Özel Menüler Diyet Menü Planlama
Özet
Özel Menüler ve Diyet Menü Planlaması başlıklı bu metin; sağlıklı ve dengeli beslenmenin temel ilkelerini, gelişmiş ülkelerin beslenme politikalarını, popüler diyet akımlarını ve menü etiketlemenin önemini kapsamlı biçimde incelemektedir. Menü planlaması; bireyin yaşına, cinsiyetine, fiziksel aktivite düzeyine ve fizyolojik durumuna uygun optimal besin ögesi alımını sağlamayı amaçlar. ABD, İngiltere, Finlandiya, Norveç, İsveç ve Avustralya gibi ülkeler toplum sağlığını korumak ve kronik hastalıkları önlemek amacıyla trafik ışığı sistemi, anahtar deliği logosu ve gıda pulları gibi çeşitli ulusal beslenme politikaları uygulamaktadır. Günümüzde fonksiyonel gıdalar, buğday ruşeymi, keten tohumu, çiya tohumu, amaranth ve kinoa gibi yüksek lifli gıdaların kullanımı ile filizlendirme teknikleri öne çıkan yeni beslenme eğilimleri arasındadır. Bunun yanı sıra glutensiz, vejetaryen, ketojenik, Dukan, aralıklı oruç, alkali, Akdeniz, DASH, Paleo, Atkins, fleksitaryen, Whole 30 ve detoks gibi farklı diyet modelleri yapısal ve metabolik etkileriyle detaylandırılmaktadır. Bilimsel değerlendirmelerde Akdeniz, DASH ve fleksitaryen diyetler en sağlıklı modeller olarak öne çıkarken; Ketojenik, Dukan, Atkins ve Whole 30 diyetleri besin öğesi yetersizlikleri ve uzun vadeli sağlık riskleri nedeniyle son sıralarda yer almaktadır. Ayrıca restoran menülerindeki besinsel etiketlerin bireylerin sağlıklı gıda tercihlerini doğrudan desteklediği görülmektedir. Sonuç olarak, hatalı diyet uygulamalarının ciddi sağlık sorunlarına yol açabileceği ve en uygun beslenme programının beslenme uzmanları tarafından kişiye özel hazırlanması gerektiği vurgulanmaktadır.
This text, titled Special Menus and Diet Menu Planning, comprehensively examines the fundamental principles of healthy and balanced nutrition, the nutritional policies of developed countries, popular diet trends, and the importance of menu labeling. Menu planning aims to ensure optimal nutrient intake suitable for an individual's age, gender, physical activity level, and physiological state. Countries such as the USA, the UK, Finland, Norway, Sweden, and Australia implement various national nutrition policies—including traffic light systems, Keyhole logos, and food stamps—to protect public health and prevent chronic diseases. Today, functional foods, the use of high-fiber foods like wheat germ, flaxseed, chia seed, amaranth, and quinoa, alongside sprouting techniques, stand out among emerging nutrition trends. Additionally, various diet models such as gluten-free, vegetarian, ketogenic, Dukan, intermittent fasting, alkaline, Mediterranean, DASH, Paleo, Atkins, flexitarian, Whole30, and detox are detailed with their structural and metabolic effects. Scientific evaluations highlight the Mediterranean, DASH, and flexitarian diets as the healthiest models, whereas Ketogenic, Dukan, Atkins, and Whole30 diets rank lowest due to nutrient deficiencies and long-term health risks. Furthermore, nutritional labeling on restaurant menus directly supports individuals in making healthy food choices. In conclusion, it is emphasized that faulty dieting practices can cause serious health problems and that the most appropriate nutrition program must be personalized by nutrition experts.
Referanslar
Sarıışık, M. Tüm Yönleriyle Gastronomi Bilimi , Detay Yayıncılık, Ankara, 2019.
Baysal A. Beslenme, Ankara, Hatiboğlu Yayınevi, 2003.
Öksüz, A., Alkan, S. B., Taşkın, H., Ayrancı, M. (2018). Yaşam Boyu Sağlıklı ve Dengeli Beslenme İçin Balık Tüketiminin Önemi, Food and Health, 4, 1, 43-62.
