Ailevi Akdeniz Ateşi (FMF)
Özet
Ailesel Akdeniz Ateşi (FMF), MEFV genindeki mutasyonlar nedeniyle gelişen, otozomal resesif geçişli kalıtsal ve otoinflamatuvar bir hastalıktır. Özellikle Türk, Yahudi, Arap ve Ermeni popülasyonlarında yaygın olup, dünyada en fazla vaka Türkiye'de görülmektedir. Ataklar halinde seyreden hastalıkta en sık karşılaşılan klinik bulgu %95 oranla şiddetli karın ağrısıdır; bunu 38 °C'nin üzerine çıkan tekrarlayıcı ateş, eklemlerde şişlik ve ağrıyla karakterize akut artrit ile plevrit takip eder. Belirtiler genellikle 20 yaşından önce başlar ve 1 ila 4 gün süren atak dönemlerinde akut faz reaktanlarında belirgin artış gözlenir. Hastalığın en kritik komplikasyonu, organ yetmezliğine yol açabilen ve Türkiye'de en sık FMF kaynaklı gelişen reaktif amiloidozdur (AA tipi). Tanı koydurucu spesifik bir laboratuvar testi olmadığından teşhis temel olarak Tel Hashomer gibi klinik kriterlere dayanır. Tedavinin temelini atak sıklığını azaltan ve amiloidoz gelişimini önleyen sürekli kolşisin kullanımı oluşturur. Kolşisine dirençli %10'luk hasta grubunda ise Anakinra ve Kanakinumab gibi IL-1 blokerleri etkin bir tedavi seçeneği sunar.
Familial Mediterranean Fever (FMF) is an autosomal recessive hereditary autoinflammatory disorder caused by mutations in the MEFV gene. It is highly prevalent among Turkish, Jewish, Arabic, and Armenian populations, with Turkey reporting the highest number of cases globally. Characterized by recurrent attacks, the most frequent clinical manifestation is severe abdominal pain (%95), followed by high fever (>38 °C), acute arthritis with joint swelling, and pleuritis. Symptoms typically manifest before the age of 20, and attacks lasting 1 to 4 days elevate acute phase reactants. The most critical complication is secondary amyloidosis (AA type), which can progress to renal failure and stands as the leading cause of reactive amyloidosis in Turkey. Diagnosis relies primarily on clinical criteria like the Tel Hashomer criteria, as there is no specific diagnostic test. Continuous colchicine therapy remains the primary treatment to reduce attack severity and prevent amyloidosis. For the %10 of patients resistant to colchicine, IL-1 blockers such as Anakinra and Canakinumab serve as vital alternative therapeutic options.
Referanslar
Eshel G, Zemer D, Bar-Yochai A. Acute orchitis in familial Mediterranean fever. Ann Intern Med. 1988; 109:164-165
Barakat, MH, Mustafa HT, Shakir RA. Mollaret's meningitis. A variant of recurrent hereditary polyserositis, both provoked by metaraminol. Arc Neurol 1998; 45: 926-7.
Ben-Chetrit E Touitou I. Familial mediterranean Fever in the world. Arthritis Care & Research . 2009;61:1447–1453.
Migita K Izumi Y Jiuchi Y et al. C Familial Mediterranean fever is no longer a rare disease in Japan. Arthritis Research & Therapy . 2016;18:175–175.
Onen F, Sumer H ,Turkay S et al. Increased frequency of familial Mediterranean fever in Central Anatolia. Turkey. Clinical and Experimental Rheumatology . 2004;22:S31–S33.
Bakkalloğlu A. Familial Mediterranean Fever. Pediatr Nephrol.2003; 18:853-9.
Koşan C. , Sepetçigil O. , Çayır A. Et al. Ailevi Akdeniz Ateşi Olan Çocuklarda Kemik Metabolizmasının Değerlendirilmesi. Türkiye Çocuk Hastalıkları Dergisi. 2012; 6(3): 139-145.
