Sürgünden Dönen Söz-Cevat Şakir ve Refik Halid’de Sürgün, Yazı ve Entelektüel Dönüşüm

Refik Halid Karay’ın Eserleri

Karay, Refik Halid. Ago Paşa’nın Hatıratı. İstanbul: İnkılap Kitabevi, 2009. Karay, Refik Halid. Ay Peşinde. İstanbul: Semih Lütfi Kitabevi, 1918.

Karay, Refik Halid. Aziz Feylesofum: Refik Halid’den Rıza Tevfik’e Mektuplar.

Hazırlayan Abdullah Uçman. İstanbul: Dergâh Yayınları, 2014. Karay, Refik Halid. Bir Avuç Saçma. İstanbul: İnkılap Kitabevi, 2009.

Karay, Refik Halid. Bir İçim Su: Seçme Fıkralar. İstanbul: İnkılâp Kitabevi, 2009.

Karay, Refik Halid. Bir Ömür Boyunca. İstanbul: İnkılâp Kitabevi, 2009. Karay, Refik Halid. Çete. İstanbul: İnkılâp Kitabevi, 2000.

Karay, Refik Halid. Gurbet Hikâyeleri: Yer Altında Dünya Var. İstanbul: İnkılâp Kitabevi, 2014.

Karay, Refik Halid. İlk Adım. İstanbul: İnkılâp Kitabevi, 2009.

Karay, Refik Halid. Memleket Hikâyeleri. İstanbul: İnkılâp Kitabevi, 2014. Karay, Refik Halid. Memleket Yazıları 1: Hep İstanbul. İstanbul: İnkılâp Kitabevi, 2014.

Karay, Refik Halid. Memleket Yazıları 12: Karga Bana Dedi ki: Mizah Yazıları.

İstanbul: İnkılâp Kitabevi, 2016.

Karay, Refik Halid. Memleket Yazıları 14: Cihangir Dalkavuğu Tarih. İstanbul: İnkılâp Kitabevi, 2016.

Karay, Refik Halid. Memleket Yazıları 16: Taklitten Âdete Gündelik Hayat. İs- tanbul: İnkılâp Kitabevi, 2017.

Karay, Refik Halid. Memleket Yazıları 2: Kırk Yıl Evvel Kırk Yıl Sonra Anado- lu’da. İstanbul: İnkılâp Kitabevi, 2014.

Karay, Refik Halid. Memleket Yazıları 3: Edebiyatı Öldüren Rejim. İstanbul: İn- kılâp Kitabevi, 2014.

Karay, Refik Halid. Memleket Yazıları 4: Mutfak Zevkinin Son Günleri. İstan- bul: İnkılâp Kitabevi, 2018.

Karay, Refik Halid. Memleket Yazıları 5: Pek İyi Hatırlarım. İstanbul: İnkılâp Kitabevi, 2014.

Karay, Refik Halid. Memleket Yazıları 7: Bu Gazeteciler. İstanbul: İnkılâp Ki- tabevi, 2014.

Karay, Refik Halid. Minelbab İlelmihrab. İstanbul: İnkılâp Kitabevi, 2009. Karay, Refik Halid. Sakın Aldanma, İnanma, Kanma!. İstanbul: Semih Lûtfî Kitabevi, 1943.

Karay, Refik Halid. Sürgün. İstanbul: İnkılâp Kitabevi, 1998.

Karay, Refik Halid. Tanrı’ya Şikâyet. İstanbul: İnkılâp Kitabevi, 2009. Karay, Refik Halid. Yezidin Kızı. İstanbul: İnkılâp Kitabevi, 2009.

Cevat Şakir Kabaağaçlı’nın Eserleri

Halikarnas Balıkçısı. Aganta Burina Burinata. İstanbul: Bilgi Yayınları, 1983. Halikarnas Balıkçısı. Altıncı Kıta: Akdeniz. Ankara: Bilgi Yayınevi, 1991.

Halikarnas Balıkçısı. Anadolu Efsaneleri. Ankara: Bilgi Yayınevi, 1983. Halikarnas Balıkçısı. Anadolu Tanrıları. Ankara: Bilgi Yayınevi, 1985. Halikarnas Balıkçısı. Arşipel. Ankara: Bilgi Yayınevi, 1995.

