Ortaöğretim Öğrencilerinin Doğaya Bağlılık ve Çevre Dostu Davranışlarının İncelenmesi
Özet
Bu araştırma, Ankara ilindeki iki devlet lisesinde öğrenim gören 222 ortaöğretim öğrencisinin doğaya bağlılık ve çevre dostu davranış düzeylerini; cinsiyet, sınıf kademesi, anne ve baba eğitim durumu ile çevre kulübüne katılım değişkenleri açısından incelemeyi amaçlamaktadır. Tarama modelinde tasarlanan çalışmada veri toplama aracı olarak Çevre Dostu Davranış Ölçeği, Doğaya Bağlılık Ölçeği ve sekiz adet açık uçlu soru kullanılmıştır. Nicel analiz sonuçları, öğrencilerin çevre dostu davranış puanlarının cinsiyete göre anlamlı bir farklılık göstermediğini, ancak doğaya bağlılık puanlarının erkek öğrenciler lehine anlamlı düzeyde yüksek olduğunu ortaya koymuştur. Sınıf düzeyi değişkeninde, 9. ve 10. sınıflar arasında çevre dostu davranış puanlarında, 10. sınıf ile 11. ve 12. sınıflar arasında ise 10. sınıf lehine doğaya bağlılık puanlarında anlamlı fark saptanmıştır. Anne ve babanın eğitim düzeyi ile çevre kulübüne üyelik durumunun hem doğaya bağlılık hem de çevre dostu davranışlar üzerinde anlamlı bir farklılık oluşturmadığı belirlenmiştir. Nitel bulgular ise doğa kavramının öğrencilerde en çok ağaç, orman ve huzur duygusunu çağrıştırdığını; öğrencilerin doğanın bir parçası olmayı koruma sorumluluğu ve ait hissetme olarak tanımladıklarını göstermektedir. Ayrıca öğrencilerin su tasarrufu ve çevre temizliğinde bilinçli davrandıkları, ancak geri dönüşüm uygulamalarında yetersiz kaldıkları tespit edilmiştir.
This study aims to examine the nature connectedness and environmentally friendly behavior levels of 222 secondary school students studying at two public high schools in Ankara in terms of gender, grade level, parents' education level, and environmental club participation variables. In the research designed with a survey model, the Environmentally Friendly Behavior Scale, Nature Connectedness Scale, and eight open-ended questions were used as data collection tools. Quantitative analysis results revealed that students' environmentally friendly behavior scores did not show a significant difference by gender, but nature connectedness scores were significantly higher in favor of male students. Regarding the grade level variable, significant differences were found in environmentally friendly behavior scores between 9th and 10th grades, and in nature connectedness scores between 10th grade and 11th/12th grades in favor of 10th grade. It was determined that parents' education level and environmental club membership status did not create a significant difference in either nature connectedness or environmentally friendly behaviors. Qualitative findings show that the concept of nature mostly evokes trees, forests, and a sense of peace among students, and students define being a part of nature as a responsibility to protect and a feeling of belonging. In addition, it was found that students act consciously in water conservation and environmental cleanliness, but remain insufficient in recycling practices.
Referanslar
Atasoy, E. Çevre için eğitim: ilköğretim öğrencilerinin çevresel tutum ve çevre bilgisi üzerine bir çalışma. 2005. (Doktora tezi). http://tez.yok.gov.tr sayfasından erişilmiştir.
Atik, A. D., & Doğan Y. Üniversite öğrencilerinin çevre dostu davranışları. Kilis Üniversitesi Muallim Rıfat Eğitim Fakültesi Dergisi. 2019; 1(1), 1-21.
Ay, C., & Ecevit , Z. Çevre bilinçli tüketiciler. Akdeniz Üniversitesi İİBF Dergisi. 2005; 5, 238-263.
Bener, Ö., & Babaoğul M. Sürdürülebilir tüketim davranışı ve çevre bilinci oluşturmada bir araç olarak tüketici eğitimi. Hacettepe Üniversitesi Sosyolojik Araştırmalar e-dergisi. 2008; 1-10.
Chawla, L. Childhood Experiences Associated With Care For The Natural World: A Theoretical Framework For Empirical Results, Children, Youth and Environments. 2007; 17(4): 144-170.
Çimen O., & Timur S. Öğretmen adaylarının çevreye yönelik olumsuz davranışlarının incelenmesi. International Periodical For The Languages, Literature and History of Turkish or Turkic. 2013; 8, 335-346. doi: 10.7827/TurkishStudies.5685
Çobanoğlu, E. O. Çevre Etiği Temel İlkeleri ve Eğitimi. (108-129) Ankara: Nobel yayınları; 2019.
Çüçen, A. Derin Ekoloji 2011. (12/11/2021 tarihinde http://blog.aku.edu.tr/ometin/files/2011/12/derinekoloji.pdf sayfasından ulaşılmıştır).
Clayton, S. (2003). Environmental Identity: A Conceptual and an Operational Definition. In S. Clayton & S. Opotow (Eds.), Identity and the natural environment: The psychological significance of nature (p. 45–65). MIT.
