Sağlıklı Doğumlar İçin Yeşil Dokunuşlar: Doğum Ortamlarında Biyofilik Tasarımın İzleri
Özet
Biyofilik tasarım, insan-doğa etkileşimini destekleyerek doğum öncesi, doğum anı ve doğum sonrası dönemlerde kadın ve yenidoğan sağlığını çok yönlü biçimde olumlu etkileyen bir yaklaşımdır. Doğal ışık, doğal sesler, bitkisel öğeler, doğal malzemeler ve manzaraların doğum ortamlarına entegre edilmesi; stres düzeyini azaltmakta, fizyolojik doğum süreçlerini desteklemekte ve psikolojik iyilik halini artırmaktadır. Gebelik döneminde doğayla kurulan temasın, düşük doğum ağırlığı ve preterm doğum oranlarını azalttığı, aynı zamanda anne adaylarının pozitif duygularını ve doğuma yönelik hazır bulunuşluklarını artırdığı gösterilmiştir. Doğum ortamlarında biyofilik öğelerle desteklenen tasarım, kadınların mahremiyet algısını güçlendirerek doğum sürecini olumlu yönde etkilemektedir. Doğum sonrası dönemde ise doğa temelli uygulamaların annelerin uyku kalitesini iyileştirdiği, doğum sonrası depresyon riskini azalttığı ve anne-bebek bağını kuvvetlendirdiği vurgulanmıştır. Bununla birlikte, biyofilik uygulamaların alerjik reaksiyonlar ya da bazı aromaterapötik yağların olası riskleri gibi sınırlılıkları bulunmaktadır. Bu nedenle doğum alanlarında biyofilik tasarımın uygulanmasında dikkatli, kişiye özgü ve bilim temelli planlamalar yapılması gerekmektedir. Doğum ortamlarında doğa ile uyumlu, sağlığı destekleyici ve sürdürülebilir fiziksel çevrelerin yaygınlaştırılması için daha fazla bilimsel kanıta dayalı çalışmaya ihtiyaç duyulmaktadır.
Biophilic design is a multidimensional approach that promotes human–nature interaction and contributes positively to maternal and neonatal health across pregnancy, labor, and the postpartum period. The integration of natural elements—such as daylight, vegetation, natural materials, and restorative landscapes—into birth environments has been shown to reduce stress, support physiological labor processes, and enhance psychological well-being. Nature exposure during pregnancy is associated with reduced risks of low birth weight and preterm birth, while also improving maternal emotional states and readiness for childbirth. Intrapartum settings enriched with biophilic features enhance women's sense of privacy and autonomy, thereby fostering a more positive birthing experience. Postpartum benefits include improved maternal sleep quality, reduced risk of postnatal depression, and strengthened mother-infant bonding. Nonetheless, certain limitations must be considered, such as the potential allergic reactions to live plants or the contraindicated use of specific essential oils. Therefore, biophilic design implementation in childbirth settings requires cautious, personalized, and evidence-based planning. Expanding the application of nature-based, health-supportive, and sustainable physical environments in maternity care calls for further scientific investigation to establish its efficacy and guide architectural and clinical practice in obstetric settings.
Referanslar
Esgil M, Yamaçlı R. Biyofilik tasarım yaklaşımı olarak yeşil cephe uygulamaları üzerine araştırma. İstanbul Ticaret Üniversitesi Teknoloji ve Uygulamalı Bilimler Dergisi. 2024;6(2):97-113. doi: 10.56809/icujtas.1318721
Akyıldız NA. Biyofilik tasarım konulu lisansüstü tezlerin bibliyometrik analizi. Kent Akademisi. 2023;16(2):879-904. doi: 10.35674/kent.1137707
Akyıldız NA, Olğun TN. Darende/balaban geleneksel yerleşim dokusunda biyofilik tasarım izlerinin irdelenmesi. Kent Akademisi. 2021;14(3):560-577. doi: 10.35674/kent.983117
Alagöz B. Çevre sorunları, teknoloji ve değişen öncelikler. 38. ICANAS. 2007;10:43.
Wilson EO. Doğanın Gizli Bahçesi. Ankara: Tübitak; 2009.
Dalay L. Biyofilik tasarım elemanlarının iç mekânlarda algıya ve davranışa etkisi. (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi). 2022.
