Özel Menüler Zihinsel Engellilerde Beslenme Problemleri ve Menü Planlama
Özet
Bu çalışma, Kübra Yağlı ve Mehmet Doğan tarafından hazırlanan, zihinsel engelli bireylerde görülen beslenme problemlerini ve bu sorunlara yönelik menü planlama yaklaşımlarını ele almaktadır. Zihinsel yetersizlik, Otizm Spektrum Bozukluğu (OSB) ve Down Sendromu (DS) gibi durumlara sahip bireylerde malnütrisyon, obezite, yiyecek seçiciliği, yiyecek reddetme, çiğneme ve yutma güçlükleri ile sindirim sorunları yaygın şekilde gözlemlenmektedir. OSB'li bireylerde duyusal hassasiyetler nedeniyle yiyeceğin tadı, dokusu, rengi, kokusu ve ısısına bağlı seçicilik, aşırı hızlı yeme ve öfkelenerek yemeyi reddetme gibi davranışlar öne çıkarken; DS'li bireylerde yavaş metabolizma, tiroid bozuklukları, kas güçsüzlüğü, boy-kilo dengesizliği ve kabızlık sıklıkla görülmektedir. Çalışmada, bakım veren personelin hırçınlığı yatıştırmak adına abur cubur vermesinin ve uygun olmayan besin sunumunun beslenme düzenini olumsuz etkilediği ifade edilmektedir. Bu sorunların çözümünde standart yöntemler yerine bireyselleştirilmiş beslenme planlamasının uygulanması gerektiği vurgulanmaktadır. Bu doğrultuda OSB için GAPS ile glutensiz/kazeinsiz diyetler uygulanıp şeker, işlenmiş gıdalar ve tahıllar kısıtlanırken; DS'li bireylerde lif, su, meyve ve sebze tüketimi artırılarak kalori dengesi gözetilmelidir. Sonuç olarak, doğru eğitim, uygun menü tasarımları ve kişiye özel diyet planlarıyla zihinsel engelli bireylerin yaşam kalitesinin artırılabileceği ve beslenmeye bağlı hastalık risklerinin azaltılabileceği belirtilmektedir.
This study, authored by Kübra Yağlı and Mehmet Doğan, addresses the nutritional problems observed in individuals with intellectual disabilities and the menu planning approaches for these issues. Malnutrition, obesity, food selectivity, food refusal, chewing and swallowing difficulties, and digestive problems are commonly observed in individuals with conditions such as intellectual disability, Autism Spectrum Disorder (ASD), and Down Syndrome (DS). In individuals with ASD, behaviors such as selectivity based on taste, texture, color, smell, and temperature due to sensory sensitivities, rapid eating, and refusing food with anger stand out; whereas in individuals with DS, slow metabolism, thyroid disorders, muscle weakness, height-weight imbalance, and constipation are frequently seen. The study states that caregivers giving junk food to soothe tantrums and offering inappropriate food items negatively affect nutritional habits. It is emphasized that instead of standard methods, individualized nutrition planning should be implemented to solve these problems. Accordingly, while GAPS and gluten-free/casein-free diets are applied for ASD by restricting sugar, processed foods, and grains, the consumption of fiber, water, fruits, and vegetables should be increased in individuals with DS while managing calorie balance. In conclusion, it is stated that the quality of life of individuals with intellectual disabilities can be enhanced and the risks of nutrition-related diseases can be reduced through proper education, suitable menu designs, and personalized diet plans.
Referanslar
Seçken, N., Morgil, F.İ. (2000). Ortaöğretim kurumlarındaki öğrencilerin beslenme sorunları ve ders kitaplarında beslenme konusunun incelenmesi. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 18, 123-127.
Engelli Beslenmesi. (2013). T.C. Millî Eğitim Bakanlığı Hasta Ve Yaşlı Hizmetleri, Ankara.
