Toplumsal Cinsiyet Perspektifinde Kadın ve Eğitim
Özet
Bu çalışma, kadınların toplumsal cinsiyet algısı ve rol kalıpları çerçevesinde eğitime erişimde karşılaştıkları engelleri ve bu durumu etkileyen faktörleri detaylı bir şekilde incelemektedir. Cinsiyet bireylerin biyolojik özelliklerini ifade ederken, toplumsal cinsiyet toplum tarafından kadın ve erkeğe yüklenen tutum, beklenti, sorumluluk ve rolleri tanımlar. Aile ortamı, okul yaşantısı, oyuncaklar, arkadaş çevresi ve kitle iletişim araçları toplumsal cinsiyet rollerinin çocukluktan itibaren öğrenilmesinde ve pekiştirilmesinde kritik rol oynamaktadır. Kadınların eğitime erişimini ve eğitimlerini sürdürmelerini olumsuz etkleyen temel faktörler arasında aile yapısı, ebeveynlerin eğitim seviyesi, kardeş sayısı, hane içi ekonomik yetersizlikler, kırsal alanlarda tarımsal faaliyetlerde çalışmak, elverişsiz coğrafi koşullar ve ataerkil sosyo-kültürel değerler yer almaktadır. Türkiye'de okuma yazma bilmeyen nüfusun büyük çoğunluğunu kadınların oluşturması ve özellikle kırsal ile doğu bölgelerinde kadınların lise ve üzeri eğitim tamamlama oranlarının düşük kalması, var olan toplumsal cinsiyet eşitsizliğini açıkça ortaya koymaktadır. Kadınların nitelikli eğitim imkânlarından mahrum kalması, onların mesleki fırsatları değerlendirememesine, karar alma mekanizmalarında pasifleşmesine ve gelecek nesillerin gelişiminin olumsuz etkilenmesine sebep olmaktadır. Sonuç olarak, eğitimde fırsat eşitliğini tesis etmek adına ders müfredatlarına toplumsal cinsiyet eşitliği temalarının dahil edilmesi, okullarda eğitici faaliyetlerin artırılması ve toplum genelinde bilinci yükseltecek etkinliklerin yaygınlaştırılması önerilmektedir.
This study examines in detail the obstacles women face in accessing education within the framework of gender perception and role stereotypes, as well as the factors influencing this situation. While sex refers to the biological traits of individuals, gender defines the attitudes, expectations, responsibilities, and roles imposed on women and men by society. The family environment, school experiences, toys, peer groups, and mass media play a critical role in learning and reinforcing gender roles from childhood onward. The main factors negatively affecting women's access to and continuation of education include family structure, parents' education levels, the number of siblings, household economic deficiencies, working in agricultural activities in rural areas, unfavorable geographical conditions, and patriarchal socio-cultural values. The fact that women constitute the vast majority of the illiterate population in Turkey, alongside low rates of high school and higher education completion among women particularly in rural and eastern regions, clearly demonstrates existing gender inequality. Depriving women of quality educational opportunities prevents them from utilizing professional opportunities, leads to passivity in decision-making mechanisms, and adversely affects the development of future generations. Consequently, to establish equal opportunity in education, it is recommended to integrate gender equality themes into curricula, increase educational activities in schools, and expand awareness-raising events across society.
Referanslar
Akdemir, S., Özaktaş, F.D. & Aksoy, N. (2019). Türkiye’de ve seçilmiş ülkelerde kadının işgücü piyasasındaki yeri. Karadeniz Uluslararası Bilimsel Dergi,43,184-202. Doi:10.17.498/kdeniz.535058
Akın, A. (2007). Toplumsal cinsiyet (gender) ayırımcılığı ve sağlık. Toplum Hekimliği Bülteni,26(2),1-9.
Akkaş, İ. (2019). Cinsiyet ve toplumsal cinsiyet kavramları çerçevesinde ortaya çıkan toplumsal cinsiyet ayrımcılığı. Ekev Akademi Dergisi, ICOAEF Özel Sayısı,97-118.
Alptekin, D. (2014). Çelişik duygularda toplumsal cinsiyet ayrımcılığı sorgusu: üniversite gençliğinin cinsiyet algısına dair bir araştırma. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi,32,203-211.
Altınışık, İ. & Peker, H. S. (2008). Eğitim ve gelir dağılımı eşitsizliği. Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi Sosyal ve Ekonomik Araştırmalar Dergisi,2008(2),101-118.
Aygül, H. H. (2018). Eğitime erişim, yoksulluk ve formel/enformel iş-gücü olarak üniversite gençliği: “İstihdam için mi eğitim? Eğitim için mi istihdam?”. OPUS International Journal of Society Researches,8(1),58-87. Doi: 10.26466/opus.354859
Ayhan, F. (2019). Eğitim coğrafyası açısından bir karşılaştırma: bakırköy ve sultangazi ilçeleri. Journal of Awareness,4(3),305-320.Doi: 10.26809/joa.4.023
Ayoğul, H. & Baraz, A.B. (2020). Kadın çalışanların kariyer engelleri: Eskişehir’de bir araştırma. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi,44(13),13-27.