Heerwagen J, Gregory B. Biophilia and sensory aesthetics. In: Browning WD, Ryan CO, (eds). Biophilic Design: The Theory, Science, and Practice of Bringing Buildings to Life. New Jersey: John Wiley & Sons; 2008. p. 227-241.
Kellert SR. Birthright: People and Nature in the Modern World. New Haven (CT): Yale University Press; 2012.
Fromm E. The Anatomy of Human Destructiveness. New York: Holt, Rinehart & Winston; 1973.
Wilson EO. The Human Bond with Other Species. Cambridge (MA): Harvard University Press; 1984.
Orr DW. Love it or lose it: The coming biophilia revolution. In: Kellert SR, Wilson EO, (eds). The Biophilia Hypothesis. Washington: Island Press; 1993. p. 414-440.
Kellert SR. Building for life: Designing and understanding the human-nature connection. Renewable Resources Journal. 2005;24(2):8.
Moslehian AS, Roos PB, Gaekwad JS, et al. Potential risks and beneficial impacts of using indoor plants in the biophilic design of healthcare facilities: A scoping review. Building and Environment. 2023;233:110057. doi: 10.1016/j.buildenv.2023.110057
Addo-Bankas O, Zhao Y, Vymazal J, et al. Green walls: A form of constructed wetland in green buildings. Ecological Engineering. 2021;169:106321. doi: 10.1016/j.ecoleng.2021.106321
Bayraktaroğlu ÖE. Mimarlıkta Ekosistem Düşüncesiyle Tasarlamak. (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi). 2014.
Downton P, Jones D, Zeunert J, et al. Biophilic design applications: Putting theory and patterns into built environment practice. KnE Engineering. 2017;59-65. doi: 10.18502/keg.v2i2.596
Wasista IPU, Kerdiati NLKR. The forgotten barong kedingkling and legong tombol as green facade inspiration. Journal of Aesthetics, Design, and Art Management. 2021;1(1):43-48. doi: 10.58982/jadam.v1i1.104
Zhong W, Schröder T, Bekkering J. Biophilic design in architecture and its contributions to health, well-being, and sustainability: A critical review. Frontiers of Architectural Research. 2022;11(1):114-41. doi: 10.1016/j.foar.2021.07.006
Kellert S, Calabrese E. The Practice of Biophilic Design. London: Terrapin Bright LLC; 2015.
Yalçıntepe A, Oran N. Yeni bir ortam: Biyofilik doğum yeri tasarımı. Artuklu Sağlık. 2024;9:81-89. doi: 10.58252/artukluhealth.1499110
Benyus JM. Biomimicry: Innovation Inspired by Nature. Harper Perennial. 1997.
Pawlyn M. Biomimicry in Architecture. 2nd ed. London: RIBA Publications; 2016.
Harmankaya HH, Tokman L. Doğanın korunmasında rejeneratif (yenileyici) tasarımın yeri. AURUM Journal of Engineering Systems and Architecture. 2021;5(2):295-306. doi: 10.53600/ajesa.1019529
Demirkan GÇ, Çetin G. Sağlık mekânları ile doğa arasında köprü olarak biyofilik tasarım: Niğde Ömer Halisdemir Üniversitesi Eğitim ve Araştırma Hastanesinin irdelenmesi. Düzce Üniversitesi Orman Fakültesi Ormancılık Dergisi. 2024;20(Özel Sayı):107-132. doi: 10.58816/duzceod.1544362
Totaforti S. Applying the benefits of biophilic theory to hospital design. City, Territory and Architecture. 2018;5:1-9. doi: 10.1186/s40410-018-0077-5
Verderber S. Dimensions of person-window transactions in the hospital environment. Environment and Behavior. 1986;18(4):450-66. doi: 10.1177/0013916586184002.
Ulrich RS. View through a window may influence recovery from surgery. Science. 1984;224(4647):420-1. doi: 10.1126/science.6143402
Bayatmaku S. Biophilic Design Efficiency on Humans' Well-being in Daily Life with An Atmospheric Approach. (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi). 2022.
Browning WD, Ryan CO. Nature Inside: A Biophilic Design Guide. London: RIBA Publications; 2020.
Browning WD, Ryan CO, Clancy JO. 14 Patterns of Biophilic Design. New York: Terrapin Bright Green, LLC; 2014.
