Ortaokul Öğrencilerinin Bilime Yönelik Tutumlarının Çeşitli Değişkenler Açısından İncelenmesi
Özet
Bu araştırma, ortaokul 5, 6, 7 ve 8. sınıf öğrencilerinin bilime yönelik tutumlarını cinsiyet, yaş, sınıf düzeyi, anne-baba eğitim durumu, anne-baba mesleği, aile gelir düzeyi, kardeş sayısı, okunan kitap ve izlenen belgesel sayısı ile bilimsel, teknolojik ve sanatsal faaliyetleri takip etme durumları gibi çeşitli değişkenler açısından incelemeyi amaçlamaktadır. Nicel araştırma yöntemlerinden ilişkisel tarama modelinin kullanıldığı çalışmanın örneklemini, Orta Anadolu Bölgesi'ndeki bir ortaokulda öğrenim gören 480 öğrenci oluşturmaktadır. Verilerin toplanmasında Kişisel Bilgiler Formu ile Demirbaş ve Yağbasan tarafından Türkçe'ye uyarlanan Bilimsel Tutum Ölçeği kullanılmış; analizlerde non-parametrik testlerden Mann-Whitney U ve Kruskal-Wallis H analizlerinden yararlanılmıştır. Araştırma bulgularına göre; öğrencilerin bilime yönelik tutum düzeyleri cinsiyet, yaş, sınıf düzeyi, anne ve baba eğitim durumları, anne ve baba meslekleri, aile aylık gelir düzeyi, okunan kitap sayısı, izlenen bilimsel belgesel sayısı, bilimsel ve sanatsal faaliyetleri takip etme durumlarına göre istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık göstermemektedir. Buna karşın, 1 kardeşi olan öğrencilerin tutum puanları diğer kardeş sayılarına sahip olanlara göre, bilim ve teknoloji haberlerini takip eden öğrencilerin tutum puanları ise takip etmeyenlere göre anlamlı düzeyde daha yüksek bulunmuştur. Sonuç olarak, bilim ve teknoloji haberlerini takip etmenin ve kardeş sayısının bilime yönelik tutum üzerinde etkili olduğu belirlenmiştir.
This study aims to examine the attitudes of middle school 5th, 6th, 7th, and 8th-grade students toward science in terms of various variables such as gender, age, grade level, parental education level, parental occupation, family income level, number of siblings, number of books read and scientific documentaries watched, and status of following scientific, technological, and artistic activities. Using a relational survey model from quantitative research methods, the sample of the study consists of 480 students attending a middle school in the Central Anatolia Region. Data were collected using a Personal Information Form and the Scientific Attitude Inventory adapted into Turkish by Demirbaş and Yağbasan, and non-parametric Mann-Whitney U and Kruskal-Wallis H tests were utilized for analysis. According to the findings, students' scientific attitude levels show no statistically significant difference based on gender, age, grade level, parental education levels, parental occupations, family monthly income, number of books read, number of scientific documentaries watched, or status of following scientific and artistic activities. Conversely, the attitude scores of students with 1 sibling were significantly higher than those with other numbers of siblings, and the attitude scores of students who follow science and technology news were significantly higher than those who do not. In conclusion, following science and technology news and the number of siblings were found to be influential on attitudes toward science.
Referanslar
Afacan, Ş. (2008). Müzik öğretimi özyeterlilik ölçeği. Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi. 9 (1), 1–11.
Akdur, T. E. (2002). Temel eğitimde bilimsel okuryazarlığın bazı bileşenlerinin gelişimi. Unpublished doctoral thesis. Middle East Technical University, Ankara.
Akgün, Ş. (2000). Fen bilgisi öğretimi. Ankara: Pegema
Alkan, A. (2006). İlköğretim öğrencilerinin fen bilgisine karşı tutumları. Yayımlanmamış yüksek lisans tezi, Afyon Kocatepe Üniversitesi, Afyon.
