Sosyal Risk Kavramı
Özet
Ali Can tarafından yazılan bu metin, bireylerin yaşam süresince karşılaştıkları, gelirlerinin azalmasına, kesilmesine veya giderlerinin artmasına yol açan tehlikeler olarak tanımlanan sosyal risk kavramını ve sınıflandırılmasını ayrıntılı bir şekilde incelemektedir. İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi ve ILO’nun 102 sayılı Sözleşmesi gibi uluslararası metinler temelinde ele alınan sosyal riskler; mesleki, fizyolojik ve sosyoekonomik riskler olmak üzere üç ana başlık altında sınıflandırılmaktadır. Mesleki riskler, iş kazaları ve meslek hastalıklarını kapsayarak çalışma hayatındaki tehlikeleri ifade ederken; fizyolojik riskler ise hastalık, sakatlık ve Türkiye’de giderek artan ortanca yaş ile yaşlanan nüfus yapısının vurgulandığı yaşlılık gibi durumları içermektedir. Sosyoekonomik riskler kategorisinde ise doğum, çocuk sahibi olmak, evlilik, konut ihtiyacı, ölüm ve özellikle bireyleri gelir kaybına uğratarak aile ile toplum üzerinde olumsuz etkiler bırakan işsizlik yer almaktadır. Türk sosyal güvenlik sistemi; sosyal sigortalar, sosyal yardımlar ve sosyal hizmetler mekanizmalarıyla hem bu risklerin ortaya çıkardığı olumsuzlukları gidermeyi hem de bu risklerin gerçekleşmesini engellemeye yönelik tedbirler almayı hedeflemektedir. Sonuç olarak, sosyal risklere karşı yürütülen sistemli ve etkin mücadele, bireylerin başkalarına muhtaç olmadan insan onuruna uygun, huzurlu ve güvenceli bir yaşam sürdürmelerini sağlamak adına büyük bir önem taşımaktadır.
This text, written by Ali Can, examines in detail the concept and classification of social risk, defined as hazards encountered by individuals throughout their lifespan that lead to a decrease or interruption in income, or an increase in expenses. Addressed on the basis of international documents such as the Universal Declaration of Human Rights and ILO Convention No. 102, social risks are classified under three main headings: occupational, physiological, and socioeconomic risks. While occupational risks encompass work accidents and occupational diseases, physiological risks include conditions such as illness, disability, and old age, with particular emphasis on Turkey's rising median age and aging population structure. The socioeconomic risks category includes birth, having children, marriage, housing needs, death, and particularly unemployment, which causes income loss for individuals and leaves negative impacts on families and society. The Turkish social security system aims both to eliminate the negative consequences created by these risks and to take measures to prevent them through social insurance, social assistance, and social service mechanisms. In conclusion, a systematic and effective fight against social risks is of great importance to ensure that individuals maintain a dignified, peaceful, and secure life without falling into needy conditions.
Referanslar
Alper, Y. (2009), Sosyal Güvenlik Teorisi Ders Notları, Bursa: Uludağ Üniversitesi, İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi.
Alper, Y. (2013), Sosyal Sigortalar Hukuku, Bursa: Dora Basım Yayım.
Alper, Y. (2018), Sosyal Güvenlik ve Sosyal Sigortalar, A. İ. Oral ve Y. Şişman içinde, Sosyal Politika, s. 122-149, Eskişehir: T.C. Anadolu Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi Yayını.
Arıcı, K. (2017), Türk Sosyal Güvenlik Hukukunda Anneleri Korunması, TBB Dergisi, Özel Sayı, 269-284.
Arıcı, K. (2018), Sosyal Güvenlik, Sosyal Güvenliğin Konusu Olan Tehlikeler (Sosyal Güvenlik Riskleri), Y. Alper ve S. Tekeli içinde, Sosyal Güvenlik, s. 30-58, Eskişehir: T.C. Anadolu Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi Yayını.
Arpacı, F. (2011), Farklı Boyutlarıyla Yaşlılık, Ankara: Türkiye Emekliler Derneği Eğitim ve Kültür Yayınları.
Başterzi, S. (1996), İşsizlik Sigortası, Ankara: Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Yayınları.
Baybora, D. (2019), İş Sağlığı ve Güvenliğine Genel Bakış, D. Baybora içinde, İş Sağlığı ve Güvenliği, s. 2-21, Eskişehir: T.C. Anadolu Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi Yayını.
