Atlarda Zehirlenmelerde İlk Yardım Uygulamaları
Özet
Atlar, sindirim sistemi anatomisindeki özgün yapıları nedeniyle toksinlere karşı oldukça duyarlıdır. Diğer canlılarda zehirlenme durumunda kullanılan kusturucu ajanlar, atların anatomik kısıtlılıkları (kusma refleksinin olmaması) nedeniyle uygulanamaz. Bu durum, toksikasyon yönetimini daha karmaşık hale getirir. Atlar, genellikle besinlerini seçerek tüketmelerine rağmen, bazı toksik bitkilerin yenmesi sonucu zehirlenme vakaları görülebilir. Bunun yanı sıra, endüstriyel tesislerin yakınında bulunan arazilerde yetişen otlar veya suya karışan ağır metaller, atlarda akut veya kronik toksikasyona yol açabilir. Atların tatlı besinlere olan ilgisi de bilinçsizce verilen çikolata gibi maddelerin sindirim sisteminde enzimatik faaliyetler sonucu toksik kimyasallara dönüşmesiyle zehirlenmelere neden olabilir. Ayrıca, yemlerde üreyen mantarların (mikotoksinler) oluşturduğu toksinler, atlarda sık görülen bir zehirlenme kaynağıdır. Toksikasyon durumlarında antrenörlere önemli görevler düşmektedir. Antrenörler, haranın çevresindeki bitki örtüsünü iyi tanımalı ve potansiyel toksik bitki kaynaklarını ortadan kaldırmalıdır. Yem kaynaklı toksin şüphesi varsa, yem depolama alanlarının kontrolü ve yem kalitesinin düzenli takibi esastır. Toksikasyon ile mücadelede ilk adım, hayvanın toksin kaynağından hızla uzaklaştırılmasıdır. Toksin alımından sonraki ilk 2-3 saat içinde aktif kömür gibi toksin bağlayıcı ajanlar, gastrointestinal sistemden emilimi azaltmak amacıyla kullanılabilir. Toksinlerin kana karışması durumunda, kan perfüzyonunu artıracak sıvı tedavileri uygulanarak toksik bileşenlerin seyreltilmesi ve karaciğer ile böbrekler üzerindeki toksik yükün hafifletilmesi hedeflenir. Spesifik bir antidot mevcutsa, en kısa sürede uygulanmalıdır. Koruyucu önlem olarak, yemlere toksin bağlayıcı katkı maddeleri ilave edilebilir. Atın çevresel faktörlerinin ve beslenme düzeninin detaylı analizi, zehirlenme vakalarının önlenmesinde ve etkin yönetiminde kritik rol oynamaktadır.
Referanslar
Aboling, S., Drotleff, A. M., Cappai, M. G., & Kamphues, J. (2016). Contamination With Ergot Bodies (Claviceps Purpurea Sensu Lato) Of Two Horse Pastures İn Northern Germany. Mycotoxin Research, 32, 207-219.
Alim, E. Ç., & Yarsan, E. (2019). Böbreklere Yönelik Zehirli Maddeler. Veteriner Farmakoloji Ve Toksikoloji Derneği Bülteni, 10(2), 77-90.
Arslan, S., Yenilmez, K., & Özkan, C. (2018). Civa Zehirlenmesi Ve Tedavisi. Turkiye Klinikleri Veterinary Sciences-Internal Medicine-Special Topics, 4(3), 34-38.
Balabanlı, C., Albayrak, S., Türk, M., & Yüksel, O. (2006). Türkiye Çayır–Meralarında Bulunan Bazı Zararlı Birkiler ve Hayvanlar Üzerindeki Etkileri. Turkish Journal of Forestry, 7(2), 89-96.
Basalan, M., Hismiogullari, S. E., Hismiogullari, A. A., & Filazi, A. Y. H. A. N. (2004). Fungi And Aflatoxin B1 İn Horse And Dog Feeds İn Western Turkey. Revue De Médecine Vétérinaire, 155(5), 248-252.
Caloni, F., & Cortinovis, C. (2015). Plants Poisonous To Horses İn E Urope. Equine Veterinary Education, 27(5), 269-274.
Chenchen, W., Wenlong, W., Xiaoxue, L., Feng, M., Dandan, C., Xiaowen, Y., ... & Baoyu, Z. (2014). Pathogenesis And Preventive Treatment For Animal Disease Due To Locoweed Poisoning. Environmental Toxicology And Pharmacology, 37(1), 336-347.