Yilmaz E, Dinçel N, Sözeri B et al. Familial Mediterranean fever in children from the Aegean region of Turkey: gene mutation frequencies and phenotype-genotype correlation. Turk J Med Sci. 2015;45(6): 1198-206.
Çobankara V, Balkarlı A. Ailesel Akdeniz Ateşi. Pamukkale Tıp Dergisi, 2011, 2: 86-98.
Ancient missense mutations in a new member of the RoRet gene family are likely to cause familial Mediterranean fever. The International FMF Consortium. Cell. 1997;90:797-807. https://doi.org/10.1016/S0092-8674(00)80539-5
Ritis K, Giaglis S, Spathari N et al. Non-isotopic RNase cleavage assay for mutation detection in MEFV, the gene responsible for familial Mediterranean fever, in a cohort of Greek patients. Annals of the Rheumatic Diseases. 2004;63:438-43. https://doi.org/10.1136/ard.2003.009258
The French FMF Consortium, Bernot, A., Clepet, C. et al. A candidate gene for familial Mediterranean fever. Nature Genetics. 1997;17:25-31. https://doi.org/10.1038/ng0997-25
Chen X, Fischel-Ghodsian N, Cercek A et al. Assessment of pyrin gene mutations in Turks with familial Mediterranean fever (FMF). Human Mutation. 1998;11:456-60. https://doi.org/10.1002/(SICI)1098-1004(1998)11:63.0.CO;2-G
Chae JJ, Komarow HD, Cheng J, et al. FMF proteini olan pirinin hedeflenen bozulması, endotoksine karşı yüksek hassasiyete ve makrofaj apoptozunda bir kusura neden olur. Mol Hücre. 2003; 11 :591-604
Özen S, Bilginer Y. Otoinflamatuar hastalıklar için klinik bir rehber: ailevi Akdeniz ateşi ve akrabalar. Nat Rev Romatol. 2014; 10 :135–147
Kavak US, Özen S. Ailesel Akdeniz Ateşi. JAREM 2015; 5: 89-93
Haghighat M, Derakhshan A, Karamifar H. Familial Mediterranean Fever. Medical Journal 2006; 7: 1-18
Lotfy HM, Marzouk H, Farag Y et al. Serum amyloid a level in Egyptian children with familial Mediterranean fever. Inter Jour Rheum. 2016;2016:1–6.
Ben-Chetrit E, Levy M. Familial Mediterranean Fever. The Lancet 1998; 351: 659-64
Lidar M, Livneh A. Familial Mediterranean Fever: clinical,molecular and management advancements. Neth J Med 2007; 65: 318-24.
Lidar M, Yaqubov M, Zaks N et al. The prodrome: a prominent yet overlooked pre-attack manifestation of familial mediterranean fever. J Rheumatol. 2006;33(6):1089–92.
Koşan C. Ailevi Akdeniz Ateşine tanısal yaklaşım. Atatürk Üniversitesi Tıp Fakültesi Dahili Bilimler Dergisi ,2003; 35: 1-6.
Barut K, Şahin S, Adroviç A, et al. Çocuklukta ailesel Akdeniz ateşi: tek merkezli bir deneyim. Romatol İnt. 2018; 38 :67-74
Lidar M, Kedem R, Mor A, et al. Arthritis as the sole episodic manifestation of familial Mediterranean fever. J Rheumatol. 2005;32(5):859–62.
Tufan A, Lachmann HJ. Familial Mediterranean fever, from pathogenesis to treatment: a contemporary review. Turk J Med Sci. 2020 Nov 3;50(SI-2):1591-1610. doi: 10.3906/sag-2008-11.
Kasifoglu T, Calisir C, Cansu DU, et al. The frequency of sacroiliitis in familial Mediterranean fever and the role of HLA-B27 and MEFV mutations in the development of sacroiliitis. Clinical Rheumatology 2009; 28 (1): 41-46. doi: 10.1007/s10067-008-0980-3
Olgun A, Akman S, Kurt I et al. MEFV mutations in familial Mediterranean fever: association of M694V homozygosity with arthritis. Rheumatology International 2005; 25 (4): 255-259. doi: 10.1007/s00296-003-0433-x
Ozen S. New interest in an old disease: Familial Mediterranean fever. Clin Exp Rheum 1999; 17: 745- 9.16
Ugan Y., Ermiş F. Ailesel Akdeniz Ateşi. SDÜ Tıp Fakültesi Dergisi. 2011; 18 (4): 139-143
Ozdogan H, Arisoy N, Kasapcopur O, et al. Vasculitis in familial Mediterranean fever. J Rheumatol. 1997; 24: 323-7..