Aytekin, Ç., Artan, İ. & Kangal, S. B. (2016). Çocukların anne-babalarına yönelik algılarının incelenmesi. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi,1(38),168-188.
Başar, F. (2012). Türkiye’deki hemşirelik öğrencilerinin toplumsal cinsiyet rollerine ilişkin tutumları (Yayınlanmamış doktora tezi). Marmara Üniversitesi, İstanbul.
Başçı, B. & Giray, S. (2016). Üniversite öğrencilerinin toplumsal cinsiyet rollerine ilişkin tutumlarının çok değişkenli istatistiksel tekniklerle analizi. Journal of Life Economics,3(4),117-142.Doi: 10.15637/jlecon.160
Binder, M. (1998). Family background, gender and schooling in mexico. Journal of Development Studies,35(2),54-71. Doi:10.1080/00220389808422564.
Blackstone, A. M. (2003). Gender roles and society. In J. R. Miller, R. M. Lerner, L. B. Schiamberg & P. M. Anderson (Eds.), Encyclopedia of human ecology (pp. 335–338). Santa Barbara:ABC-Clio.
Blakemore,J. E. O., & Centers, R. E. (2005). Characteristics of boys’ and girls’ toys. Sex Roles,53(9-10), 619–633. Doi:10.1007/s11199-005-7729-0
Campenni, C. E. (1999). Gender stereotyping of children's toys: A comparison of parents and nonparents. Sex Roles,40(1-2),121-138. Doi:10.1023/A:1018886518834
Carmel,S.(2019). Health and well-being in late life: Gender differences worldwide. Frontiers In Medicine,6,1-22. Doi:10.3389/fmed.2019.00218
Crawford,M.(2003).Gender and humor in social context. Journal of Pragmatics,35(9),1413-1430.Doi:10.1016/S0378-2166(02)00183-2
Çebi Kozallık, R.H. & Kargı, B. (2019). Türkçe ve almanca ilköğretim ana dil ders kitaplarında toplumsal cinsiyete bir bakış. OPUS Uluslararası Toplum Araştırmaları Dergisi,13(19),50-74.Doi: 10.26466/opus.544676
Çelik, Ö. (2008). Ataerkil sistem bağlamında toplumsal cinsiyet ve cinsiyet rollerinin benimsenmesi (Yayınlanmamış yüksek lisans).Gazi Üniversitesi, Ankara.
Çelik, R. (2017). Adalet, kapsayıcılık ve eğitimde hakkaniyetli fırsat eşitliği. Fe Dergi,9(2),16-29.
Çötok, N.A. (2015). Toplumsal cinsiyet rolü dâhilinde kadına şiddet olgusuna karşı kadın algısı. International Journal of Social Sciences and Education Research,1(3),778-790.
Demiray, E. (2013). Uzaktan eğitim ve kadın eğitiminde uzaktan eğitimin önemi. Eğitim ve Öğretim Araştırmaları Dergisi,2(2),155-168.
Demirhan, E. I. (2021). Toplumsal cinsiyet eşitliği açısından öğretim programı ve ders kitabı inceleme (4. sınıf insan hakları, yurttaşlık ve demokrasi). Journal of Innovative Research In Social Studies,4(1),69-82. Doi:10.47503/jirss.931329
Dumanlı, D. (2011). Reklamlarda toplumsal cinsiyet kavramı ve kadın imgesinin kullanımı; bir içerik analizi. Yalova Sosyal Bilimler Dergisi,1(2),132-149.
Elgün, A., & Alemdar, M.Y. (2017). Üniversite öğrencilerinin toplumsal cinsiyet rolleri tutumlarına yönelik bir araştırma: Ege üniversitesi iletişim fakültesi örneği. International Journal of Social Sciences and Education Research,3(3),1054-1067.Doi: 10.24289/ijsser.316874
Erikli,S.(2020).Çalışma yaşamında toplumsal cinsiyet ayrımcılığının görünümü. Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi,2(1),39-60.
Eroğlu, F. & İrdem, Ş. (2016). Toplumsal cinsiyet ayrımcılığı ve yönetim kademelerindeki yansımaları. Pamukkale İşletme ve Bilişim Yönetimi Dergisi,3(2)11-35.
Ertürk, S. (1988). Türkiye'de eğitim felsefesi sorunu. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi,3(3),11-16.
Göktaş, Ö. (2020). Çocuk oyuncaklarındaki toplumsal cinsiyet olgusu. Medya ve Kültürel Çalışmalar Dergisi,2(1),29-34.
Günler, O.E. (2017). Toplumsal cinsiyet bağlamında sağlık ve hastalık: bir sağlık sosyolojisi çalışması (karaman örneği) (Yayınlanmamış doktora tezi). Selçuk Üniversitesi, Konya.