Aslan, O. & S. Uluçınar, Ş. (2008). Fen ve teknoloji öğretmen adaylarının bilimsel tutumlarının, öz yeterlik inanç düzeylerinin ve etki eden faktörlerin belirlenmesi. 8. Uluslararası Eğitim Teknolojileri Konferansında sunulmuş bildiri, Anadolu Üniversitesi, Eskişehir.
Ataha, U. C., & Ogumogu, A. E. (2013). An investigation of the scientific attitude among science students in senior secondary schools in edo south senatorial district, edo state. Journal of education and practice, 4(11), 12–17.
Atalay, N., & Çaycı, B. (2017). Sınıf öğretmeni adaylarının sosyobilimsel konular hakkındaki görüşlerinin ve tutumlarının farklı değişkenlere göre incelenmesi. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Türk Dünyası Uygulama ve Araştırma Merkezi Eğitim Dergisi, 2(2), 35-45.
Avcı, M. (2019). Fen bilgisi öğretmen adaylarının epistemolojik inançlarıyla sorgulamaya dayalı fen öğretimi inançları, bilimsel tutumları ve akademik başarıları arasındaki ilişkinin incelenmesi. Yüksek Lisans tezi. Sinop Üniversitesi, Sinop
Aydınlı, E. (2007). İlköğretim 6, 7 ve 8. Sınıf Öğrencilerinin Bilimsel Süreç Becerilerine İlişkin Performanslarının Değerlendirilmesi. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Gazi Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara.
Aydoğdu, B. (2006). Ilköğretim Fen ve Teknoloji Öğretiminde Bilimsel Süreç Becerilerini Etkileyen Değişkenlerin Belirlenmesi. Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi. Dokuz Eylul Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, İzmir.
Bartan, M., (2019). Okul öncesi öğretmen adaylarının temel bilimsel okuryazarlık düzeyleri ile bilimsel tutumlarının incelenmesi. Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi. 49, 293-308.
Bekmezci, M. (2014). Ortaokul öğrencilerinin akademik başarı ve bilimsel tutumlarının farklı değişkenlere göre incelenmesi. Yüksek Lisans tezi. Necmettin Erbakan Üniversitesi. Eğitim Bilimleri Enstitüsü
Büyüköztürk, Ş. (1999). İlköğretim okulu öğretmenlerinin araştırma yeterlikleri. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi, 18(18), 257-269.
Büyüköztürk, Ş., Kılıç Çakmak, E., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş., & Demirel, F. (2016). Bilimsel araştırma yöntemleri. Ankara: Pegem Akademi
Can, G. (Ed.). 1998. Çağdaş yaşam çağdaş insan. Eskişehir: Anadolu Üniversitesi Yayınları
Can, Ş. & Çelik, C. (2019). Fen bilgisi öğretmen adaylarının Türkiye istatistiki bölge birimlerine göre evrensel fen okuryazarlık düzeyi. Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 49, 112-133.
Chuang, H. F. & Cheng, Y. J. (2002). The Relationships Between Attitudes Toward Science and Related Variables of Junior High School Students (Article Written in Chinese), Chinese Journal of Science Education 10 (1), 1-20.
Cındıl Kopan, T. (2020). Ortaokul öğrencilerinin bilimsel merak düzeylerinin çeşitli değişkenler açısından incelenmesi [Yüksek Lisans, Trabzon Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
Çakır, Y. (2012). İlköğretim ikinci kademedeki (6-7. sınıf) öğretmen ve öğrencilerin bitişik eğik yazıya ilişkin görüşleri. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi. Mustafa Kemal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. Hatay.
Çelik, O. & Onay, İ. (2014). 6. Sınıf öğrencilerinin bilimsel tutumları ve özgüvenleri arasındaki ilişkinin çeşitli değişkenlere göre incelenmesi. Asya Öğretim Dergisi, 2(2), 38-51.
Çilenti, K. (1979). Eğitim teknolojisi. Ankara: Kadıoğlu.
Çokadar, H. & Külçe, C. (2008). Pupil’s Attitudes Towards Science: A case of Turkey. World Applied Sciences Journal, 3(1), 102-109.