Nogay, N.H. (2013). Nutritional status in mentally disabled children and adolescents: A study from Western Turkey. Pakistan Journal of Medical Sciences, 29(2), 614-618.
MEGEP
Cavkaytar, Atilla (2012). Özel Eğitime Gereksinimi Olan Çocuklar Ve Özel Eğitim (Editör: Diken H. İbrahim).Özel Eğitime Gereksinimi Olan Öğrenciler Ve Özel Eğitim. Ankara: Pegem Akademi,1-28
Verhoeff, B. (2013). Autism in flux: a history of the concept from Leo Kanner to DSM5. History of Psychiatry, 24 (4), 442-458.
Leblanc, L., Richardson, W. ve Burns, K. A. (2009). Autism spectrum disorder and the inclusive classroom: Effective training to enhance knowledge of ASD and evidence-based practices. Teacher Education and Special Education, 32, 166-179.
Darıca, N. Abidoğlu Ü. ve Gümüşçü Ş. (2017). Otizm ve otistik çocuklar. İstanbul: Özgür Yayınları.
Korkmaz, B. (2003). Otizm. Kulaksızoğlu, A. (Ed.), Farklı Gelişen Çocuklar içinde. (s. 81-95). İstanbul: Epsilon Yayıncılık. Darıca, N. Abidoğlu Ü. ve Gümüşçü Ş. (2017). Otizm ve otistik çocuklar. İstanbul: Özgür Yayınları.
Kanner, L. (1943). Autistic disturbances of affective contact. Nervous child, 2(3), 217- 250.
Frith, U. ve Happé, F. (2005). Autism spectrum disorder. Current biology, 15(19), 786- 790.
Selikowitz, M. (2008). Down Sendromu. Gerçekler.
Kozma, C. (2013). Down Sendromu Nedir. K. S. Gunderssen içinde, Down Sendromlu Bebekler, Aileler ve Uzmanlar için İlk Rehber. İstanbul: Down Sendromu Derneği İktisadi İşletmesi Yayınları.
Howard-Jones, N. (1979). On the diagnostic term "Down's Disease". Medical History, 102-104.
Üstündağ, B. (1994). 47.Kromozom Down Sendromu. İstanbul: Nesil Yayınları.
Akın, G. (1998). Mongolizm (Down Sendromu) in Özellikleri ve Genetik Danışmanlığın Önemi. Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Dergisi, 38, (1-2).
Marshall, D., McConkey, R., Moore, G. (2003). Obesity in people with intellectual disabilities: the impact of nurse-led health screenings and health promotion activities. The Journal of Advanced Nursing, 41(2), 147-53.
Girli, A., Öztürk Özgönenel, S., Yıldırım Sarı, H., Ardahan, E. (2016). Otizmi olan çocukların beslenme durumunun değerlendirilmesi. Çocuk ve Medeniyet, 1, 87-99.
Cermak, S. A., Curtin, C., & Bandini, L. G. (2010). Food selectivity and sensory sensitivity in children with autism spectrum disorders. American Dietetic Association, 110(2), 238-246. doi: 10.1016/j.jada.2009.10.032
Matson, J. L., Hattier, M. A., & Belva, B. (2012). Treating adaptive living skills of persons with autism using applied behavior analysis: A review. Research in Autism Spectrum Disorders, 6(1), 271- 276. doi: 10.1016/j.rasd.2011.05.008
Schreck, K. A., Williams, K., & Smith, A. F. (2004). A comparison of eating behaviors between children with and without autism. Journal of Autism and Developmental Disorders, 34(4), 433-438. doi: 10.1023/B:JADD.0000037419.78531.86
Prado, E., & Dewey, K. (2012). Nutrition and brain development in early life. A&T Technical Brief, 4, 1- 14.