Cortinovis, C., & Caloni, F. (2013). Epidemiology Of İntoxication Of Domestic Animals By Plants İn Europe. The Veterinary Journal, 197(2), 163-168.
Delfiol, D. J. Z., Oliveira-Filho, J. P., Casalecchi, F. L., Kievitsbosch, T., Hussni, C. A., Riet-Correa, F., ... & Borges, A. S. (2012). Equine Poisoning By Coffee Husk (Coffea Arabica L.). BMC Veterinary Research, 8, 1-8.
Gökkür, S., & Doğan, S. (2018). Ülkemizde Bulunan Zararlı Bitkiler.
Kar, P. (2022). Fumonisinlerin Oluşum Mekanizması Ve Metabolizmada Subakut, Kronik Etkisinin Sonuçları. Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi Fen Ve Mühendislik Bilimleri Dergisi, 3(2), 115-117
Ksenofontova, A., Buryakov, N., Ksenofontov, D., & Kosolapova, V. Poısonous Plants And Phytotoxıcoses In Horses.
Liesener, K., Curtui, V., Dietrich, R., Märtlbauer, E., & Usleber, E. (2010). Mycotoxins İn Horse Feed. Mycotoxin Research, 26, 23-30.
Minervini, F., Giannoccaro, A., Fornelli, F., Dell'Aquila, M. E., Minoia, P., & Visconti, A. (2006). Influence Of Mycotoxin Zearalenone And İts Derivatives (Alpha And Beta Zearalenol) On Apoptosis And Proliferation Of Cultured Granulosa Cells From Equine Ovaries. Reproductive Biology And Endocrinology, 4, 1-9.
Nikokyris, P., Kandylis, K., Deligiannis, K., & Liamadis, D. (1991). Effects Of Gossypol Content Of Cottonseed Cake On Blood Constituents İn Growing-Fattening Lambs. Journal Of Dairy Science, 74(12), 4305-4313.
Liu, Z. P. (2003). Lead Poisoning Combined With Cadmium İn Sheep And Horses İn The Vicinity Of Non-Ferrous Metal Smelters. Science Of The Total Environment, 309(1-3), 117-126.
Puschner, B., & Aleman, M. (2010). Lead Toxicosis İn The Horse: A Review. Equine Veterinary Education, 22(10), 526-530
Pfister, J. A., Stegelmeier, B. L., Cheney, C. D., & Gardner, D. R. (2007). Effect Of Previous Locoweed (Astragalus And Oxytropis Species) İntoxication On Conditioned Taste Aversions İn Horses And Sheep. Journal Of Animal Science, 85(7), 1836-1841.
Reis, L. S. L. D. S., Pardo, P. E., Camargos, A. S., & Oba, E. (2010). Mineral Element And Heavy Metal Poisoning İn Animals. Journal Of Medicine And Medical Sciences, 560-579.
Schoeb, T. R., & Panciera, R. J. (1979). Pathology Of Blister Beetle (Epicauta) Poisoning İn Horses. Veterinary Pathology, 16(1), 18-31.
Seawright, A. A., Hrdlicka, J., & Ng, J. C. (1983). Heavy Metal İntoxications İn Horses. In Veterinary Pharmacology And Toxicology (Pp. 697-714). Dordrecht: Springer Netherlands.
Selby, L. A., Case, A. A., Osweiler, G. D., & Hayes Jr, H. M. (1977). Epidemiology And Toxicology Of Arsenic Poisoning İn Domestic Animals. Environmental Health Perspectives, 19, 183-189.
Stegelmeier, B. L., & Davis, T. Z. (2018). Toxic Causes Of İntestinal Disease İn Horses. Veterinary Clinics: Equine Practice, 34(1), 127-139.
Uzun, F., Garipoğlu, A., & Algan, D. (2010). Meralarımızda Görülen Sarı Peygamber Çiçeği (Centaurea solstitialis L.)’Nin Bitkisel Özellikleri ve Kontrolü. Anadolu Tarım Bilimleri Dergisi, 25(3), 213-222.
Todorov, T., Stamberov, P., Nikolov, B., Manova, G., & Manov, V. (2019). Fatal European Yew (Taxus Baccata) Poisoning İn Two Horses.
Tutun, H. (2014). Çikolata Zehirlenmesi. Mehmet Akif Ersoy University Journal Of Health Sciences Institute, 2(2), 114-120.
Yücel, U. M., & Akpolat, Y. L. Ö. F. (2023, June). Hayvanlarda Aflatoksin Zehirlenmesi. in Conference Id (P. 95).
