Atlarda Meydana Gelen Diş Problemleri ve Diş Bakımı İlkyardım Uygulamaları
Özet
Atların diş sağlığı, genel at sağlığının önemli bir parçasıdır. Doğru beslenme ve sindirim,sağlıklı diş ve diş etlerine bağlıdır. Ayrıca diş hastalıkları kilo kaybı veya enfeksiyon gibi başka sağlık sorunlarına da sebep olabilir. Düzenli diş muayeneleri ve önleyici tedbirler, atın genel sağlığını ve refahını korumaya yardımcı olur. Atlarda diş hastalıkları oldukça yaygındır ve atlardaki diş kaybının en önemli nedenidir. Atların diş hastalıkları düzenli diş muayeneleriyle kolay bir şekilde önlenebilmektedir. At diş hekimliği, atların diş bakımı ve tedavilerini gerçekleştirme konusunda uzmanlık becerisini ifade etmektedir. Bu beceri, atların ağız boşluğunun anatomisini ve fizyolojisini anlamak, diş sorunlarını tanımlamak ve ağız sağlığını korumak için gerekli prosedürlerin uygulanmasını içermektedir. Bu prosedürlerin düzenli bir şekilde yerine getirilmesi yarış, binicilik sporları, hipoterapi ve genel at bakımı gibi çeşitli sektörlerdeki atların genel refah ve performansını doğrudan etkiler.
Referanslar
https://www.atistanbul.com/agiz-ve-dis-sagligi-8 Erişim tarihi: 14.12.2024.
https://www.atbilimleridergisi.com.tr/ Erişim tarihi: 14.12.2024.
https://www.rossdales.com/news-events/equine-health-articles/item/routine-mare-foal-health-care-for-small-studs-and-breeders/ Erişim tarihi: 14.12.2024.
https://equimed.com/health-centers/dental-care/articles/common-equine-dental-problems Erişim tarihi: 14.12.2024.
https://www.frontiersin.org/journals/ecology-and evolution/articles/10.3389/fevo.2019.00135/full Erişim tarihi: 14.12.2024.
https://avedentturkey.com/apse-ve-apikal-lezyon-tedavileri/ Erişim tarihi: 19.12.2024
https://vetbilim.com/tr/blog/article/dental-issues-in-horses-causes-and-solutions/ Erişim tarihi: 19.12.2024
https://adm.atauni.edu.tr/course/view.php?id=252. Atlarda Yaş Tespiti Erişim Tarihi: 14.12.2024
https://madbarn.com/dysmastication-in horses/?srsltid=AfmBOoocLDad0yEKJJ4So6sz8DOdAIXnpkEC0Tvm6ae0EkGV4iwYXbPo Erişim Tarihi: 19.12.2024.
https://www.pierrefabre-oralcare.com/tr-tr/rutin-tavsiyeler/dis-eti-sagligi/periodontitis-dis-eti-cekilmesi Erişim Tarihi: 19.12.2024.
https://binicilikokulu.com/atlarin-dis-bakimi-nasil-yapilir/ Erişim Tarihi: 19.12.2024.
https://tr.wikipedia.org/wiki/Pulpitis Erişim Tarihi: 20.12.2024.
Arpacık, R. (1992): At Yetiştiriciliği Ders Notları. Ankara.
Brown, J. H., Pilliner S. & Davies, Z. (2003): Horse and stable management. 4th ed. Chapter 15. The digestive system. p.166. ISBN 1-4051-0007-9
Dixon, P.M. (2002): The gross, histological, and ultrastructural anatomy of Equine Teeth and their relationship to disease, AAEP Proceedings. 48: 421-437
Dixon, P.M. (2024): Oral and Sinonasal Tumors. Vet Clin Equine (40);455–473 doi.org/10.1016/j.cveq.2024.07.010
Easley, J. (2019): Dental Development of Horses. https://www.msdvetmanual.com/horse-owners/digestive-disorders-of-horses/dental-development-of-horses Erişim Tarihi: 15.12.2024.
Gift, L.J., DeBowes, R.M., Clem, M.F., Rashmir-Raven, A., & Nyrop, K.A. (1992): Brachygnathia in horses: 20 cases (1979-1989). Journal of the American Veterinary Medical Association, 200(5), 715-719. Retrieved Dec 19, 2024, from https://doi.org/10.2460/javma.1992.200.05.715
Goodarzi, N., Moaddab, H. & Farahani, F.D. (2016): Morphometric characteristics of the first premolar (wolf tooth) in horses, with special reference to its clinical importance. Bulg. J. Vet. Med.19, p. (1)1–7.