Halikarnas Balıkçısı. Bulamaç. İstanbul: Bilgi Yayınları, 1996. Halikarnas Balıkçısı. Dalgıçlar. İstanbul: Bilgi Yayınları, 1995. Halikarnas Balıkçısı. Deniz Gurbetçileri. Ankara: Bilgi Yayınevi, 1997. Halikarnas Balıkçısı. Düşün Yazıları. Ankara: Bilgi Yayınevi, 1993.

Halikarnas Balıkçısı. Ege’den Denize Bırakılmış Bir Çiçek. Ankara: Bilgi Yayınevi, 1995.

Halikarnas Balıkçısı. Hey Koca Yurt. Ankara: Bilgi Yayınevi, 1989. Halikarnas Balıkçısı. Mavi Sürgün. Ankara: Bilgi Yayınevi, 1983. Halikarnas Balıkçısı. Merhaba Anadolu. Ankara: Bilgi Yayınevi, 1989. Halikarnas Balıkçısı. Ötelerin Çocukları. Ankara: Bilgi Yayınevi, 1999.

Acehan, Abdullah. “Sürgün Bir Kalem Sahibinin Elinden Tutmak.” Motif Aka- demi Halkbilimi Dergisi 4, no. 7 (2011): 303-328.

Aksoy, Yaşar. Şakirpaşazade Halikarnas Balıkçısı Ailesi. İstanbul: Kırmızı Kedi Yayınevi, 2026.

Aktaş, Şerif. Refik Halit Karay. Ankara: Akçağ Yayınları, 2004.

Balkan, Ayşe. “Refik Halid Karay’ın Eserlerinde Sosyal Tenkit.” Doktora tezi, Marmara Üniversitesi, 2010.

Birinci, Ali. “Refik Halid’in Hayat Hikâyesi ve Hâtıraları.” Refik Halid Ka- ray Ankara, 7-54. İstanbul: İnkılâp Kitabevi, 2009.

Birkan, Tuncay. “Sunuş.” Memleket Yazıları 1: Hep İstanbul, yazan Refik Halid Karay, 21-42. İstanbul: İnkılâp Kitabevi, 2014.

Borak, Sadi. Halikarnas Balıkçısı ve Bir Duruşmanın Öyküsü. Ankara: Bilgi Yayınevi, 1982.

Bourdieu, Pierre. Sanatın Kuralları: Yazınsal Alanın Oluşumu ve Yapısı. Çevi- ren Necmettin Kâmil Sevil. İstanbul: YKY, 1999.

Caruth, Cathy. Unclaimed Experience: Trauma, Narrative, and History. Balti- more: Johns Hopkins University Press, 1996.

Çelen, Meral. “Refik Halid’le Bir Konuşma.” Memleket Yazıları 12: Karga Bana Dedi ki: Mizah Yazıları, yazan Refik Halid Karay, 159-166. İstanbul: İn- kılâp Kitabevi, 2016.

Demiryürek, Meral. “Anadolu’ya Tantuna Giden Bir Kirpi: Refik Halit Ka- ray.” Yeni Türk Edebiyatı Dergisi, no. 8 (Ekim 2013): 57-78.

Devrim, Şirin. Şakir Paşa Ailesi. Çeviren Sema Karamürsel. İstanbul: Doğan Kitap, 2003.

Doğan, Yahya. “Halikarnas Balıkçısı’nın Eserlerinde Posthümanist Eğilimler ve Yeni Maddecilik.” Yüksek lisans tezi, Marmara Üniversitesi, 2024.

Erhat, Azra. Mektuplarıyla Halikarnas Balıkçısı. İstanbul: Adam Yayınları, 1985.

Gökovalı, Şadan. Ben Halikarnas Balıkçısı Doğdum Sevdim Öldüm. Ankara: Tureb Yayınları, 2014.

Kabaağaç, Sina. Dün, Sanki Bin Yıllık Uzak Bir Zamandır. İstanbul: TB Yayın- cılık, 2009.

Kabaağaçlı Noonan, İsmet. Halikarnas Balıkçısı’nın Kızından Anılar Akın Akın. Ankara: Bilgi Yayınevi, 2009.

Kandemir. “Refik Halid Anlatıyor.” Memleket Yazıları 3: Edebiyatı Öldüren Re- jim, yazan Refik Halid Karay, 447-452. İstanbul: İnkılâp Kitabevi, 2014.