Duyff RL. Geliştirilmiş Besin ve Beslenme Rehberi “ The American Dietetic Association’s “Complete Food and Nutrition Guide. John Wilwy& Sons Inc. New Jersey” ( Çeviri Editörleri: Yücecan S, Nursal B, Pekcan G, Besler HT) Acar matbaacılık Yay, Hiz.San ve Tic. A.Ş. İstanbul, 2003).
Baysal A. Beslenme. Hatiboğlu Yayınevi, Ankara, 2002.
Anonim, 2007; 15, Murphy and Barr, 2007; 141–148, Murphy 2008; 42–54, Hunt et al 2004; 19-25, EUFIC 2009)
Aktaş, N . (2011). Besin Rehberleri: Beslenme Eğitiminde Görsel Bir Araç, Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (25) , 11-16).
Food and health in Europe: A new basis for action. WHO, Geneva.( Erişim Tarihi: 8.04.2021) Erişim Yeri: http://www.euro.who.int/__data/assets/pdf_file/0010/98308/e78578.pdf
Brug J. The European charter for counteracting obesity: A late but important step towards action. Observations on the WHO-Europe ministerial conference, Istanbul, November 15-17, 2006. Int J Behav Nutr Phys Act 2007;4:11.
Alp A, Ergün C. Gelişmiş Bazı Ülkelerin Beslenme Politikalarının Değerlendirilmesi. Bes Diy Der [Internet], 15 Nisan 2013.
Rose D. Food Stamps, The Thrifty Food Plan and Meal Preparation: The Importance of the Time Dimension for US Nutrition Policy. J Nutr Educ Behav 2007;39:226-232.
Mazzocchi M, Traill WB. Nutrition, health and economic policies in Europe. Food Economics – Acta Agriculturae Scandinavica Section C 2005;2:138-149.
Lean M, Anderson A. Dietary interventions in Finland, Norway and Sweden: Nutrition policies and strategies. J Hum Nutr Diet 2002;15:99-110.
Kjaernes U. Food and nutrition policies of Nordic countries: How have they been developed and what evidence substantiates the development of these policies? Proc Nutr Soc 2003;62:563-570
Roos G, Lean M, Anderson A. Dietary interventions in Finland, Norway and Sweden: Nutrition policies and strategies. J Hum Nutr Diet 2002;15:99-11014
Trübswasser U, Branca F. Nutrition policy is taking shape in Europe. Public Health Nutr 2009;12(3):295-306.
Caraher M, Coveney J. Public health nutrition and food policy. Public Health Nutr 2004;7:591-598.
Australian Government Department of Health and Ageing. Dietary guidelines for Australians, A guide to healthy eating. Canberra, 2005.
Pettigrew S, Pescud M, Donovan RJ. Outcomes of the West Australian school healthy food and drink policy. Nutrition & Dietetics 2012;69:20-25.
Baysal A., Aksoy M., Bozkurt N., Merdul T.K., Pekcan G., Keçecioğlu S., Besler H.T. ve Mercanlıgil S.M..Diyet El Kitabı . 4.Baskı Hatiboğlu Yayınevi, Ankara.490.(2002)
Ergene, E. & Bingöl, E. B. (2019). Diyet Lif İçeriği Yüksek Bazı Gıdalar ve Beslenme Üzerindeki Etkileri. Adnan Menderes Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi , 3 (1) , 70-78.
Ma, S. ve ark. (2014). Improvement of the quality of steamed bread by supplementation of wheat germ from milling process, Journal of Cereal Science, 60: 589-594.
Gómez M., González J., Oliete B. (2012). Effect of Extruded Wheat Germ on Dough Rheology and Bread Quality, Food Bioprocess Technol, 5:2409–2418.
İşleroğlu, H., Yıldırım, Z., Yıldırım, M. (2005). Fonksiyonel Bir Gıda Olarak Keten Tohumu, GOÜ. Ziraat Fakültesi Dergisi, 22 (2): 23-30.