Bosnalı, Ö. (2012), Türkiye de İşsizlik Sigortasının Finansmanı, Y. Özkan, F. Fidan, C, Durmuşkaya içinde, Prof. Dr. Cihangir a Akın’a Armağan, Sakarya: Sakarya Üniversitesi Yayını.
Bostancı, Y. (2008), Sosyal Güvenlik Hukukunda Genel Sağlık Sigortası, Selçuk Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 16(1), 145-173.
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Eğitim ve Araştırma Merkezi ÇASGEM (2013), Meslek Hastalıkları, Erişim Adresi: https://www.ailevecalisma.gov.tr/media/1340/meslekhastaliklari.pdf, Erişim Tarihi: 21.01.2021.
Erol, A., Özdemir, A., Yurdakul, E. M. (2010), Türkiye’de İşsizliğin Yol Açtığı Olumsuz Sonuçların Giderilmesinde 4447 Sayılı İşsizlik Sigortası Kanununun İşlevi, Tisk Akademi, 5(10), 6-36.
Güzel, A., Okur, A.R., Caniklioğlu, N. (2018), Sosyal Güvenlik Hukuku, İstanbul: Beta Basım Yayım.
Güzel, A., Okur, A.R., Caniklioğlu, N. (2020), Sosyal Güvenlik Hukuku, İstanbul: Beta Basım Yayım.
Google Haber (2021), Koranavirüs (COVİD-19), Erişim Adresi: https://news.google.com/covid19/map?hl=tr&mid=%2Fm%2F02j71&gl=TR&ceid=TR%3Atr, Erişim Tarihi: 21.01.2021.
İş Kanunu (2003, 10 Haziran), Resmi Gazete (Sayı: 25134), Erişim Adresi: https://www.mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/1.5.4857.pdf.
İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu (2012, 30 Haziran), Resmi Gazete (Sayı: 28339), Erişim Adresi: https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=6331&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=5.
Kaya, E., Ç. (2021), İş Kazalarının Toplum Üzerindeki Etkileri, N. Çelebi içinde, İş Kazaları ve İSG’ de Temel Önlemler, s. 59-75 Erzurum: Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi Yayını.
Kaya, Ş. (2015), Sosyal Güvenlik Hukuku, İ. Görücü ve I. T. Arpacıoğlu içinde, İş ve Sosyal Güvenlik Hukuku, s. 147-216 İstanbul: Lisans Yayıncılık.
Oral, A. İ. (2019), İş Kazalarının ve Meslek Hastalıklarının Değerlendirilmesi, D. Baybora içinde, İş Sağlığı ve Güvenliği, s. 22-57, Eskişehir: T.C. Anadolu Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi Yayını.
Öz, C. S., Balta, S. (2020), Türkiye’de Yaşlılara Yönelik Sosyal Politikaların Kapsamı, Bilgi Sosyal Bilimler Dergisi, 22(1), 69-94.
Peker, M. (2016), Türkiye’de Nüfussal Dönüşüm, Sosyoloji Dergisi, 34, 133-196
Türkiye Down Sendromu Derneği TDSD (2018), Engelliler İçin Sağlanan Maddi ve Sosyal Yardımlar, Erişim Adresi: https://www.downturkiye.org/engelliler-icin-saglanan-maddi-ve-sosyal-yardimlar, Erişim Tarihi: 21.01.2021.
Türkiye İstatistik Kurumu TÜİK (2020a), Haber Bülteni: İstatistiklerle Yaşlılar 2019, Sayı: 33712, Erişim Adresi: https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Istatistiklerle-Yaslilar-2019 Erişim Tarihi: 21.01.2021.
Türkiye İstatistik Kurumu TÜİK (2020b), Haber Bülteni: Hayat Tabloları 2017-2019, Sayı: 33711, Erişim Adresi: https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Hayat-Tablolari-2017-2019-33711, Erişim Tarihi: 21.01.2021.
Türkiye İstatistik Kurumu TÜİK (2020c), Haber Bülteni: Evlenme ve Boşanma İstatistikleri 2019, Sayı: 33708, Erişim Adresi: https://tuikweb.tuik.gov.tr/PreHaberBultenleri.do?id=33708, Erişim Tarihi: 21.01.2021.
Türkiye İstatistik Kurumu TÜİK (2020d), Haber Bülteni: Doğum İstatistikleri 2019, Sayı:33706, Erişim Adresi: https://tuikweb.tuik.gov.tr/PreHaberBultenleri.do?id=33706, Erişim Tarihi: 22.01.2021.