Dunlap, R. E. Trends in public opinion toward environmental issues: 1965-1990. Society & Natural Resources. 1991; 4(3), 285-312.
Efe H. A., & Baran, M. Atık maddelerden öğretim materyali geliştirme sürecinin öğretmen adaylarının çevresel tutum, davranış ve algılarına etkisi. YYÜ Eğitim Fakültesi Dergisi. 2017; 14(1), 22-46.
Erdoğan, M., & Özsoy, A. M. Graduate students' perspectives on the humanenvironment relationship. Journal of Turkish Science Education. 2007; 4(2), 21-30.
Ersoy – Quadır, S. Kamu çalışanlarının çevre bilinçleri üzerine bir inceleme (Selçuk Üniversitesi, Konya Örneği). Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Meslek Yüksekokulu Dergisi. 2015; 17(1), 107-129.
Gullone, E. The biophilia hypothesis and life in the 21st century: Increasing mental health or increasing pathology? Journal of Happiness Studies. 2000; 1(1), 293–321.
Gül, F. İnsan-Doğa İlişkisi Bağlamında Çevre Sorunları ve Felsefe. Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. 2013; 7(14), 17-21.
Gürbüz, H., Çakmak, M. Biyoloji bölümü öğrencilerinin çevreye yönelik tutumlarının incelenmesi. Dicle Üniversitesi Ziya Gökalp Eğitim Fakültesi Dergisi. 2012; 19, 162-173.
Karademir, Y. Öğretmen adaylarının doğaya bağlılık düzeyleri ve etik tutumları. 2017. (Yüksek lisans tezi). http://tez.yok.gov.tr sayfasından erişilmiştir.
Karasar, N. Bilimsel araştırma yöntemi (24. Basım). Ankara: Nobel; 2012.
Kaya, N., Çobanoğlu, M. T. ve Artvinli, E. Sürdürülebilir kalkınma için Türkiye’de ve dünyada çevre eğitimi çalışmaları. 6. Ulusal Coğrafya Sempozyumu, 3-5 Kasım 2010, Ankara, (pp. 407-417).
Louv, R. (2005). Last child in the woods: saving our children from nature-deficit disorder. Chapel Hill, Nort Carolina: Algonquin.
Maltaş, A. Ekoloji ekseninde insan-doğa ilişkisi ve özne sorunu. KMÜ Sosyal ve Ekonomik Araştırmalar Dergisi. 2015; 17(29). 1-8.
Mayer, F.S.ve Frantz, C.M. The connectedness to nature scale: A measure of ındividuals’ feeling ın community with nature, Journal of Environmental Psychology. 2004; 24(4), 503–515.
Özdemir, O., Güneş, M. H., & Demir, S. Tüketicilerin çevreci işletmelere ve ürünlere karşı tutumları: Ankara, İstanbul, Kırşehir illerinde bir uygulama. Ondokuz Mayıs Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi. 2010;29(1), 53-68.
Özsoy, T., & Madran, C. Ürün ömrü algısının sürdürülebilir tüketim boyutundan biz analizi. Küresel İktisat ve İşletme Çalışmaları Dergisi. 2015;4(7), 73-91.
Postel, S., Allsopp, M., Page, R., et al. Suları Nasıl Tükettik? (A. Başçı, Çev.) İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür; 2010
Sarıgöz, O. Ortaöğretim öğrencilerinin çevre ile ilgili davranış ve düşüncelerinin değerlendirilmesi. YYÜ Eğitim Fakültesi Dergisi. 2013;10(1), 87-105.
Scannell, L., & Gifford, R. Defining place attachment: A tripartite organizing framework. Journal of Environmental Psychology. 2010; 30, 1- 10. doi: 10.1016/j.jenvp.2009.09.006
Schultz, P. W., & Zelezny, L. Values as predictors of environmental attitudes: Evidence for consistency across 14 countries. Journal of Environmental Psychology. 1999;19(3), 255–265.
Sefalı, A. Doğa Eğitimi Etkinliklerinin Fen Bilgisi Öğretmen Adaylarının Biyofili Seviyelerine Etkisinin Araştırılması. 2019. (Doktora Tezi). http://tez.yok.gov.tr sayfasından erişilmiştir.
Smith, G. A. Place-based education: breaking through the constraining regularities of public school. Environmental Education Research. 2007; 13(2), 189–207.
Stets, J. E., & Biga, C. F. Bringing identity theory into environmental sociology. Sociological Theory. 2003; 21(4): 398-423.
Uçar, M.B. Fen bilgisi öğretmen adaylarının çevre dostu davranışlarının modellenmesi. 2015. (Yüksek Lisans Tezi) http://tez.yok.gov.tr sayfasından erişilmiştir.
Uzun, N., Sağlam, N. Ortaöğretim öğrencileri için çevresel tutum ölçeği geliştirme ve geçerliliği. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi. 2006; 30, 240-250.
Yılmaz, V. & Arslan, T. Üniversite öğrencilerinin çevre koruma vaatleri ve çevre dostu tüketim davranışlarının incelenmesi. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi. 2011; 11(3), 1-10.
Winter, D. D. Some big ideas for some big problems. American Psychologist. 2000; 55(5), 516-522.
