Atlarda Yanık ve Şok Durumlarında İlk Yardım Uygulamaları
Özet
Atlarda şok ve yanık durumları, hızlı müdahale edilmediğinde yaşamı tehdit eden acil tablolar oluşturur. Şok; dokulara yeterli oksijenin ulaşamaması sonucu gelişir ve kardiyojenik, hipovolemik, septik, obstrüktif ve anaflaktik tipleriyle görülür. Klinik belirtiler arasında taşikardi, taşipne, mukozalarda renk değişiklikleri, depresyon ve dolaşım bozuklukları bulunur. Tedavide öncelikle sebep belirlenmeli, sıvı-elektrolit dengesi sağlanmalı, oksijen verilmesi, antibiyotik ve antiinflamatuar tedaviler uygulanmalıdır. Yanıklar ise termal, kimyasal, elektriksel veya radyasyon kaynaklı olabilir. Derinliğine göre birinci, ikinci, üçüncü ve dördüncü derece yanıklar olarak sınıflandırılır. Yanık tedavisinde ilk yardım olarak yanık kaynağından uzaklaştırma, soğuk uygulama, sıvı replasmanı, antibiyotik tedavisi ve topikal ajanlarla yara bakımı esastır. Şiddetli yanıklarda septisemi ve hipovolemik şok riski yüksektir. Sonuç olarak, şok ve yanık durumlarında erken tanı, hızlı ilk yardım ve veteriner müdahalesi, komplikasyonların önlenmesi ve atın yaşam şansının artırılmasında kritik öneme sahiptir.
Referanslar
Balakumaran, K., & Hugenholtz, P. G. (1986). Cardiogenic shock: current concepts in management. Drugs, 32(4), 372-382.,
Brandel, V. (2018). Treating systemic shock in adult equine patients. Veterinary Nursing Journal, 33(3), 69-72.
Brianceau, P., & Divers, T. J. (2001). Acute thrombosis of limb arteries in horses with sepsis: five cases (1988–1998). Equine veterinary journal, 33(1), 105-109.
Efimova, O. I., Dimitrieva, A. I., Nesterova, O. P., Aldyakov, A. V., Obukhova, A. V., & Ivanova, T. N. (2019, October). Methods for the effective treatment of animal burns. In IOP Conference Series: Earth and Environmental Science (Vol. 346, No. 1, p. 012057). IOP Publishing.
Fielding, C. L., & Magdesian, K. G. (2015). Sepsis and septic shock in the equine neonate. Veterinary Clinics: Equine Practice, 31(3), 483-496.
Gonul, R., Koenhemsi, L., Aydın, H., Gulyasar, T., Yardıbı, H. D., Or, E., ... & Barutcu, B. (2015). Effects of tarantula cubensis extract on electrocardiographic and trace element status in sheep. İstanbul Üniversitesi Veteriner Fakültesi Dergisi, 41(1), 79-83.
Garcia-Espinoza, J. A., Aguilar-Aragon, V. B., Ortiz-Villalobos, E. H., Garcia-Manzano, R. A., Antonio, B. A., & Aron, J. (2017). Burns: definition, classification, pathophysiology and initial approach. Gen Med, 5(5), 1-5.
Hanson, R. R. (2005). Treating burn Injuries in horses. COMPENDIUM.
Hurcombe, S. D., Radcliffe, R. M., Cook, V. L., & Divers, T. J. (2022). The pathophysiology of uncontrolled hemorrhage in horses. Journal of Veterinary Emergency and Critical Care, 32(S1), 63-71.
Kaya, S., Pirinçci, İ., & Bilgili, A. (2013). Veteriner Farmakoloji. Medisan Yayınevi, Ankara, 2, 4.
Laghlam, D., Benghanem, S., Ortuno, S., Bouabdallaoui, N., Manzo-Silberman, S., Hamzaoui, O., & Aissaoui, N. (2024). Management of cardiogenic shock: a narrative review. Annals of Intensive Care, 14(1), 45.
McFarlane, D. (1995). Smoke inhalation injury in the horse. Journal of equine veterinary science, 15(4), 159-162.
Muir, W. W. (1987). Equine veterinary journal, 19(1), 1-5.
Norman, T. E., Chaffin, M. K., Johnson, M. C., Spangler, E. A., Weeks, B. R., & Knight, R. (2005). Intravascular hemolysis associated with severe cutaneous burn injuries in five horses. Journal of the American Veterinary Medical Association, 226(12), 2039-2043.
Irving, L. (2016). Equine allergic reactions: diagnostics and treatment options. Vettimes, 16, 20-22.
Werners, A. H., Bull, S., & Fink‐Gremmels, J. (2005). Endotoxaemia: a review with implications for the horse. Equine veterinary journal, 37(4), 371-383.
Ovayolu, N., Türk, N., & Uçan, Ö. (2006). YANIK NEDENİYLE ACİLE GELEN HASTALARIN DEĞERLENDİRİLMESİ VE HEMŞİRELİK YAKLAŞIMI. Anadolu Hemşirelik ve Sağlık Bilimleri Dergisi, 9(4), 91-98.
Reece, W. O., Erickson, H. H., Goff, J. P., & Uemura, E. E. (Eds.). (2015). Dukes' physiology of domestic animals. John Wiley & Sons.
Ribeiro, P. R., Bianchi, M. V., Henker, L. C., Gonzales, F., & Pavarini, S. P. (2020). Acute renal failure in a horse following bee sting toxicity. Ciência Rural, 50, e20190940.
Swaran, S., Randhawa, S., Chhabra, S., Randhawa, C. S., Uppal, S. K., Chand, N., ... & Amol, S. (2013). Therapeutic management of bee stinging in horses.
TÜMAY, V., & TOKYAY, R. (2002). Hipovolemik Şok. Yoğun Bakım Dergisi, 2(4), 246-254