Karabulut, Demet. “Sürgünlük Edebiyatı Bağlamında Refik Halid Karay’ın Ya- pıtları.” Yüksek lisans tezi, İstanbul Bilgi Üniversitesi, 2011.

Karabulut, Demet. “Yerinden Edilmenin Söylemsel Şiddete Dönüşümü: Refik Halid Karay ve Sürgünlük Deneyimi.” Monograf: Edebiyat Eleştirisi Der- gisi, no. 9 (2018): 46-74.

Karacasu, Barış. “Cevat Şakir Kabaağaçlı.” Modern Türkiye’de Siyasî Düşünce,

C. 3: Milliyetçilik içinde, hazırlayan Tanıl Bora ve Murat Gültekingil, 472-

477. İstanbul: İletişim Yayınları, 2007.

Karaer, Nihat. Tam Bir Muhalif Refik Halit Karay. İstanbul: Temel Yayınları, 1998.

Kırzıoğlu, Banıçiçek. Refik Halid’in Eserlerinde Mizah. Erzurum: Atatürk Üni- versitesi, 1999.

Köksal, Fatma Zehra. “Refik Halit Karay’ın Hikâye ve Romanlarının Kaynak- ları ve Bu Eserlerdeki Biyografik Unsurlar.” Yüksek lisans tezi, Marmara Üniversitesi, 2026.

Kristeva, Julia. Strangers to Ourselves. Translated by Leon S. Roudiez. New York: Columbia University Press, 1991.

Mardin, Şerif. “Türk Siyasasını Açıklayabilecek Bir Anahtar: Merkez-Çevre İlişkileri.” Türkiye’de Toplum ve Siyaset içinde, 30-66. İstanbul: İletişim Yayınları, 1990.

Mert, Necati. “Refik Halit’in Muhalifliği, Sürgünlüğü ve Merkez-Taşra Açısın- dan Hikâyeleri.” Bilgi 2, no. 1 (2000): 59-82.

Meşe, İlker. “Üsküdar’dan Arta Kalan 66 Yıllık Acı.” Denizcilik Dergisi, 1 Mart 2024. Erişim 1 Ağustos 2026. https://www.denizcilikdergisi.com/yazar- lar/muh-ilker-mese/uskudardan-arta-kalan-66-yillik-aci/.

Okay, Cüneyd. Mavi Sürgüne Doğru: Halikarnas Balıkçısı’nın Bilinmeyen Yılla- rı (1921-1928). Ankara: Kültür Bakanlığı, 2001.

Önal, İlknur Hatice. Halikarnas Balıkçısı: Cevat Şakir Kabaağaçlı Hayatı-Kişili- ği-Eserleri. Ankara: T.C. Kültür Bakanlığı Yayınları, 1997.

Orman, İ. Hatice. ‘Merhaba’ Halikarnas Balıkçısı. Ankara: Bilgi Yayınları, 2005.

Öz, Erdal. “Halikarnas Balıkçısı: Sürgünde İlk Gün.” Halikarnas Balıkçısı ve Bir Duruşmanın Öyküsü, yazan Sadi Borak, 142-151. Ankara: Bilgi Yayınevi, 1982.

Özalp, N. Ahmet. Refik Halid Okları Kırılmış Kirpi. İstanbul: Kapı Yayınları, 2011.

Özbek, Âdem. “Cevat Şakir Kabaağaçlı: Hayatı-Eserleri-Sanatı Üzerine Bir Araştırma.” Doktora tezi, Gazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2018.

Philliou, Christine M. Türkiye: Tarihe Muhalif Bir Geçmiş. Çeviren Dâra Elhü- seyni. Ankara: Fol Kitap, 2022.

Polat, Hasan Ali. “II. Meşrutiyet Döneminde Siyasî Sürgünler (1908-1918).” Doktora tezi, Akdeniz Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2018.

Refik Halid Karay. Hazırlayan Yakup Çelik. Ankara: Kütüphaneler ve Yayımlar Genel Müdürlüğü, 2025.

Said, Edward W. “Reflections on Exile.” Reflections on Exile and Other Essays

içinde, 173-186. Cambridge, MA: Harvard University Press, 2001.

Said, Edward W. Entelektüel: Sürgün, Marjinal, Yabancı. Çeviren Tuncay Bir- kan. Yayına Hazırlayan Aslı Biçen. İstanbul: Ayrıntı Yayınları, 1995.