Head, K.W. & Dixon, P.M. (1999): Equine nasal and paranasal tumours. Part 1: review of the literature and tumour classification. The Vet J. (157); 261-268
Hoopes, K., Evans, P. & Jack, N. (2020): Aging Horses by Their Teeth. All Current Publications. p.128. https://digitalcommons.usu.edu/extension_curall/128
Kinane, D.F., Stathopoulou, P.G. & Papapanou, P.N. (2017): Periodontal diseases. Nat. Rev. Dis. Primers 3, 17038.
Linkous, M.B. (2005): Performance dentistry and equilibration. Clin Tech Equine Pract. 2005(4), p.124-134.
Pehkonen, J., Karma, L. & Raekallio, M. (2019): Behavioral Signs Associated With Equine Periapical Infection in Cheek Teeth. Journal of Equine Veterinary Science,Vol. 77, p: 144-150. ISSN 0737-0806 https://doi.org/10.1016/j.jevs.2019.03.005
Pirie, R.S. & Dixon, P.M. (1993): Mandibular tumours in the horse: a review of the literature and 7 case reports. Equine Veterinary Education, (5); 287–294
Reardon, R. (2018): Managing dysmastication in horses: an update. In Practice. https://doi.org/10.1136/inp.k1186
Sağlam, K. (2012): Atlarda Diş Hastalıkları. YYU Veteriner Fakultesi Dergisi, 23 (2), p.111-118 ISSN: 1017-8422
Samsar, E. ve Akın, F. (2006): Özel Cerrahi. Medipres Matbaacılık, Malatya.
Sarıkaya, Y. (2024): Atlarda Diş Hastalıklarının Belirtileri: Nelere Dikkat Etmelisiniz.
https://bnclkokulu.com/atlarda-ds-hastalklarnn-belrtler-nelere-dkkat-etmelsnz/ Erişim Tarihi: 17.12.2024
Schreeg, M.E., Radkin, M., Haugland, J. et al. (2022). Ameloblastic carcinoma in horses: case report and literature review. Journal of veterinary diagnostic investigation. 34(3), 528–534. https://doi.org/10.1177/10406387211068459
Schumacher, J. & Honnas, C.M. (1993): Dental Surgery. Vet Clin North Am Equine Pract, 9(1): 133-152).
Solounias N, Danowitz M, Buttar I & Coopee Z (2019): Hypsodont Crowns as Additional Roots: A New Explanation for Hypsodonty. Front. Ecol. Evol. 7:135. doi: 10.3389/fevo.2019.00135
Süner, İ. (2018): Aydin Ve Yöresinde Koşum Atlarinda Karşilaşilan Diş Bozukluk Ve Hastaliklarinin Değerlendirilmesi. Adnan Menderes Üniversitesi Sağlik Bilimleri Enstitüsü (Veteriner) Yüksek Lisans Programi. Yüksek Lisans Tezi
Şimşek, D. (2024): Atlarda Dişlerden Yaş Tayin Nasıl Yapılır? -Atlar-VetRehber. https://vetrehber.com/atlarda-dslerden-yas-tayn-nasl-yaplr/ Erişim Tarihi: 08.12.2024
Taylor, W.T.T., Bayarsaikhan, J., Tuvshinjargal, T., Bender, S. et al. (2018): Origins of equine dentistry, Proc. Natl. Acad. Sci. U.S.A.115 (29) E6707-E6715, https://doi.org/10.1073/pnas.1721189115
Tıpırdamaz, S., Beşoluk, K., Bahar, S. & Dayan, M.O. (2004): Ruminant ve equidaelerde dişler yardımıyla yaş tayini. Selçuk Üniversitesi Veteriner Fakültesi, Anatomi Anabilim Dalı, Konya.
Ün, A.E. (2022): Horse Teeth and Age Determination . Ankara: Sonçağ Akademi.
Ün, A.E. (2024): Atlarda Diş İşaretleri. https://www.atbilimleridergisi.com.tr/atlarda-dis-isaretleri/ Erişim Tarihi: 20.12.2024.