Türkiye İstatistik Kurumu TÜİK (2020e), Haber Bülteni: Hanehalkı Tüketim Harcamaları 2019, Sayı: 33594, Erişim Adresi: https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Hanehalki-Tuketim-Harcamasi-(Bolgesel)-2019-33594, Erişim Tarihi: 22.01.2021.
Türkiye İstatistik Kurumu TÜİK (2020f), Haber Bülteni: Ölüm ve Ölüm Nedeni İstatistikleri 2019, Sayı: 33710, Erişim Adresi: https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Olum-ve-Olum-Nedeni-Istatistikleri-2019-33710, Erişim Tarihi: 22.01.2021.
Türkiye İstatistik Kurumu TÜİK (2021a), COVİD-19 20.01.2021, Erişim Adresi: https://www.tuik.gov.tr/tr, Erişim Tarihi: 21.01.2021.
Türkiye İstatistik Kurumu TÜİK (2021b), Haber Bülteni: İşgücü İstatistikleri Ekim 2020, Sayı: 37485, Erişim Adresi: https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Isgucu-Istatistikleri-Ekim-2020-37485, Erişim Tarihi: 28.01.2021
Türkiye İş Kurumu İŞKUR (2020), İşsizlik Sigortası Fonu Bülteni Aralık 2020, Erişim Adresi: https://www.iskur.gov.tr/yayinlarimiz/issizlik-sigortasi-bulteni/, Erişim Tarihi: 21.01.2021.
Tütüncüoğlu, F. (2019), İşçi ve İşverenler İçin Uygulamalı sosyal Güvenlik Başucu Kitabı, Ankara: Dorlion Yayınları.
Sandalcılar, A. R. (2012), İşsizlik Boşanmayı Etkiliyor mu? Bölgesel Panel Nedensellik, Ege Akademik Bakış, 12(2), 225-238.
Sosyal Güvenlik Kurumu SGK (2019), 2019 Yıllık Bölüm 3. İş Kazası ve Meslek Hastalığı İstatistikleri, Erişim Adresi: http://www.sgk.gov.tr/wps/portal/sgk/tr/kurumsal/istatistik/sgk_istatistik_yilliklari, Erişim Tarihi: 21.01.2021.
Sosyal Güvenlik Kurumu SGK, Genel Bilgi Kayıt Dışı İstihdam Nedir?, Erişim Adresi: http://www.sgk.gov.tr/wps/portal/sgk/tr/calisan/kayitdisi_istihdam/genel_bilgi, Erişim Tarihi: 22.01.2021.
Sosyal Güvenlik Kurumu SGK, Kayıt Dışı İstihdam Oranı, Erişim Adresi: http://www.sgk.gov.tr/wps/portal/sgk/tr/calisan/kayitdisi_istihdam/kayitdisi_istihdam_oranlari, Erişim Tarihi: 22.01.2021.
Şakar, M. (2011), Sosyal Sigortalar Uygulaması, İstanbul: Beta Basım Yayım.
Şakar, M. (2017), Meslek Yüksekokulları İçin İş Hukuku ve Sosyal Güvenlik Hukuku, İstanbul: Beta Basım Yayım.
Şentürk, F. (2016), Türkiye İçin Bir Aile Sigortası Model Önerisi, Sosyal Güvence Dergisi, 9, 102-139.
Şimşek, N. (2011), En Son Değişiklikler Çerçevesinde Tüm Yönleriyle SSK ve Bağ-Kur’da Emeklilik, Ankara: Yaklaşım Yayıncılık.
Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu (2006, 16 Haziran), Resmi Gazete (Sayı: 26200), Erişim Adresi: https://www.mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/1.5.5510.pdf.
Tan, N. (2013), Türkiye’de Fon Sistemi ve İşsizlik Sigortası Uygulaması, Ankara: Türk Metal Yayınları.
Terakye, G. ve Güler, P. (1997), Kriz Potansiyeli Taşıyan Bir Dönem: Yaşlılık, Kriz Dergisi, 5(2), 95-101.
Uluslararası Çalışma Örgütü ILO (2017), Haber: ILO, güvenilir İş Sağlığı ve Güvenliği verilerinin toplanması ve kullanılmasının önemini vurguluyor, Erişim Adresi: https://www.ilo.org/ankara/news/WCMS_551794/lang--tr/index.htm, Erişim Tarihi: 21.01.2021.
Yazgan, T. (2011), Sosyal Güvenlik Ders Notları, İstanbul: Türk Dünyası Araştırma Vakfı Yayını.
Yılmaz, E. Y. (2014), Sosyal Güvenlik Ekonomisi, İstanbul: Der’in Yayınları.