Seczyk, L., Swieca, M., Dziki, D., Anders, A., Gawlik-Dziki, U. (2017). Antioxidant, nutritional and functional characteristics of wheat bread enriched with ground flaxseed hulls, Food Chemistry, 214: 32–38.
Timilsena, Y.P., Wang, B., Adhikari, R., Adhikari, B. (2016). Preparation and characterization of chia seed protein isolate - chia seed gum complex coacervates, Food Hydrocolloids, 52: 554-563.
Capitani, M.I., Spotorno, V., Nolasco, S.M., Tomás, M.C. (2012). Physicochemical and functional characterization of by-products from chia (Salvia hispanica L.) seeds of Argentina, LWT - Food Science and Technology, 45: 94-102.
Chauhan, A., Saxena, D.C., Singh, S. (2015). Total dietary fibre and antioxidant activity of gluten free cookies made from raw and germinated amaranth (Amaranthus spp.) flour, LWT - Food Science and Technology, 63: 939-945.
Turkut, G.M., Çakmak, H., Kumcuoğlu, S., Tavman, Ş. (2016). Effect of quinoa flour on gluten-free bread batter rheology and bread quality, Journal of Cereal Science, 69: 174-181.
Lorusso, A., Verni, M., Montemurro, M., Coda, R., Gobbetti, M., Rizzello, C.G. (2017). Use of fermented quinoa flour for pasta making and evaluation of the technological and nutritional features, LWT - Food Science and Technology, 78: 215-221.
Ross, A.B, Svelander, C., Karlsson, G., Savolainen, O.I. (2017). Identification and quantification of even and odd chained 5-n alkylresorcinols, branched chain- alkylresorcinols and methylalkylresorcinols in Quinoa (Chenopodium quinoa), Food Chemistry, 220: 344-351.
Ruiz, G.A., Xiao, W., Boekel, M.V., Minor, M., Stieger, M. (2016). Effect of extraction pH on heat-induced aggregation, gelation and microstructure of protein isolate from quinoa (Chenopodium quinoa Willd), Food Chemistry, 209: 203-210.
Varlı, S.N., Şanlıer, N. (2016). Nutritional and health benefits of quinoa (Chenopodium quinoa Willd.), Journal of Cereal Science, 69: 371-376.
Küçük, S. C. & Yıbar, A. (2021). Popüler Diyet Akımlarının Vücut Ağırlığı ve Sağlık Üzerine Etkileri . Akademik Gıda , 19 (1) , 98-107 .
Choung, R.S., Unalp-Arida, A., Ruhl, C.E., Brantner, T.L., Everhart, J.E., Murray, J.A. (2018). Less hidden celiac disease but increased gluten avoidance without a diagnosis in the USA: Findings from the National Health and Nutrition Examination Surveys from 2009 to 2014. Mayo Clinic Proceedings, 92(1), 30-38.
Gaillard, L.A. (2016). Navigating gluten-related health disorders and Nutritional considerations of gluten-free diets. North Carolina Medical Journal, 77(3), 180-182.
Igbinedion, S.O. Ansari, J., Vasikaran, A., Gavins, F.N., Jordan, P. Boktor, M., Alexander, J.S. (2017). Non-celiac gluten sensitivity: All wheat attack is not celiac. World Journal of Gastroenterology, 23(40), 7201-7210.
ReportLinler (2018). Global gluten free products market analysis (2018-2024) (Erişim Tarihi:10.04.2021) Erişim adresi: https://www.reportlinker.com/p05593685/Global-Gluten-Free-Products-Market-Analysis.html.
Patel, N.K., Lacy, B.E. (2018). Another reason to avoid the gluten-free fad? Clinical Gastroenterology and Hepatology, 16(2), 184-185.
Alpat, İ., Dumlu-Bilgin, G. (2018). Glutensiz diyet: Trend mi yoksa tedavi yöntemi mi? Uluslararası Hakemli Beslenme Araştırmaları Dergisi, 12, 83-116.
