Engellilere Yönelik Sosyal Yardım ve Sosyal Hizmetler
Özet
Bu çalışmada engellilere yönelik sosyal yardım ve sosyal hizmet uygulamaları, yasal düzenlemeler ve hizmet sunan kurumlar incelenmektedir. Engellilik, Dünya Sağlık Örgütü ve literatür doğrultusunda sadece tıbbi bir sorun değil, bireysel yetersizlikler ile toplumsal çevrenin etkileşiminden doğan karmaşık bir olgu olarak tanımlanmaktadır. Uluslararası düzeyde Birleşmiş Milletler Engelli Hakları Bildirgesi engellilerin insan onuruna uygun yaşama, eğitim, sağlık ve istihdam haklarını güvence altına almaktadır. Türkiye'de ise 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu ve 4857 sayılı İş Kanunu uyarınca kamu ve özel sektörde engelli çalıştırılması zorunlu kılınmış, 2022 sayılı Kanun çerçevesinde muhtaç engellilere engelli aylığı bağlanması gibi sosyal yardımlar düzenlenmiştir. Hizmetler merkezi idare bünyesindeki Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı koordinasyonunda yürütülmekte; yerel yönetimler olan belediyeler evde bakım, ücretsiz sağlık, ulaşım ve rehabilitasyon imkanları sunmaktadır. Sivil toplum ayağında ise Türkiye genelindeki 1.403 engelli derneği hak savunuculuğu ve toplumsal entegrasyona katkı sağlamaktadır.
This study examines social assistance and social service practices, legal regulations, and service-providing institutions for individuals with disabilities. In line with the World Health Organization and relevant literature, disability is defined not merely as a medical problem, but as a complex phenomenon arising from the interaction between individual impairments and the social environment. Internationally, the UN Declaration on the Rights of Disabled Persons guarantees the rights of disabled individuals to live with dignity, education, healthcare, and employment. In Turkey, employment quotas (%3 and %4) in public and private sectors are mandated under Civil Servants Law No. 657 and Labor Law No. 4857, while social assistance such as disability pensions for needy individuals is regulated under Law No. 2022. Services are coordinated centrally by the Ministry of Family, Labor and Social Services, with local municipalities providing home care, free healthcare, transportation, and rehabilitation. On the civil society front, 1,403 disability associations across Turkey contribute to rights advocacy and social integration.
Referanslar
AK, Y. (2019). Çoklu Bir Dezavantajlılık Olarak Engelli Yoksulluğu: Türkiye Örneği. Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Çalışma Ekonomisi Ana Bilim Dalı İstanbul.
AKÇAKAYA, E. (2020). Van İlinde Engelli Bebeği Olacağını Öğrenen Kadınların Gebeliğe İlişkin Karar Verme Süreçlerini Etkileyen Faktörler. Yüksek Lisans Tezi, Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Sosyoloji Ana Bilim Dalı, Van.
ALSANCAK, H., TOMRUK, H., ÇATANA, N., TÜRKEKUL, A., DOLAMAÇ, N. (2013), Sosyal Hizmetler Dairesi Başkanlığı Engelli Hakları Başucu Kitabı. 13.10.2020 tarihinde http://hayatozelegitim.com.tr/V2/engelli_haklari_bursa.pdf, adresinden alındı.
AY, H. (2018). Engellilere Yönelik Yerel Yönetim Hizmetleri: Bursa Büyükşehir Belediyesi Örneği. Yüksek Lisans Tezi, Uşak Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Kamu Yönetimi Ana Bilim Dalı, Uşak.
BABAOĞLU, P. (2019). Engellilerin Karşılaştığı Toplumsal Sorunlar: Ankara’daki Sivil Toplum Kuruluşları Örneği. Yüksek Lisans Tezi, Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Sosyoloji Ana Bilim Dalı, Karaman
Baykal, A. (2020). İşitme Engelli Adölesanların Beslenme Alışkanlıklarının ve Beslenme Durumlarının Belirlenmesi. Yüksek Lisans Tezi, Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Çocuk Gelişimi ve Ev Yönetimi Eğitimi Anabilim Dalı, Konya.
BEYAZOVA, A. (2012). Ayrımcılıkla Mücadelede Toplumsal Örgütlerin Rolü, Ayrımcılık: Çok Boyutlu Yaklaşımlar. İstanbul Bilgi Üniversitesi Sosyoloji ve Eğitim Çalışmaları Birimi (SEÇBİR), 07.12.2020 tarihinde http://secbir.org/images/haber/2011/01/23-ayse-beyazova1.pdf adresinden alındı.
