Tiroid Histolojisi ve Embriyolojisi
Özet
Tiroid bezi, metabolik hızın ve gelişimin düzenlenmesinde merkezi rol oynayan bir endokrin organdır.Tiroid bezinin histolojik organizasyonu, embriyolojik kökeni, moleküler düzenleyicileri ve klinik açıdan önemi ele alınmıştır. Tiroid bezi, endoderm kökenli median tioid divertikülünden gelişen foliküler hücreler ile nöral krest kökenli ultimobrankial cisimciklerden türeyen parafoliküler (C) hücrelerin birleşimiyle oluşur. Bu gelişim sürecinde NKX2.1 ve PAX8 gibi transkripsiyon faktörleri, hücresel farklılaşma ve morfogenezde belirleyici rol oynar. Histolojik olarak tiroid parankiması, kolloid ile dolu yuvarlak veya oval foliküllerden ve bu folikülleri çevreleyen tek katlı kübik/prizmatik foliküler hücrelerden oluşur. Foliküller arasında bulunan parafoliküler hücreler, kalsitonin salgılayarak kalsiyum homeostazına katkı sağlar. Tiroidin yapısı, ince bir fibröz kapsül ve yoğun vasküler ağ ile desteklenmiştir. Tiroid hormonlarının sentezi, iyot alımı, tiroglobulin sentezi, iyotlanma ve hormonların endositoz yoluyla salımı gibi çok basamaklı mekanizmaları içerir. Hücre düzeyinde TSH aracılı sinyal iletimi, primer silyum, endositoz ve lizozomal yıkım mekanizmaları bu sürece dahildir. Klinik olarak, otoimmün kökenli Hashimoto tiroiditi ve Graves hastalığı, tiroidin histolojik yapısında belirgin değişikliklere yol açar. Tiroid kanserleri ise, histolojik farklılaşma düzeylerine göre sınıflandırılmış olup, bu sınıflandırma tümörlerin hücresel kökeni, morfolojik özellikleri ve moleküler profilleri temel alınarak yapılmaktadır. Tiroidin histolojik yapısının ve gelişimsel süreçlerinin anlaşılması, tiroid patolojilerinin tanısı, sınıflandırılması ve klinik yönetimi açısından büyük önem taşır.
Referanslar
Mescher AL. Junqueira's Basic Histology: Text and Atlas. 17th ed. New York: McGraw Hill; 2024. ISBN: 978-1-26-493214-6.
Ross MH, Pawlina W. Histoloji Konu Anlatımı ve Atlas. 6. baskıdan çeviri. İstanbul: Palme Yayıncılık; 2015. ISBN: 978-605-355-223-9.
Hall JE. Guyton and Hall Textbook of Medical Physiology. 14th ed. Philadelphia: Elsevier; 2021.
Sadler TW. Langman's Medical Embryology. 14th ed. Philadelphia: Wolters Kluwer; 2021.
Larsen WJ, Sherman LS, Potter SS, Scott WJ. Human Embryology. 6th ed. Philadelphia: Elsevier; 2021.
Özbek M. Anatomi: Baş ve Boyun. 3. baskı. Ankara: Güneş Tıp Kitabevleri; 2020.
Standring S. Gray’s Anatomy: The Anatomical Basis of Clinical Practice. 42nd ed. New York: Elsevier; 2021.
Kuruş M. Histoloji: Hücre, Doku, Sistemler Teknikler-Moleküller-Laboratuvar ve Klinik Yönleriyle Güncel Yaklaşımlar. Ankara: Akademisyen Kitabevi; 2020.
Moore KL, Persaud TVN, Torchia MG. The Developing Human: Clinically Oriented Embryology. 11th ed. Philadelphia: Elsevier; 2020.
Eşrefoğlu M. Özel Histoloji. İstanbul: İstanbul Tıp Kitabevi; 2015.
Gartner LP, Hiatt JL. BRS Hücre Biyolojisi ve Histoloji. İstanbul: İstanbul Tıp Kitabevleri; 2019.
Yen PM. Physiological and molecular basis of thyroid hormone action. Physiol Rev. 2001;81(3):1097–142. doi:10.1152/physrev.2001.81.3.1097
Satir P, Christensen ST. Overview of structure and function of mammalian cilia. Annu Rev Physiol. 2007; 69:377–400. doi:10.1146/annurev.physiol.69.040705.141236
Jung YS, Kim WY, Lee KS, et al. Primary cilia mediate thyroid hormone regulation and follicular morphogenesis in thyroid gland development. J Cell Sci. 2016;129(19):3727–3738. doi:10.1242/jcs.187309
Reiter JF, Leroux MR. Genes and molecular pathways underpinning ciliopathies. Nat Rev Mol Cell Biol. 2017;18(9):533–547. doi:10.1038/nrm.2017.60
Kuruş M. RET proto-oncogene mutations in medullary thyroid carcinoma: clinical implications. Turk J Endocrinol Metab. 2019;23(2):75–82.
Schoenwolf GC, Bleyl SB, Brauer PR, Francis-West PH. Larsen’s Human Embryology. 6th ed. Elsevier; 2021.
De Felice M, Di Lauro R. Thyroid development and its disorders: genetics and molecular mechanisms. Endocr Rev. 2004;25(5):722–746. doi:10.1210/er.2003-0013
Williams ED. Congenital abnormalities of the thyroid. Am J Pathol. 2000;157(2):191–200.
Lloyd RV, Osamura RY, Klöppel G, Rosai J, editors. WHO classification of tumours of endocrine organs. 4th ed. Lyon: IARC; 2017.
Rosai J. Rosai and Ackerman’s surgical pathology. 11th ed. Philadelphia: Elsevier; 2018.
Cibas ES, Ali SZ. The Bethesda system for reporting thyroid cytopathology. 2nd ed. Cham: Springer; 2018