Hacettepe Üniversitesi Nüfus Etütleri Enstitüsü (HÜNEE). (2019). 2018 Türkiye Nüfus ve Sağlık Araştırması (TNSA). Ankara: Elma Teknik Basım Matbaacılık.
Karaca, E. & Altun, I. (2017). Toplumsal cinsiyetin geleneksel türk mutfağına yansıması. Motif Akademi Halkbilimi Dergisi,10(20),335-342.
Koca, C. (2006). Beden eğitimi ve spor alanında toplumsal cinsiyet ilişkileri. Spor Bilimleri Dergisi,17(2),81-99.
Kurtdaş, E.M. & Tuncer, M. (2020). Sosyal bilgiler öğretmenliği öğrencilerinin toplumsal cinsiyet algıları (inönü üniversitesi örneği). Adıyaman Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi,35,282-321. Doi: 10.14520/adyusbd.667828
Leach, F. (1998). Gender, education and training: an international perspective. Gender & Development,6(2),9-18. Doi:10.1080/741922727
Necipoğlu, D., Bebiş, H. & Seviğ, Ü. (2021). Kuzey kıbrıs’ta toplumsal cinsiyet’in sağlık, eğitim, işgücü ve siyaset alanına yansımaları. Halk Sağlığı Hemşireliği Dergisi,3(1),55-63.
Onay,C.Z. & Kıylıoğlu, L. (2021). Dijital oyunlarda kadın ve erkek temsilinin toplumsal cinsiyet işaretleri bağlamında değerlendirilmesi. Uludağ Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi,22(41),955-993.Doi: 10.21550/sosbilder.866001
Özdemir, E. & Karaboğa, A.B. (2019). Ortaokul matematik ders kitaplarında toplumsal cinsiyet. Mersin Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 15(3),760-781. Doi:10.17860/mersinefd.580405
Özel, E. & Zelyurt, H. (2016). Anne baba eğitiminin aile çocuk ilişkilerine etkisi. Sosyal Politika Çalışmaları Dergisi,36,9-34,Doi: 10.21560/spcd.60151
Subrahmanian, R. (2005). Gender equality in education: Definitions and measurements. International Journal of Educational Development, 25(4), 395-407. Doi:10.1016/j.ijedudev.2005.04.003
Şahin, M. (2019). Kültür aktarımında toplumsal cinsiyetin rolü. Akademik Hassasiyetler,6(11),233-249.
Tabak, H. (2019). Türk eğitim sisteminde eğitimde fırsat eşitliğine kuramsal bakış: roller ve sorumluluklar. Türk Eğitim Bilimleri Dergisi,17(2),370-393.
TÜİK (2020). Ulusal Eğitim İstatistikleri Veritabanı (01/12/2021 tarihinde https://data.tuik.gov.tr/Kategori/GetKategori?p=egitim-kultur-spor-ve-turizm-105&dil=1 adresinden ulaşılmıştır).
Türkmen, D. & Alptekin, G. (2020). Ergenlerin toplumsal cinsiyet eşitliğine ilişkin tutumlarının belirlenmesi: eskişehir örneği. Uluslararası Dil, Eğitim ve Sosyal Bilimlerde Güncel Yaklaşımlar Dergisi, 2(2), 608-629. Doi:10.35452/caless.2020.32
Uluşen, M. (2010). Sağlık çalışanlarının ve toplumun toplumsal cinsiyet eşitliği ile ilgili duyarlılığı (Yayınlanmamış doktora tezi). Ankara Üniversitesi, Ankara.
Unterhalter, E. (2005). Global inequality, capabilities, social justice: the millennium development goal for gender equality in education. International Journal of Educational Development, 25(2), 111-122. Doi: 10.1016/j.ijedudev.2004.11.01
Uysal, M.T., Eren, G.T. & Şimşek, E. (2019). Toplumsalın doğallaştırılması: erken evliliklerde toplumsal cinsiyet algısı. Süleyman Demirel Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi,1(47), 196-220. Doi: 10.35237/sufesosbil.569738
Valiente, C., & Rasmusson, X. (2015). Bucking the stereotypes: my little pony and challenges to traditional gender roles. Journal of Psychological Issues in Organizational Culture,5(4),88-97. Doi:10.1002/jpoc.21162
Wienclaw, R. A. (2011). Gender roles. In Salem Press (Ed.), In sociology reference guide: gender roles and equality (pp.33-40). New Jersey: Salem Press.
Yaşar, N. (2018). Eğitimde cinsiyet eşitsizliğinin okullaşma oranına etkisi: gelişmiş ve gelişmekte olan ülkeler karşılaştırması. İstanbul Üniversitesi Kadın Araştırmaları Dergisi,17,55-69.
Yazıcı, F. & Şahbaz, Y.D. (2020). Toplumsal cinsiyet bağlamında kadına yönelik şiddet ve türkiye’de yazılı basına yansıması. Intermedia International E-Journal,7(12),129-149.