Birleşmiş Milletler Engelli Hakları Bildirgesi (1975). Dünya Engelliler Vakfı Hukuki Dayanaklar
Bursa Büyükşehir Belediyesi (2014). Faaliyet raporu. 24.10.2020 tarihinde https://www.bursa.bel.tr/dosyalar/yayinlar/faaliyet_2016.pdf adresinden alındı.
Bursa Büyükşehir Belediyesi (2015). Faaliyet raporu. 24.10.2020 tarihinde https://www.bursa.bel.tr/dosyalar/yayinlar/faaliyet_2016.pdf adresinden alındı.
Bursa Büyükşehir Belediyesi (2017). Faaliyet raporu. 24.10.2020 tarihinde https://www.bursa.bel.tr/dosyalar/yayinlar/faaliyet_2016.pdf adresinden alındı.
CAN ATEŞ, R. (2019). Engelli Politikalarında Sivil Toplum Kuruluşlarının Rolü: KKTC Örneği. Yüksek Lisans Tezi, Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri Anabilim Dalı Sosyal Politika Bilim Dalı, Ankara
CANPOLAT, B. (2020). Türkiye’de Engelliler Sporu Yönetim Organları, Ed: M. Ilkım ve E. Beltekin içinde Sporda Yeni Akademik Çalışmalar-5, (s. 41-61).Ankara: Akademisyen Kitapevi.
ÇİÇEK, E. Ş. (2010). Türkiye’de Belediyelerin Sosyal Hazmet ve Sosyal Yardım Politikaları: Batı Akdeniz Örneği. Doktora Tezi. Süleyman Demirel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Kamu Yönetimi Anabilim Dalı, Isparta
ÇİVİCİ, T. ve GÖNEN, D. (2015). Balıkesir Üniversitesi Çağış Yerleşkesinin Bedensel Engelli Öğrencilerin Sosyal Alanlara Ulaşabilirliğinin Değerlendirilmesi. Mühendislik Bilimleri ve Tasarım Dergisi, 3(3), 639-646.
ÇONDUR, F., YENİPAZARLI, A. ve CÖMERTLER, N. (2020). Engelli İstihdamının Dünya’da ve Türkiye’deki Görünümü. Avrasya Sosyal ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, 7(5), 347-362.
ÇULHACIK, G.D. (2020). Engelli Çocuğa Sahip Ailelerde Sanat Etkinliklerinin Kullanıldığı Aktivite Gruplarının Psikolojik Dayanıklılık ve İlişkili Faktörler Üzerine Etkileri. Doktora Tezi, Sakarya Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Hemşirelik Anabilim Dalı, Sakarya.
Dernek Sayıları (siviltoplum.gov.tr) (Erişim tarihi: 07.12.2020)
Derneklerin Faaliyet Alanlarına Göre Dağılımı (siviltoplum.gov.tr) (Erişim tarihi: 07.12.2020)
ERGÜL, C. (2019). Diyarbakır'da Bir İlçe Devlet Hastanesi Engelli Sağlık Kuruluna Başvuran Hastalarda Zihinsel, Ruhsal, Davranışsal Bozuklukların Değerlendirilmesi. Dicle Medical Journal/Dicle Tip Dergisi, 46 (4), 763-770.
ERSOY, A. F. ve BULUŞ, S. (2019). Engelli Çocuğu Olan Annelerde Tükenmişlik: Nitel Bir Çalışma. Türkiye Sosyal Araştırmalar Dergisi, 23 (3), 764-781.
FIRAT, A.S. (2008). Belediyelerin Engellilere Dönük Sosyal Hizmet Projeleri. Toplum ve Sosyal Hizmet, 19 (1), 89-100.
İllere ve Faaliyet Alanlarına Göre Dernekler (siviltoplum.gov.tr) (Erişim tarihi: 07.12.2020)
İŞTAR-IŞIKLI, E. (2018). Dünyada ve Türkiye’de Engellilik, Ed: E. İştar Işıklı içinde, Kendi Anlatımlarıyla Engellilerin Sorunları ve Çözüm Önerileri, Ankara: Akademisyen Kitapevi.
KALAYCI, S. ve AKİN, A. (2019). Engellilere Yönelik Yerel Sosyal Hizmetlerde Belediyelerin Yeri: Malatya Büyükşehir Belediyesi. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Meslek Yüksekokulu Dergisi, 22 (2), 663-674.
KAYA, T. (2017). Türkiye’de Belediyelerin Sosyal Yardım Ve Sosyal Hizmet Sorumluluğu: Muratpaşa ve Kepez Belediyeleri Örneği. Yüksek Lisans Tezi. Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Anabilim Dalı, Denizli.
METİN, B. (2017). Engellilere Yönelik Sosyal Politikalarda Yerel Yönetimlerin Rolü: Keçiören Belediyesi Örneği. Gazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 19 (1), 320.