Salman, Melike. “Refik Halit Karay’ın Romanlarında Mekân-İnsan İlişkisi.” Yüksek lisans tezi, Osmaniye Korkut Ata Üniversitesi, 2022.

Salman, Melike. Refik Halit Karay Romanlarında Mekân - İnsan İlişkisi. Adana: Karahan Kitabevi, 2024.

Şengül, Abdullah. “Refik Halid’in Taşra Anlatılarında Mekân ve İnsan.” Refik Halid Karay içinde, hazırlayan Yakup Çelik, 147-159. Ankara: Kütüpha- neler ve Yayımlar Genel Müdürlüğü, 2025.

Şengül, Mehmet Bakır. “Refik Halit Karay’ın Hikâyelerinde Sosyal Tenkit.” Yüksek lisans tezi, Yüzüncü Yıl Üniversitesi, 2001.

Şimşek, Gülsüm. “II. Abdülhamid Dönemi Siyasi Sürgünler.” Doktora tezi, Akdeniz Üniversitesi, 2018.

Shils, Edward A. “Centre and Periphery.” The Logic of Personal Knowledge: Es- says Presented to Michael Polanyi içinde, 117-130. London: Routledge and Kegan Paul, 1961.

Sınar Uğurlu, Alev. “Refik Halid Karay’ın Lübnan-Suriye Sürgünü ve Bu Sür- günden Esinlenen Üç Romanı: Yezidin Kızı-Çete-Sürgün.” Refik Halid Karay içinde, hazırlayan Yakup Çelik, 279-295. Ankara: Kütüphaneler ve Yayımlar Genel Müdürlüğü, 2025.

Sustam Öztürk, Demet. Halikarnas Balıkçısı’nın Akdenizi. İstanbul: Dün Bu- gün Yarın Yayınları, 2026.

Sustam, Demet. “Halikarnas Balıkçısı’nda Kimlik, Evren ve Lirizmin Kaynağı Olarak Akdeniz.” Doktora tezi, Akdeniz Üniversitesi, 2024.

Tarhan Çelebi, Gülce. “Öze Dönüş Olarak Batılılaşma: Halikarnas Balıkçısı’nın Tarih Anlatısı.” Mavi Atlas, 10 (2022): 14-28.

Taşan, Orhan. “Bu da Bizim Babiâli’nin En Yaşlısı: Refik Halid Karay.” Memleket Yazıları 7: Bu Gazeteciler, yazan Refik Halid Karay, 267-270. İstanbul: İnkılâp Kitabevi, 2014.

Tonga, Necati. “Bir Muhalifin Gözünden Cumhuriyet’e Uyanmak: Refik Halid Karay’ın Deli Piyesi Üzerine Bir İnceleme.” Mavi Atlas, 11 (2023): 146- 158.

Ünal, Yenal. “I. Dünya Savaşı Sonrasında Suriye’nin Siyasi ve Sosyal Vaziyeti- nin Refik Halit Karay’ın Kaleminden Değerlendirilmesi.” Çağdaş Türkiye Tarihi Araştırmaları Dergisi XX, no. 40 (2020): 85-106.

Ünal, Yenal. “Refik Halit Karay Üzerine Bir Bibliyografya Denemesi.” Turkish Studies 8, no. 5 (2013): 849-899.

Ünal, Yenal. “Refik Halit Karay’ın Eserlerine Yansıyan Düşünce Dünyası.” Doktora tezi, Ankara Üniversitesi, 2012.

Ünal, Yenal. Türk Düşünce Dünyasında Refik Halid Karay. İstanbul: Aktif Ki- tabevi, 2025.

Ünal, Yenal. Yakın Dönem Türk Tarihinde Refik Halid Karay. İstanbul: Yeditepe Yayınevi, 2013.

Yamaç, Cavit. “Halikarnas Balıkçısı.” Arşipel, yazan Halikarnas Balıkçısı, 15-24. Ankara: Bilgi Yayınevi, 1995.

Yardım, Mehmet Nuri. Refik Halit Karay: Hayatı, Sanatı, Eserleri. İstanbul: Bo- ğaziçi Yayınları, 1997.

Zürcher, Erik Jan. Modernleşen Türkiye’nin Tarihi. Çeviren Yasemin Saner Gö- nen. İstanbul: İletişim Yayınları, 2000.