Punshon, T., Jackson, B.P. (2018). Essential micronutrient and toxic trace element concentrations in gluten containing and gluten-free foods. Food Chemistry, 252(30), 258-264.
Akpınar, A. , Erk, G. & Seven, A. (2019). Vegan ve Vejetaryen Beslenmede Probiyotik Bitkisel Bazlı Süt Ürünlerinin Yeri. Gıda , 44 (3) , 453-462 .
Küçük, S. C. & Yıbar, A. (2021). Popüler Diyet Akımlarının Vücut Ağırlığı ve Sağlık Üzerine Etkileri . Akademik Gıda , 19 (1) , 98-107 .
Masood, W., Uppaluri, K.R. (2018). Ketogenic Diet. StatPearls. (Erişim Tarihi: 10.04.2021) Erişim adresi: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK499830/.
Gupta, L., Khandelwal, D., Kalra, S., Gupta, P., Dutta, D., Aggarwal, S. (2017). Ketogenic diet in endocrine disorders: Current perspectives. Journal of Postgraduate Medicine, 63(4), 242-251.
Paoli, A., Rubini, A., Volek, J.S., Grimaldi, K.A. (2013). Beyond weight loss: A review of the therapeutic uses of very-low-carbohydrate (ketogenic) diets. European Journal of Clinical Nutrition, 67(8), 789-796.
Dukan P. Dukan Diyeti Çevirmen: Zeynep Kumruluoğlu. 11.Basım. İstanbul, Pegasus Yayınevi; 2012.
Ercan,A., Arslan, S., Beslenme ve Diyet Dergisi 2013:41(1):50-57 (Erişim Tarihi:12.05.2021) Erişim Adresi: https://www.beslenmevediyetdergisi.org/index.php/bdd/article/view/202/169
Patterson, R.E., Laughlin, G.A., Sears, D.D., LaCroix, A.Z., Marinac, C., Gallo, L.C., Hartman, S.J., Natarajan, L., Senger, C.M., Martinez, M.E., Villasenor, A. (2015). Intermittent fasting and human metabolic health. Journal of the Academy of Nutrition and Dietetics, 115(8), 1203-1212.
https://bilimvediyet.com/adan-zye-aralikli-oruc-diyeti/
Varady K.A., Bhutani S., Klempel M.C. Alternate Day Fasting for Weight Loss in Normal Weight and Overweight Subjects; A Randomized Controlled Trial. Nutrition Journal 2013;12(1).
Qasrawi SO, Pandi-Perumal SR, BaHammam AS. The effect of intermittent fasting during Ramadan on sleep, sleepiness, cognitive function, and circadian rhythm. Sleep and Breathing. 2017;21(3):577-86.
Turner L. Balancing your body’s pH for better health. Alternative Medicine. 2012; 53-55.
Gümüş, Bayındır, A., Yardımcı, H., Alkali Beslenme:Doğru Bir Tercih mi?. Gazi Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi 2006:1(2):40-58.
Bülbül, M., Alkali Yaşam Alkali Mutfak, Alfa Yayınları, 1. Baskı Eylül 2013.
Trichopoulou A, Costacou T, Bamia C, Trichopoulos D. Adherence to a Mediterranean diet and survival in a Greek population. The New England journal of medicine. 2003;348(26):2599-608.
Medina, F.X. (2009). Mediterranean diet, cultures and heritage: Challenges for a new conception. Public Health Nutrition, 12(9A), 1618-1620.
Daniele, N.D., Noce, A., Vidiri, M.F., Moriconi, E., Marrone, G., Annicchiarico-Petruzzelli, M., D’Urso, G., Tesauro, M., Rovella, V., Lorenzo, A. (2017). Impact of Mediterranean diet on metabolic syndrome, cancer and longevity. Oncotarget, 8(5), 8947-8979.
Azzini, E., Maiani, G., Turrini, A., Intorre, F., Feudo, G.L., Capone, R., Bottalico, F., Bilali, H.E., Polito, A. (2018). The health-nutrition dimension: A methodological approach to assess the nutritional sustainability of typical agro-food products and the Mediterranean diet. Journal of the Science of Food and Agriculture, 98(10), 3684-3705.