Beighley, J. S., Matson, J. L., Rieske, R. D., & Adams, H. L. (2013). Food selectivity in children with and without an autism spectrum disorder: Investigation of diagnosis and age. Research in Developmental Disabilities, 34(10), 3497-3503. doi: 10.1016/j.ridd.2013.07.026
De Moor, J., Didden, R., & Korzilius, H. (2007). Behavioural treatment of severe food refusal in five toddlers with developmental disabilities. Child: Care, Health and Development, 33(6), 670-676. doi: 10.1111/j.1365-2214.2007.00734.x
Meral, B. F., & Fidan, A. (2014a). Psychometric properties of the screening tool of feeding problems (STEP) in Turkish children with ASD. Research in Developmental Disabilities, 35(4), 908-916. doi: 10.1016/j.ridd.2014.01.008
Meral, B. F., & Fidan, A. (2015). Measuring the impact of feeding covariates on health-related quality of life in children with autism spectrum disorder. Research in Autism Spectrum Disorders, 10, 124-130. doi: 10.1016/j.rasd.2014.11.009
Meral, B. F. (2017). Otizm spektrum bozukluğu olan çocuklarda beslenme problemleri ve bilimsel dayanaklı davranışsal müdahaleler. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Özel Eğitim Dergisi, 18(03), 493-508.
Charleton, P. M., Dennis, J., & Marder, E. (2014). Medical management ofchildren with Down syndrome. Paediatrics and Child Health, 24(8), 362-369.
Hawli, Y., Nasrallah, M., & Fuleihan, G. E.-H. (2009). Endocrine and musculoskeletal abnormalities in patients with Down syndrome. Nat. Rev. Endocrinol, 5, 327- 334.
Kınalı, G. (2003). Zihin Engellilerde Beden - Resim - Müzik Eğitimi. Farklı Gelişen Çocuklar. İstanbul: Epsilon Yayınları
Seiverling, L., Hendy, H. M., & Williams, K. (2011). The Screening Tool of Feeding Problems applied to children (STEP-CHILD): psychometric characteristics and associations with child and parent variables. Research in developmental disabilities, 32(3), 1122–1129.
Ghosh, D. (2010). Personalised food: how personal is it? Genes & Nutrition, 5(1), 51-53.
Van Ommen, B., Stierum, R. (2002). Nutrigenomics: Exploiting systems biology in the nutrition and health arena. Current Opinion in Biotechnology, 13(5), 517-521.
Seçer, S., Özden, A., Güllüoğlu, S., Ekinci, F.Y. (2011). Diyetle ilişkili hastalıkların önlenmesi ve hayat kalitesinin iyileştirilmesi için genotiplemeye dayalı kişiye özel beslenme. Akademik Gıda, 9(4), 51-59
Köksal, G. (2008). Engellilerde Beslenme. T.C. Sağlık Bakanlığı, Temel Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü, Beslenme ve Fiziksel Aktiviteler Daire Başkanlığı, Ankara.
Kaya, A., & Yıkmış, A. (2014). Bakim Hizmeti Veren Personelin Zihin Engellilerin Yaşadiklari Sorunlara İlişkin Görüş ve Önerileri. Abant İzzet Baysal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 14(2), 365-404.
Campbell-McBride N. GAPS Bağırsak ve Psikoloji Sendromu için Doğal Tedavi Yöntemi. (Çeviren: Erdener İ.). İstanbul: Adalin Yayıncılık; 2019
Atladóttir HÓ, Henriksen TB, Schendel DE, Parner ET. Autism after infection, febrile episodes, and antibiotic use during pregnancy: An exploratory study. Pediatrics. 2012;130(6):1447-54.
Baysal, A. (1999). Beslenme. Hatiboğlu Yayınları, 8. Baskı, Ankara.
Güller, N., Değerli, S., Amine, S. A. R. I., Altıntaş, M., & Adıgüzel, E. (2020). Otizm Spektrum Bozukluğunda Bağırsak-Beyin Aksı, Diyet Yaklaşımları ve Probiyotik Tedavisi. Haliç Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 3(2), 69-82.