Demirbaş, M. & Yağbasan, R. (2005). İlköğretim öğrencilerinin fen bilgisi dersindeki bilimsel tutumlarının belirlenmesi ve geliştirilmesine Yönelik öneriler. XIV. Ulusal Eğitim Bilimleri Kongresinde sunulmuş bildiri, Pamukkale Üniversitesi, Denizli. s
Dombaycı, M. A., & Ercan, O. (2017). Öğretmen Adaylarının Bilimsel Okuryazarlık Düzeyleri Ve Bilimsel Araştırmaya Yönelik Tutumlarının Çeşitli Değişkenler Açısından İncelenmesi. Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 17(3), 1265-1284.
Dönmez, F., Serin Ergin, Ö., & Azizoğlu, N. (2007). Fen alanları öğrencilerinin bilimsel süreç becerileri düzeyleri: okul türü, kimyaya ilgi ve cinsiyetin etkisi. 1. Ulusal Kimya Eğitimi Kongresi, İstanbul.
Duran, M. (2008). Fen öğretiminde bilimsel süreç becerilerine dayalı öğrenme yaklaşımının öğrencilerin fene yönelik tutumlarına etkisi. Yüksek Lisans Tezi, Muğla Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Muğla.
Ebren Kuyumcu, E. (2019). Students nature of science views regarding gender, grade level and learning environment perceptions. (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Ankara
Efe Kendüzler, S. (2017). Öğretmenlerin ve öğretmen adaylarının bilimsel tutum ve yansıtıcı düşünme becerilerinin çeşitli değişkenlere göre incelenmesi. Yüksek Lisans tezi. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi. Eğitim Bilimleri Enstitüsü.
Fraenkel, J.R., Wallen, N. E., & Hyun, H. H. (2012). How to design and evalıate reseerch in education. 8th Edition. The McGraw-HillCompanies, ABD
George, R. (2000). Measuring change in students' attitudes toward science over time: An application of latent variable growth modeling. Journal of science Education and Technology, 9(3), 213-225.
Göktepe, D. (2019). Fen bilimleri dersi öğretmenlerinin bilimsel okuryazarlık beceri düzeylerinin çeşitli değişkenler açısından değerlendirilmesi: Sakarya İli Örneği. Yüksek Lisans Tezi. Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Bolu.
Gözüm, A. İ.C. (2015). Okul öncesi, sınıf ve fen bilgisi öğretmenlerinin fen bilimleri öz - yeterliklerine göre sosyo- bilimsel tutum ve bilişsel yapılarının belirlenmesi (Kars ili örneği). Yayımlanmamış Doktora Tezi. Samsun: Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü.
Gücüm, B. (2000). Fen Bilgisi Öğretmenliği Öğrencilerinin Bilimsel Bilginin Yapısını Anlama Düzeyleri Üzerine Bir Araștırma, IV. Fen Bilimleri Eğitimi Kongresi, Hacettepe Üniversitesi, Ankara, ss. 147-150.
Güçer, H., Fırat, N. & Yurdabakan, İ. (2020). Öğretim elemanlarının bilimsel tutum ölçeğinin geliştirilme çalışması. Batı Anadolu Eğitim Bilimleri Dergisi, 11(2), 358-375.
Gül Ulukan, M.R. (2021). Ebeveyn ve öğretmenlerin bilim okuryazarlık düzeyleri ile okul öncesi dönemde bilim eğitimine ilişkin görüşleri. Hacettepe Üniversitesi, Ankara.
Gültekin, M.(2019). Ortaokul yedinci sınıf öğrencilerinin blimsel tutum düzeylerinin incelenmesi. Yayınlanmamaış yüksek lisans tezi,Yıldız Teknik Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, İstanbul.
İnaltekin, T. & Akçay, H. (2011). Araştırma tabanlı fen öğretimi ölçeği’nin Türkçe uyarlaması: Geçerlilik ve güvenirlilik çalışması. Trakya Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 1(2), 157-185.
Kanlı, E., (2017). Üstün yetenekli öğrencilerin bilimsel yaratıcılık düzeyleri, cinsiyet ve bilimsel tutumları arasındaki ilişkilerin incelenmesi. İlköğretim Online, 16(4),1792-1802
Kaptan, F. (1999). Fen bilgisi öğretimi. İstanbul: Öğretmen Kitapları Dizisi, MEB Yayınları.
