Atlarda Sindirim Sistemi Hastalıkları ve Kolikte İlk Yardım Uygulamaları
Özet
Atlar, sindirim sistemi anatomisi açısından diğer memelilere göre bazı dezavantajlara sahip hayvanlardır. Bu anatomik özelliklerin iyi anlaşılması, atların beslenme ve sağlık yönetiminde görevli antrenörler ve seyisler için hayati önem taşır. Atların anatomik yapılarından kaynaklanan en önemli kısıtlamalardan biri, kusma refleksinin olmamasıdır. Bu durum, epiglottisin tabanındaki uzunluk ve tek yönlü yemek borusu kasılmaları nedeniyle ortaya çıkar. Ayrıca, atlar vücut büyüklüklerine oranla oldukça küçük bir mideye sahiptir. Bu predispozan faktörler, atlarda kolik görülme olasılığını artırır. Kolik, çeşitli etiyolojik nedenlere bağlı olarak ortaya çıkabilen ve sindirim sistemi sancı ile karakterize edilen bir sendromdur. Kolike yol açan başlıca faktörler arasında ani yem değişiklikleri, aşırı kaba veya konsantre yem tüketimi, idrar yolu tıkanıklıkları, paraziter enfestasyonlar ve enterolit oluşumu yer alır. Kolik vakaları atlarda oldukça sık görülür ve ölümlerin yaygın bir nedenidir. Bu bağlamda, antrenörlerin sorumlulukları büyük önem taşır. Kolik durumlarında ilk müdahale kritik olup, atın dışkılama ve idrar yapma durumu gibi anamnezi bilgileri, veteriner hekim için değerli ipuçları sağlar. Kolik etiyolojisinin belirlenmesinde antrenörlerin gözlemleri ve takibi, doğru teşhis ve tedavi sürecine önemli katkıda bulunur. Bu nedenle, antrenörlerin bir atın kolik belirtilerini tanıyabilme yetkinliğine sahip olmaları gerekmektedir. Yeni doğan taylarda ise acil klinik durumların başında enteritler yani bağırsak iltihaplanmaları gelir. Çeşitli etkenlere bağlı olarak ortaya çıkan ishaller, hızlı dehidrasyon ve emme refleksinde kayıplara yol açarak yüksek oranda tay ölümüne neden olabilmektedir. Enterit etkenlerinin zamanında ve doğru yönetimi, tayın uzun vadeli sağlığı ve geleceği açısından hayati bir öneme sahiptir.
Referanslar
Buchanan, B. R., & Andrews, F. M. (2003). Treatment and prevention of equine gastric ulcer syndrome. Veterinary Clinics: Equine Practice, 19(3), 575-597.
Banse, H. E., & Andrews, F. M. (2019). Equine glandular gastric disease: prevalence, impact and management strategies. Veterinary Medicine: Research and Reports, 69-76.
Cornelisse, C. J., Robinson, N. E., Berney, C. E. A., Kobe, C. A., Boruta, D. T., & Derksen, F. J. (2004). Efficacy of oral and intravenous dexamethasone in horses with recurrent airway obstruction. Equine veterinary journal, 36(5), 426-430.
Er,C.Atlarda 2020, Kolik Rehberi ve Klinik El Kitabı,1-34.
Hassel, D. M. (2003). Investigations into the risk factors, etiology and pathogenesis of enterolithiasis in horses (Equus callabus). University of California, Davis.
Hayat, A. (2013). Atlarda Yanlış Besleme Sonucu Topallığa Sebep Olan Hastalıklar. Harran Üniversitesi Veteriner Fakültesi Dergisi, 2(1), 54-60.
Henrikson, S. L., & Rush, B. R. (2001). Efficacy of salmeterol xinafoate in horses with recurrent airway obstruction. Journal of the American Veterinary Medical Association, 218(12), 1961-1965.
Hudson, N. P. H., & Merritt, A. M. (2008). Equine gastrointestinal motility research: where we are and where we need to go. Equine veterinary journal, 40(4), 422-428.
Jones, S. M. (2011). Digestive system of the horse and feeding management.
Léguillette, R. (2003). Recurrent airway obstruction—heaves. Veterinary Clinics: Equine Practice, 19(1), 63-86.
Magdesian, K. G. (2005). Neonatal foal diarrhea. Veterinary Clinics: Equine Practice, 21(2), 295-312.
Pollitt, C. C. (1999, December). Equine laminitis: a revised pathophysiology. In Proceedings (pp. 188-192).
Pollitt, C. C. (2004). Equine laminitis. Clinical Techniques in equine practice, 3(1), 34-44.
Southwood, L. L., Gassert, T., & Lindborg, S. (2010). Colic in geriatric compared to mature nongeriatric horses. Part 2: treatment, diagnosis and shortterm survival. Equine veterinary journal, 42(7), 628-635.
Onmaz, A., & Van Den Hoven, R. (2012). Atlarda Sancı: Cerrahi veya İlaç ile Sağaltım Ölçütleri. Erciyes Üniversitesi Veteriner Fakültesi Dergisi, 9(2), 123-131.
Uzal, F. A., & Diab, S. S. (2015). Gastritis, enteritis, and colitis in horses. Veterinary Clinics: Equine Practice, 31(2), 337-358.
The stock owner's adviser; the breeding, rearing, management, diseases and treatment of domestic animals (1901) (14782063522) - PICRYL - Public Domain Media Search Engine Public Domain Search