Nadaroğlu, H. (2001).Mahalli İdareler. İstanbul: Beta Basım Yayınevi.
NARİN-YILDIRIM, D.(2019). Türkiye’de Sosyal Hizmet ve Yardımların Gerçekleştirilmesinde Yönetsel ve Yasal Boyutlar: Sivas İlindeki Uygulamalar. Yüksek Lisans Tezi, Sivas Cumhuriyet Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Kamu Yönetimi Anabilim Dalı, Sivas.
ONUR-İNCE, H., BABAOĞLU, C. ve YARALI-AKKAYA, A. (2016). Belediye Hizmetleri ve Engelli Vatandaşların Beklentileri Üzerine Ampirik Bir Araştırma. Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 6 (2), 86-109.
SARIIŞIK, M. ve DÜŞÜNÜR, S. (2019). Turizmde Zihinsel Engelli Bireylerin Yaşadıkları Zorlukların Belirlenmesine Yönelik Bir Araştırma. Güncel Turizm Araştırmaları Dergisi, 3 (1), 5-25.
ŞEŞEN, E. ve DOĞAN, Ş. (2019). Engelli Öğrencilerin Sınıf İçi İletişimi: Niğde Örneğinde İlköğretim Öğretmenlerinin Kaynaştırma Eğitimine Dair Görüşleri. Aksaray İletişim Dergisi, 1 (2), 136-155.
T.C Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı Engelli ve Yaşlı Hizmetleri Genel Müdürlüğü. (2019). Engelli ve Yaşlı İstatistik Bülteni.Haziran-2019
T.C. Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, Engelli ve Yaşlı Hizmetleri Genel Müdürlüğü, 13.10.2020 tarihinde https://www.ailevecalisma.gov.tr, adresinden alındı.
T.C. Resmi Gazete (2006). Büyükşehir Belediyeleri Özürlü Hizmet Birimleri Yönetmeliği.16 Ağustos 2006 , (Sayı: 26261).
T.C. Resmi Gazete.(1965) 657 Sayılı Devlet Memurları Kanunu. 14 Temmuz 1965, (Sayı: 12056). Yayımlandığı Düstur: Tertip 5, Cilt 4, Sayfa 3044
T.C. Resmi Gazete.(1976) 2022 Sayılı 65 Yaşını Doldurmuş Muhtaç, Güçsüz ve Kimsesiz Türk Vatandaşlarına Aylık Bağlanması Hakkında Kanun.10 Temmuz 1976, (Sayı: 15642). Yayımlandığı Düstur: Tertip 5, Cilt 15, Sayfa 3254
T.C. Resmi Gazete.(2003) 4857 Sayılı İş Kanunu. 14 Haziran 2003, (Sayı: 25134). Yayımlandığı Düstur: Tertip 5, Cilt 42
T.C. Resmi Gazete.(2005) 5393 Sayılı Belediye Kanunu.03 Temmuz 2005, (Sayı: 25874). Yayımlandığı Düstur: Tertip 5, Cilt 44
ÜNSAL, F. Ö. ve ŞAHAN, B. (2015). Okul Öncesi Dönem Çocuklarının" Engelli" Kavramına İlişkin Görüşleri. Hacettepe University Faculty of Health Sciences Journal, 2, 409-416.
World Health Organization (2001). The International Classification of Functioning. Disability and Health. Geneva, 13.10.2020 tarihinde https://apps.who.int/iris/bitstream/handle/10665/42407/9241545429.pdf, adresinden alındı.
World Health Organization and The World Bank. (2011). World Report on Disability. Geneva: World Health Organization, 13.10.2020 tarihinde https://www.who.int/disabilities/world_report/2011/report.pdf?ua=1 adresinden alındı.
YAMAK, M. (2020). Türk Sinemasında Engelli Temsili: 1969-2013 Yılları Arası Türk Filmleri. Yüksek Lisans Tezi, Gazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Radyo Televizyon ve Sinema Anabilim Dalı , Ankara.
YANIK, S.F. (2020). Engelli Bireylerin Siyasal Tercihlerini Belirleyen Faktörler: Van’da Engelli Dernekleri Üzerine Bir Araştırma. Yüksek Lisans Tezi, Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Sosyoloji Ana Bilim Dalı, Van.
YILDIRIM, E., YILDIZ, A., MUTLUAY, F. ve ALGUN, C. (2015). Engelli Bireylerde Sigara Kullanımının Değerlendirilmesi. Hacettepe Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi. 1-7
YILMAZ, E. (2020). Engelli Bireye Sahip Ailelerde Teodise Problemi: Sosyolojik Bir Bakış. Yüksek Lisans Tezi, Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Felsefe ve Din Bilimleri Anabilim Dalı, Kayseri.