Öztürk DM. Doğal bağlantılar: Biyofilik doğum yeri tasarımı. In: Brown M, Cooper T. Doğumu Anlamak Çemberin Karesi. Sayıner FD, Çömezoğlu E, (çev. ed). Ankara: Akademisyen Kitabevi; 2022. p. 273.
Kahraman A, Aytekin MŞ, Sandalcı EM, ve ark. Primipar gebelerin gebelik algıları ve doğum öz-yeterliği arasındaki ilişkinin belirlenmesi. Ege Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Dergisi. 2024;40(2):177-186. doi: 10.53490/egehemsire.1285033
Sun Y, Li F, He T, et al. Physiological and affective responses to green space virtual reality among pregnant women. Environmental Research. 2023;216:114499. doi: 10.1016/j.envres.2022.114499
Toda MT, Avraam D, Cadman TJ, et al. Exposure to natural environments during pregnancy and birth outcomes in 11 European birth cohorts. Environment International. 2022;170:107648. doi:10.1016/j.envint.2022.107648
Anderson AP, Mayer MD, Fellows AM, et al. Relaxation with immersive natural scenes presented using virtual reality. Aerospace Medicine and Human Performance. 2017;88(6):520-6. doi: 10.3357/AMHP.4747.2017
Akaraci S, Feng X, Suesse T, et al. A systematic review and meta-analysis of associations between green and blue spaces and birth outcomes. International Journal of Environmental Research and Public Health. 2020;17(8):2949. doi:10.3390/ijerph17082949
Zhan Y, Liu J, Lu Z, et al. Influence of residential greenness on adverse pregnancy outcomes: a systematic review and dose-response meta-analysis. Science of The Total Environment. 2020;718:137420. doi: 10.1016/j.scitotenv.2020.137420
Gülşen Ç, Merih YD. Doğum sonu dönemde anneler kimden hangi desteği bekliyor?. Kadın Sağlığı Hemşireliği Dergisi. 2018;4(1):20-34
Bay H, Soğukpınar N. Doğum sonu dönemde algılanan sosyal destek ve maternal uyku kalitesi arasındaki ilişki. Türkiye Klinikleri Journal of Health Sciences. 2019;4(3):242-250 doi: 10.5336/healthsci.2019-64906
Çelik AS, Türkoğlu N, Pasinlioğlu T. Annelerin doğum sonu hastane taburculuğuna hazır oluşluk düzeylerini etkileyen bazı faktörlerin belirlenmesi. Cumhuriyet Hemşirelik Dergisi. 2015;3(2):1-7.
Hall K, Barnes C, Duggan L, et al. The applicability of nature-based interventions to support mothers’ postnatal wellbeing: A conceptual review. Wellbeing, Space and Society. 2024;100187. doi: 10.1016/j.wss.2024.100187
Fong KC, Hart JE, James P. A review of epidemiologic studies on greenness and health: updated literature through 2017. Current Environmental Health Reports. 2018;5:77-87. doi: 10.1007/s40572-018-0179-y
Sun Y. Green Space Exposure Assessment and Association with Maternal Mental Health. (unpublished master's thesis). 2022.
Song H, Lane KJ, Kim H, et al. Association between urban greenness and depressive symptoms: evaluation of greenness using various indicators. International Journal of Environmental Research and Public Health. 2019;16(2):173. doi:10.3390/ijerph16020173
Nguyen HTH, Hoang PA, Do TKL, et al. Postpartum depression in Vietnam: A scoping review of symptoms, consequences, and management. BMC Women's Health. 2023;23(1):391-410. doi: 10.1186/s12905-023-02519-5
Shin JC, Parab KV, An R, et al. Greenspace exposure and sleep: A systematic review. Environmental Research. 2020;182:109081. doi: 10.1016/j.envres.2019.109081
Walker II WH, Walton JC, Nelson RJ. Disrupted circadian rhythms and mental health. Handbook of Clinical Neurology. 2021;179:259-270. doi:10.1016/B978-0-12-819975-6.00016-9.