Yeşilada E, Savacı S, Yüksel Ş, Gülbay G, Otlu G, Kaygusuzoğlu E. Ailesel Akdeniz Ateşi düşünülen olgularda MEFV gen mutasyonu. İnönü Üniversitesi Tıp Fakültesi Dergisi 2005; 12: 235- 8.
KURT, Tuba, et al. Protracted Febrile Myalgia Syndrome in Children with Familial Mediterranean Fever. Kocaeli Medical Journal, 2021, 10.Supp: 2: 78-83.
Kasapçopur Ö. , Arısoy N. Ailesel Akdeniz Ateşi ve diğer otoenflamatuar hastalıklar Derleme. Türk Pediatri Arşivi. 2006; 41(1): 9-17.
Hawkins PN. Diagnosis and treatment of amyloidosis. Ann Rheum Dis 1997; 56: 631-633
Özdemir Aİ. Üç yüz böbrek amiloidozisinin değerlendirilmesi. IV. Böbrek Hastalıkları ve Transplantasyon Kongresi 1987, Adana, s 33 145
Arık N, Taşdemir I, Özyılkan Ö et al.222 renal amiloidozis vakasında klinik ve laboratuvar özellikler. VI. Ulusal Böbrek Hastalıkları ve Transplantasyon Kongresi 1989, Antalya, s 42
Shoat M, Magal N, Shoat T et al. Phenotypegenotype correlation in familial Mediterranean fever: evidence for an assocation between Met694Val and amyloidosis. Eur J Hum Genet 1999; 7: 287-92.
Cazeneue C, Sarkisian T, Pecheux C et al. MEFVGene analysis in armenian patients with familial Mediterranean fever:diagnostic value and unfavorable renal prognosis of the M694V homozygous genotypegenetic and thetapeutic implications. Am J Genet 1999; 65: 88-97.
Soriano A, Manna R. Ailevi Akdeniz ateşi: yeni fenotipler. Otoimmün Rev. 2012; 12 :31–37
Sohar E, Gafni J, Pras M et al. Ailevi Akdeniz ateşi. 470 vakanın incelenmesi ve literatürün gözden geçirilmesi. J Med'im. 1967; 43 :227–253
Taskiran Ez, Cetinkaya A, Balci et al.. The effect of colchicine on pyrin and pyrin interacting proteins. j Cell Biochem. 2012;113(11):3536-46
Goldfinger SE. Colchicine for familial Mediterranean fever. N Eng J Med 1972; 287: 1302
Lidar, M.; Scherrmann, J.M.; Shinar, Y, Et al. Colchicine nonresponsiveness in familial Mediterranean fever: Clinical, genetic, pharmacokinetic, and socioeconomic characterization. Semin. Arthritis Rheum. 2004, 33, 273–282.
Ozen, S.; Demirkaya, E.; Erer, et al. EULAR recommendations for the management of familial Mediterranean fever. Ann. Rheum. Dis. 2016, 75, 644–651.
Atas, N.; Eroglu, G.A.; Sodan, H.N. et al. Long-term safety and efficacy of anakinra and canakinumab in patients with familial Mediterranean fever: A single-centre real-life study with 101 patients. Clin. Exp. Rheumatol. 2021, 39 (Suppl. S132), 30–36.
Giat, E., Ben-Zvi, I., Lidar, M., et al. The Preferential Use of Anakinra in Various Settings of FMF: A Review Applied to an Updated Treatment-Related Perspective of the Disease. International journal of molecular sciences, 23(7), 3956. https://doi.org/10.3390/ijms23073956
