Ortodontik Bakış Açısıyla Çocukluk ve Adölesan Dönemlerde Uyku
Özet
Uyku, çocukluk ve adölesan dönemlerindeki bireylerin fiziksel, bilişsel ve duygusal gelişimleri ile akademik başarıları için kritik bir onarım sürecidir. Bu dönemlerde yetersiz uyku, dikkatsizlik, davranışsal problemler ve yaralanma riskinde artışa yol açmaktadır. Ortodontik problemler ile uyku kalitesi arasında doğrudan bir ilişki bulunmakta olup, özellikle çocuklarda üst hava yolu tıkanıklığıyla beliren Obstrüktif Uyku Apnesi (OSA) önemli bir solunum rahatsızlığıdır. OSA; genetik ve çevresel faktörlerden etkilenmekte, geceleri diş sıkma ve ağızdan nefes alma, gündüzleri ise ders başarısızlığı gibi semptomlarla kendini göstermektedir. Teşhis sürecinde klinik muayene, sefalometrik radyografiler ve polisomnografi gibi multidisipliner yöntemlerden yararlanılır. Tedavi seçenekleri arasında pozitif hava yolu basıncı (PAP) ve cerrahi müdahalelerin (adenotonsillektomi) yanı sıra ortodontik yaklaşımlar büyük önem taşır. Ortodontistlerin uyguladığı mandibulayı veya dili öne alan apareyler, damağı stabilize eden düzenekler ve hızlı maksiller genişletme yöntemleri, daralmış çene yapısını düzelterek faringeal hava yolu boyutlarını artırır ve solunum direncini azaltır. Sonuç olarak, diş hekimlerinin rutin muayenelerde uyku bozukluklarını erken tespit etmesi ve tıp hekimleriyle multidisipliner çalışması, çocukların yaşam kalitesini artırmada kritik bir role sahiptir.
Sleep is a critical repair process for the physical, cognitive, and emotional development, as well as academic success, of individuals in childhood and adolescence. Insufficient sleep during these periods leads to inattention, behavioral problems, and an increased risk of injuries. There is a direct relationship between orthodontic problems and sleep quality, and Obstructive Sleep Apnea (OSA), manifested by upper airway obstruction, is a significant respiratory disorder particularly in children. OSA is influenced by genetic and environmental factors, presenting with symptoms such as teeth grinding and mouth breathing at night, and academic failure during the day. Diagnosing this condition requires multidisciplinary methods including clinical examination, cephalometric radiographs, and polysomnography. Along with positive airway pressure (PAP) and surgical interventions (adenotonsillectomy), orthodontic approaches hold great importance among treatment options. Mandibular or tongue advancement devices, palate-stabilizing appliances, and rapid maxillary expansion methods applied by orthodontists correct the narrowed jaw structure, thereby increasing pharyngeal airway dimensions and reducing respiratory resistance. Consequently, the early detection of sleep disorders by dentists during routine examinations and their multidisciplinary collaboration with medical physicians play a critical role in enhancing children's quality of life.
Referanslar
Karadağ M. Uyku bozuklukları sınıflaması (ICSD-2). Türkiye Klinikleri Akciğer Arşivi. 2007;8(3):88-91.
Koulouglioti C, Cole R, Kitzman H. Inadequate sleep and unintentional injuries in young children. Public Health Nursing. 2008;25(2):106-14.
Wolfson AR, Carskadon MA. Sleep schedules and daytime functioning in adolescents. Child development. 1998;69(4):875-87.
Evlice AT. Obstrüktif uyku apne sendromu. Arşiv Kaynak Tarama Dergisi. 2012;21(2):134-50.
Ward TM, Rankin S, Lee KA. Caring for children with sleep problems. Journal of pediatric nursing. 2007;22(4):283-96.
Sarı HY . Zihinsel yetersizliği olan çocuklarda uyku sorunları. Yeni Tıp Dergisi. 2010;27(3):151-5.
Owens JA, Fernando S, Mc Guinn M. Sleep disturbance and injury risk in young children. Behavioral sleep medicine. 2005;3(1):18-31.
Lavigne JV, Arend R, Rosenbaum D, et al. Sleep and behavior problems among preschoolers. Journal of Developmental & Behavioral Pediatrics. 1999;20(3):164-9.
Owens JA, Witmans M. Sleep problems. Current problems in pediatric and adolescent health care. 2004;4(34):154-79.
Carskadon MA. Adolescent sleep patterns: Biological, social, and psychological influences: Cambridge University Press; 2002.
Wagner U, Gais S, Haider H, et al. Sleep inspires insight. Nature. 2004;427(6972):352-5.
Li Y, Jin H, Owens JA, et al. The association between sleep and injury among school-aged children in rural China: a case–control study. Sleep Medicine. 2008;9(2):142-8.
Eiser C, Morse R. A review of measures of quality of life for children with chronic illness. Archives of disease in childhood. 2001;84(3):205-11.