Karaalioğlu, S. (2019). Fen bilimleri öğretmenlerinin mesleki ve bilimsel tutumlarının incelenmesi: Tokat ili örneği. Yüksek Lisans tezi. Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi. Eğitim Bilimleri Enstitüsü.
Karahan, M. (2019). 7. Sınıf öğrencilerinin bilimsel tutum ve bilimsel yaratıcılıklarının belirlenmesi. Yüksek Lisans Tezi. Gaziosmanpaşa Üniversitesi. Eğitim Bilimleri Enstitüsü
Karakaş, T., (2016). Okul Öncesi Öğretmen Adaylarının Bilimsel Yaratıcılıkları. (Yüksek Lisans Tezi). Ahi Evran Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü.
Karakuş, G. (2014). Bilimsel roman okumanın öğrencilerin bilimsel tutumuna etkisi. Yüksek Lisans tezi. Afyon Kocatepe Üniversitesi. Sosyal Bilimler Enstitüsü.
Karasar, N. (2007). Bilimsel araştırma yöntemi. Ankara: Nobel Yayınları
Kaya, H., Zorlu, Z. (2021). Öğretmen Adaylarının Bilimin Doğasına İlişkin İnanç Düzeylerinin Araştırılması. Social Mentality and Researcher Thinkers Journal. 4, 86-90.
Keskin, Y. (2008). Türkiye’de Sosyal Bilgiler Öğretim Programında Değerler Eğitimi: Tarihsel Gelişim, 1998 ve 2004 Programlarının Etkililiğinin Araştırılması. (Yayımlanmamış Doktora Tezi), Marmara Üniversitesi Eğitim Bi- limleri Enstitüsü, İstanbul
Kılıç, B. (2011). İlköğretim sekizinci sınıf öğrencilerinin bilimsel yaratıcılık ve bilimsel tutum düzeylerinin belirlenmesi. Yüksek Lisans Tezi, Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Eskişehir.
Külçe, C. (2005). İlköğretim İkinci Kademe Öğrencilerinin Fen Bilgisi Dersine Yönelik Tutumları, Yüksek Lisans Tezi, Pamukkale Üniversitesi, Denizli.
MEB. (2006). İlköğretim Fen ve Teknoloji Dersi (6., 7. ve 8. sınıflar) Öğretim Programı. Ankara: M.E.B.
Mıhladız, G & Duran, M. (2010). İlköğretim öğrencilerinin bilime yönelik tutumlarının demografik değişkenler açısından incelenmesi. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 1 (20), 100-121.
Moore, W. R. & Foy, R. L. H. (1997). The Scientific Attitude Inventory: A Revision (SAI II). Journal of Research in Science Teaching, 34(4), 327-336.
Özcan, N. (2011), Mobbingin Örgütsel Vatandaşlık Davranışı Üzerine Etkisi Ve Örgütsel Sessizlik: Karaman İl Özel İdaresinde Bir Uygulama, Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, Karaman
Özdemir, N. N. & Sak, U. (2013). Bilimsel yaratıcılıkta cinsiyet farklarının analizi, Türk Üstün Zeka ve Eğitim Dergisi, 3(2), 53-65.
Özden, B. (2012). İlköğretim II. kademe öğrencilerinin bilimsel bilgiye yönelik görüşlerinin ve bilimsel tutumlarının öğrencilerin demografik özellikleri ve akademik başarıları açısından incelenmesi. Yüksek Lisans tezi. Adnan Menderes Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü
Özkal, K., Tekkaya, C., Sungur, S., Cakiroglu, J. and Cakiroglu, E. (2010). Elementary students’ scientific epistemological beliefs in relation to socio-economic status and gender. Journal of Science Teacher Education, Online First.10.1007/s10972-009-9169-0.
