D., Ünsal, Y. & Töman, U. (2018). Kuvvet ve hareket konusunun öğretiminde akran öğretimi tekniği kullanımının 9. sınıf öğrencilerinin fizik dersine yönelik tutumları üzerindeki etkisi. Eğitim ve Toplum Araştırmaları Dergisi, 5(1), 16-32.
Wilson, H. M. N.& Murray, C. D. (2016). The experience of deployment for partners of military personnel: A qualitative meta-synthesis. Journal of Couple Relationship Therapy, 15(2), 102-120
Van Manen, M. (1977). Linking ways of knowing with ways of being practical. Curriculum Inquiry, 6(3), 205-228.