Beattie P, Lewis‐Jones M. A comparative study of impairment of quality of life in children with skin disease and children with other chronic childhood diseases. British Journal of Dermatology. 2006;155(1):145-51.
Özmert EN. Erken çocukluk gelişiminin desteklenmesi-III. Aile. Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Dergisi. 2006;49(3):256-73.
Attanasio R BD. Uyku bozukluklarının dental tedavisi. (Muzaffer Ateş, Çev. Ed. ). İstanbul : Medya yayın grubu.
Memikoğlu UT. M. Obstruktif sleep apne’de ortodontik yaklaşımlar: Vak’a sunumu & Klinik öneriler. Ankara : Ankara Universitesi Diş Hekimliği Fakültesi Ortodonti Anabilim Dalı.
Tuncer B, Bavbek N. The role of orthodontics in diagnosis and treatment planning of pediatric obstructive sleep apnea syndrome-a case report. Turkiye Klinikleri Journal of Dental Sciences Cases. 2016;2.
Erişen, L. Pediatrik tıkayıcı uyku apnesi sendromu - Güncel yaklaşımlar. Güncel Pediatri. 2005; 3(2), 7-17.
Bınar M, Karakoç Ö. Obstrüktif uyku apnesinin klinik özellikleri. obstrüktif uyku apnesi ve güncel tedavi yaklaşımları. Türkiye Klinikleri; 2018. p.1-7.
Koyuncu T, Arslantaş D, Ünsal A. Sivrihisar’da ilköğretim öğrencileri arasında uyku bozukluğu ve yaşam kalitesi. Sürekli Tıp Eğitimi Dergisi. 2013;22(5):181-5.
Uçar E, Nagaş IÇ. Obstrüktif uyku apne sendromunda tanı ve tedavi yöntemlerinde güncel yaklaşımlar. Ege Üniversitesi Diş Hekimliği Fakültesi. 2021;42(1):37-48.
Erişen L. Pediatrik tıkayıcı uyku apnesi sendromu-güncel yaklaşımlar. Güncel Pediatri.3(1):7-17.
Alper CM, Myers EN, Eibling DE. Kulak burun boğazda semptomdan tanıya tanıdan tedaviye algoritmik yaklaşım: Nobel Tıp; 2004.
Nixon G, Brouillette R. Sleep· 8: Paediatric obstructive sleep apnoea. Thorax. 2005;60(6):511-6.
Villa MP, Miano S, Rizzoli A. Mandibular advancement devices are an alternative and valid treatment for pediatric obstructive sleep apnea syndrome. Sleep and Breathing. 2012;16(4):971-6.
Guilleminault C, Nino-Murcia G, Heldt G, et al. Alternative treatment to tracheostomy in obstructive sleep apnea syndrome: nasal continuous positive airway pressure in young children. Pediatrics. 1986;78(5):797-802.
Özbek M, Memikoglu T, Gögen H, et al. Oropharyngeal airway dimensions and functional-orthopedic treatment in skeletal Class II cases. The Angle Orthodontist. 1998;68(4):327-36.
Lee CH, Kim J-W, Lee HJ, et al. Determinants of treatment outcome after use of the mandibular advancement device in patients with obstructive sleep apnea. Archives of Otolaryngology–Head & Neck Surgery. 2010;136(7):677-81.
Aarab G, Lobbezoo F, Hamburger HL, et al. Oral appliance therapy versus nasal continuous positive airway pressure in obstructive sleep apnea: a randomized, placebo-controlled trial. Respiration; international review of thoracic diseases. 2011;81(5):411-9.
Kaur A, Chand P, Singh RD, et al. S,Computed tomographic evaluation of the effects of mandibular advancement devices on pharyngeal dimension changes in patients with obstructive sleep apnea. International Journal of Prosthodontics. 2012;25(5).
Marklund M, Verbraecken J, Randerath W. Non-CPAP therapies in obstructive sleep apnoea: mandibular advancement device therapy. The European respiratory journal. 2012;39(5):1241-7.
Engelke WG, Mendoza M, Repetto G. Preliminary radiographic observations of the tongue-repositioning manoeuvre. The European Journal of Orthodontics. 2006;28(6):618-23.
Wertz RA. Changes in nasal airflow incident to rapid maxillary expansion. The Angle Orthodontist. 1968;38(1):1-11.
Hershey HG, Stewart BL, Warren DW. Changes in nasal airway resistance associated with rapid maxillary expansion. American journal of orthodontics. 1976;69(3):274-84.
Memikoglu T, Işeri H. Effects of a bonded rapid maxillary expansion appliance during orthodontic treatment. The Angle Orthodontist. 1999;69(3):251-6.
Mitchell RB, Kelly J. Outcome of adenotonsillectomy for severe obstructive sleep apnea in children. International journal of pediatric otorhinolaryngology. 2004;68(11):1375-9.
Holty J-EC, Guilleminault C. Maxillomandibular advancement for the treatment of obstructive sleep apnea: a systematic review and meta-analysis. Sleep medicine reviews. 2010;14(5):287-97.