Gallaher KGH, Slyepchenko A, Frey BN, et al. The role of circadian rhythms in postpartum sleep and mood. Sleep Medicine Clinics. 2018;13(3):359-374. doi: 10.1016/j.jsmc.2018.04.006
Thomas KA, Burr RL, Spieker S, et al. Mother–infant circadian rhythm: Development of individual patterns and dyadic synchrony. Early Human Development. 2014;90(12):885-890. doi: 10.1016/j.earlhumdev.2014.09.005
Lahart I, Darcy P, Gidlow C, et al. The effects of green exercise on physical and mental wellbeing: A systematic review. International Journal of Environmental Research and Public Health. 2019;16(8):1352. doi: 10.3390/ijerph16081352
Ryan RA, Lappen H, Bihuniak JD. Barriers and facilitators to healthy eating and physical activity postpartum: A qualitative systematic review. Journal of the Academy of Nutrition and Dietetics. 2022;122(3):602-13.e2. doi:10.1016/j.jand.2021.11.015
Dopko RL, Capaldi CA, Zelenski JM. The psychological and social benefits of a nature experience for children: A preliminary investigation. Journal of Environmental Psychology. 2019;63:134-8. doi: 10.1016/j.jenvp.2019.05.002
Richardson M, McEwan K. 30 days wild and the relationships between engagement with nature’s beauty, nature connectedness and well-being. Frontiers in Psychology. 2018;9:1500. doi: 10.3389/fpsyg.2018.01500
Li H, Bowen A, Bowen R, et al. Mood instability during pregnancy and postpartum: A systematic review. Archives of Women's Mental Health. 2020;23:29-41. doi: 10.1007/s00737-019-00956-6
Stenglin M, Foureur M. Designing out the fear cascade to increase the likelihood of normal birth. Midwifery. 2013;29(8):819-825. doi:10.1016/j.midw.2013.04.005
Downe S, Finlayson K, Oladapo O, et al. What matters to women during childbirth: A systematic qualitative review. PLoS One. 2018;13(4):e0194906. doi. org/10.1371/journal.pone.0194906
Oladapo OT, Diaz V, Bonet M, et al. Cervical dilatation patterns of ‘low‐risk’ women with spontaneous labour and normal perinatal outcomes: A systematic review. BJOG: An International Journal of Obstetrics & Gynaecology. 2018;125(8):944-954. doi: 10.1111/1471-0528.14930
Hadland M, Holland S, Smyth W, et al. Women and midwives’ experiences of an audio-visual enhanced hospital birth environment: An interview study. Women and Birth. 2024;37(6):101830. doi: 10.1016/j.wombi.2024.101830
McFarland AK, Jones J, Luchsinger J, et al. The experiences of midwives in integrated maternity care: A qualitative metasynthesis. Midwifery. 2020;80:102544. doi:10.1016/j.midw.2019.102544
Forbes I, Homer C, Foureur M, et al. Birthing unit design: Researching new principles. Design & Health Scientific Review. 2008;1:47-53.
Yalçın NB. Yenidoğan Yoğun Bakım Ünitesinde Bebeği Olan Annelerin Aile Merkezli Bakım Algısının, Bağlanma, Annelik Özyeterliliği ve Stres Düzeyi Üzerine Etkisi. (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi). 2024.
Newburn M, Singh D. Creating a better birth environment. Br J Midwifery. 2003;11:714.
Maxwell D, Leat SR, Gallegos T, et al. Sacred space: A qualitative interpretive meta-synthesis of women’s experiences of supportive birthing environments. BMC Pregnancy and Childbirth. 2024;24(1):372. doi: 10.1186/s12884-024-06544-6
Jung D, Kim DI, Kim N. Bringing nature into hospital architecture: Machine learning-based EEG analysis of the biophilia effect in virtual reality. Journal of Environmental Psychology. 2023;89:102033. doi: 10.1016/j.jenvp.2023.102033
Haas D, Lesch S, Buzina W, et al. Culturable fungi in potting soils and compost. Sabouraudia. 2016;54(8):825-834. doi: 10.1093/mmy/myw047
National health and medical research council. australian guidelines for the prevention and control of ınfection in healthcare-executive summary. National Health and Medical Research Council; 2010.
Teskereci G, Boz İ. Gebelikte aromaterapi: Bakıma tamamlayıcı bir yaklaşım. Zeynep Kamil Tıp Bülteni. 2020;51(1):49-52. doi:10.16948/zktipb.431968
Sibbritt DW, Catling CJ, Adams J, et al. The self-prescribed use of aromatherapy oils by pregnant women. Women and Birth. 2014;27(1):41-5. doi: 10.1016/j.wombi.2013.09.005