Öztürk, A. & Başbay, A. (2016). Mevlana toplum ve bilim merkezi öğretim programlarının öğrencilerin bilimsel süreç becerilerine ve bilime yönelik tutumlarına etkisi. Kastamonu Eğitim Dergisi, 25(1), 283-298.
Papanastasiou, E.C. (2002). Factors that Differentiate Mathematics Students in Cyprus, Hong Kong, and the USA. Educational Research and Evaluation 8(1):129-146.
Pearson, E. M. (1993). Effects of teachers ınstructional method of the natüre of scientific knowledge and scientific attitudes on students understanding of the natüre of scientific knowledge and scientific attitudes (Unpubished Master’s Thesis). Universitiy of Massachusetts, Lowell.
Sönmez, V. & Alacapınar, F.G. (2016). Örneklendirilmiş bilimsel araştırma yöntemleri. Ankara: Anı
Şan, İ. & Boran, A. İ. (2013). Üstün Yetenekli Öğrencilerin bilimsel tutum düzeyleri (Malatya örneği). Kuramsal Eğitimbilim Dergisi, 6(3), 434-454.
Şişman, Yener ve diğerleri (2011). Özürlülerin Çalışma Yaşamına Katılma Gereği ve Türkiye’de Bu Bağlamda Uygulanan Sosyal Politikaların Genel Bir Değerlendirmesi -Kota Yönteminin Uygulanmasına İlişkin Bir Eskişehir Örneği, Anadolu Üniversitesi Yayını, Eskişehir.
Taşdemir, M. (2000). Eğitimde Planlama ve Değerlendirme. Ocak Yayınları, Ankara
Tekin, N. (2013). Fen Bilgisi Öğretmen Adaylarının Bilimsel Okuryazarlık ve Eleştirel Düşünme Becerileri Arasındaki İlişkinin İncelenmesi. (Yüksek Lisans Tezi). Necmettin Erbakan Üniversitesi. Eğitim Bilimleri Enstitüsü. Konya.
Türkmen, L., 2002. Sınıf Öğretmenliği 1. Sınıf Öğrencilerinin Fen Bilimleri ve Fen Bilgisi Öğretimine Yönelik Tutumları, Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 23, 218-228.
Uzun, S. (2011). Öğrenme Amaçlı Okuma-Yazma Etkinlikleri ile Zenginleştirilmiş Ortamların Fizik Öğrenme Üzerindeki Etkisi: Enerji Ünitesinde Bir Uygulama, Doktora Tezi, Karadeniz Teknik Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Trabzon.
Ültay, N., & Ültay, E. (2015). Okul öncesi öğretmen adaylarının bazı fen kavramları hakkındaki kavramsal bilgilerinin kesitsel olarak incelenmesi. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 8(41), 1046-1051.
Yalaki, Y. (2016). Etkinliklerle bilimin doğasının öğretimi. 5. 6. 7. ve 8. sınıflar. (Genişletilmiş 2. Baskı). Ankara: Pegem Akademi.
Yamak, H., Bulut, N., & Dündar, S. (2014). The impact of STEM activities on 5th grade students’ scientific process skills and their attitudes towards science. Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi, 34(2), 249-265.
Yenice, N., & Saydam, G. (2010). The views of the 8th grade students about nature of scientific knowledge. Procedia-Social and Behavioral Sciences, 2(2), 5012-5017.
Yenice, N., Hiğde, E. ve Özden, B. (2017) Ortaokul öğrencilerinin üstbiliş farkındalıklarının ve bilimin doğasına yönelik görüşlerinin cinsiyet ve akademik başarılarına göre incelenmesi, OMÜ Eğitim Fakültesi Dergisi, 36(2), 1-18.
Yılmaz, F. (2005). İlköğretimde bilimsel tutum ve davranış kazandırmada fen bilgisi dersinin etkililiğine ilişkin öğretmen görüşleri. Yüksek Lisans Tezi, Anadolu Üniversitesi, Eskişehir.
Yolagiden, C. (2017). Öğretmen adaylarının fen öğrenme becerisi, fen okuryazarlığı ve sosyobilimsel konulara yönelik tutumları arasındaki ilişkisinin araştırılması. Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Kahramanmaraş.