Mendelson SD. 9 - Diets For Weight Loss And Metabolic Syndrome. In: Mendelson SD, editor. Metabolic Syndrome and Psychiatric Illness. San Diego: Academic Press; 2008. p. 129-40.
Kündeş H. Tip 2 Diyabetli Hastalarda Akdeniz Diyeti ve Dash Diyetine Uyumun Glisemik Kontrol Üzerine Etkisi [Yüksek lisans tezi]. Ankara: Hacettepe Üniversitesi; 201.
Uhri, A. (2015). İnsanlığın şafağında beslenme. H. Yılmaz (Ed.), Gastronomi tarihi (s. 2-25). Eskişehir: Anadolu Üniversitesi Yayınları.
Klement, R. J., Albers, T., Kämmerer, U., Konefal, P. M., Pfeiffer, N. ve Spitz, J. (2013). Proceedings of the 1st annual symposium of the German Society for paleo nutrition. Journal of Evolution and Health, 1(5), 1-9.
Seçuk, B. & Seçim, Y. (2020). Paleo Diyetinin İşletmelerde Uygulanması, Bir Otel İşletmesinin Pastane Mutfağı Örneği . Manisa Celal Bayar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi , 18 (3), 137-152.
Baysal A. Yüz Soruya Yüz Yanıtla Sağlıklı Beslenme. 1.Basım. Ankara, Betik Kitap; 2010
Wurdock E. Atkins Diet: Summary and Review of Diet. Apr1, 2008. Erişim Tarihi:09.05.2021 Erişim Yeri: http://www.wmich.edu/dining/pdf/atkins.pdf
Karabudak, E. (2012),Vejetaryen beslenmesi, Ankara: Sağlık Bakanlığı.
Dilek, S. E. (2018). Türkiye’de Vejetaryen/Vegan Oteller Mümkün Mü? Kavramsal Bir Tartışma. Dokuz Eylül Üniversitesi İşletme Fakültesi Dergisi, 19(1), 1-18.
Yıldız, M. & Yılmaz, M. (2020). Gastronomi Alanındaki Trendlere Bir Bakış . Sivas Interdisipliner Turizm Araştırmaları Dergisi , (5) , 19-35.
Obert, J., Pearlman, M., Obert, L., Chapin, S. (2017). Popular weight loss strategies: A review of four weight loss techniques. Current Gastroenterology Reports, 19(12), 1-4.
Tomiyama, A.J., Mann, T., Vinas, D., Hunger, J.M., Dejager, J., Taylor, S.E. (2010) Low calorie dieting increases cortisol. Psychosomatic Medicine, 72(4), 357-364.
Isner, J.M., Sours, H.E., Paris, A.L., Ferrans, V.J., Roberts, W.C. (1979). Sudden, unexpected death in avid dieters using the liquid-protein-modified-fast diet. Circulation, 60(6), 1401-1412.
Sanchez, B., Casalots-Casado, J., Quintana, S., Arroyo, A., Martin-Fumado, C., Galtes, I. Fatal manganese intoxication due to an error in the elaboration of Epsom salts for a liver cleansing diet. Forensic Science International, 223, e1-e4.
Klein, A.V., Kiat, H. (2014). Detox diets for toxin elimination and weight management: A critical review of the evidence. Journal of Human Nutrition and Dietetics, 28(6), 675-686.
www.who.int
Fawkes, K., Levy, J., Terry, K. ve Edelstein, S. (2010). Female College Students' Attitudes About Body Image and Food Labels and How They Affect Purchasing Behavior. Topics in Clinical Nutrition, 25(2), 165-171.4).
https://health.usnews.com/best-diet/best-diets-overall
Mercanlıgil S. (2006). Yetişkin Bireylerde Obezite Denetiminde Beslenme, V. Uluslarası Beslenme ve Diyetetik Kongresi, Kongre Kitabı. 162-164).
