Fen Bilgisi Öğretmen Adaylarının Üretken Hata Olgusunu Anlamlandırma ve Öğretim Tasarımlarına Yansıtma Süreçlerinin İncelenmesi
Özet
Bu bölümde, fen bilgisi öğretmen adaylarının üretken hata tasarımı olgusunu zihinlerinde nasıl anlamlandırdıklarının ve bu pedagojik kurguyu kendi öğretim etkinliklerine nasıl yansıttıklarının incelenmesi amaçlanmaktadır. Nitel araştırma yaklaşımlarından fenomenoloji deseniyle yürütülen araştırmada, fen bilgisi öğretmenliğinde öğrenim gören dört öğretmen adayından yarı yapılandırılmış görüşmeler ve geliştirdikleri özgün öğretim etkinlikleri aracılığıyla veri toplanmıştır. Bulgular, öğretmen adaylarının laboratuvar uygulamalarındaki başlangıç düzeyindeki geleneksel hata algılarının süreç sonunda öğrenci merkezli ve üretken bir pedagojik yaklaşıma dönüştüğünü ortaya koymuştur. Buna karşın, adayların hazırladıkları tasarımlarda müfredat ve bağlam entegrasyonunu başarılı bir şekilde sağlarken, kurgulanan hatanın kavramsal derinliğini yapılandırma boyutunda halen bazı pedagojik zorluklar yaşadıkları belirlenmiştir. Sonuç olarak, öğretmen adaylarının hatayı bir öğrenme fırsatı olarak görmeye ve otoriter rolü bırakmaya zihnen hazır oldukları, ancak fen laboratuvarlarında yerleşik olan kusursuz deney alışkanlığını dönüştürebilmeleri için hata temelli tasarım kurgulama pratikleriyle sürekli olarak desteklenmeleri gerektiği vurgulanmıştır.
Referanslar
Akkuzu-Güven, N. & Uyulgan, M. A. (2019). Analitik kimya laboratuvarında sorgulama temelli sistematik kalitatif katyon analizi deneylerinin bilimsel süreç becerilerine yansıması. Avrupa Bilim ve Teknoloji Dergisi, (17), 423-436.
Benzer, E., Muşlu-Kaygısız, G., & Uçar, F. M. (2017). Evaluation on preservice science teachers’ experimental design related to scientific process skills. Sakarya University Journal of Education, 7(3), 467-483. https://doi.org/10.19126/suje.286360
Ceylan, A., & Feyzioğlu, B. (2018). Fen bilgisi öğretmen adaylarının genel kimya laboratuvar çevresine yönelik algılarının incelenmesi. Adnan Menderes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 5(1), 274-297. https://doi.org/10.30803/adusobed.367521
Colburn, A. (2000). An inquiry primer. Science Scope, 23(6), 42-44. http://www.cyberbee.com/inquiryprimer.pdf
Creswell, J. W. (2018). Nitel araştırma yöntemleri. Ankara: Siyasal Kitabevi.
Gauthier, A., & Jenkinson, J. (2018). Designing productively negative experiences with serious game mechanics: Qualitative analysis of game-play and game design in a randomized trial. Computers & Education, 127, 66-89. https://doi.org/10.1016/j.compedu.2018.08.017
Güngör-Seyhan, H., & Okur, M. (2020). Fen bilimleri laboratuarlarında mobil teknoloji desteğinin önemi hakkında öğretmen görüşlerinin incelenmesi. Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 17(1), 1242-1271. https://doi.org/10.33711/yyuefd.809127
Hartmann, C., Rummel, N., & Bannert, M. (2022). Using heuristics miner to analyze problem-solving processes. Journal of Learning Analytics, 9(2), 66-86. https://doi.org/10.18608/jla.2022.7363
Hofstein, A., & Lunetta, V. N. (2004). The laboratory in science education: Foundations for the twenty‐first century. Science Education, 88(1), 28-54. https://doi.org/10.1002/sce.10106
Imaduddin, M., & Hidayah, F. F. (2019). Redesigning laboratories for pre-service chemistry teachers: From cookbook experiments to inquiry-based science, environment, technology, and society approach. Journal of Turkish Science Education, 16(4), 489-507. https://doi.org/10.36681/tused.2020.3
Karaman, İ. (2018). Fen öğretiminde hata temelli aktiviteler: Sınıf içi uygulama. International Journal of Social and Humanities Sciences Research (JSHSR), 5(30), 4100-4105. https://doi.org/10.26450/jshsr.852
Kapur, M. (2008). Productive failure. Cognition and Instruction, 26(3), 379-424. https://doi.org/10.1080/07370000802212669
Kapur, M. (2012). Productive failure in learning the concept of variance. Instructional Science, 40(4), 651-672. https://doi.org/10.1007/s11251-012-9209-6
Kapur, M. (2014). Productive failure in learning math. Cognitive science, 38(5), 1008-1022. https://doi.org/10.1111/cogs.12107
Kapur, M. (2015). Learning from productive failure. Learning: Research and Practice, 1(1), 51-65. https://doi.org/10.1080/23735082.2015.1002195
Kayacan, K., & Selvi, M. (2017). Öz düzenleme faaliyetleri ile zenginleştirilmiş araştırma-sorgulamaya dayalı öğretim stratejisinin kavramsal anlamaya ve akademik öz yeterliğe etkisi. Gazi Üniversitesi Kastamonu Eğitim Dergisi, 25(5), 1771-1786.
Lam, R. (2019). What students do when encountering failure in collaborative tasks. Npj Science of Learning, 4(1), 6-6. https://doi.org/10.1038/s41539-019-0045-1
Lincoln, S. Y., & Guba, E. G. (1985). Naturalistic inquiry. Thousand Oaks, CA: Sage
Loibl, K., & Rummel, N. (2014a). Knowing what you don’t know makes failure productive. Learning and Instruction, 34, 74-85. http://dx.doi.org/10.1016/j.learninstruc.2014.08.004
Loibl, K., & Rummel, N. (2014b). The impact of guidance during problem solving prior to instruction on students’ inventions and learning outcomes. Instructional Science, 42, 305-326. http://dx.doi.org/10.1007/s11251-013-9282-5
Loibl, K., Roll, I., & Rummel, N. (2017). Towards a theory of when and how problem solving followed by instruction supports learning. Educational Psychology Review, 29, 693-715. http://dx.doi.org/10.1007/s10648-016-9379-x
Lusiana, R., Andari, T., Elvierayani, R. R., & Huda, S. (2025). Patterns of pre-service mathematics teachers’ scaffolding shaped by students’ error diagnosis. Journal on Mathematics Education, 16(4), 1167-1192. https://doi.org/10.22342/jme.v16i4.pp1167-1192
MEB. (2025). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli’nin küresel eğitim politikaları bağlamında yeri ve önemi. (11/06/2026 tarihinde https://tymm.meb.gov.tr/upload/kilavuz/rapor-2.pdf adresinden ulaşılmıştır).
Merriam, S. B. (2013). Nitel araştırma. Ankara: Nobel Yayıncılık.
Merriam, S. B., & Grenier, R. S. (2019). Qualitative research in practice: Examples for discussion and analysis (2nd Ed.). John Wiley & Sons.
Miles, M. B. & Huberman, A. M. (1994). An expanded sourcebook: Qualitative data analysis (2nd Ed.). Thousand Oaks, CA: SAGE Puplications.
Miles, M. B., Huberman, A. M., & Saldana, J. (2014). Qualitative data analysis: A methods sourcebook (3rd Ed.). Thousand Oaks, CA: SAGE Publications.
Oliveira, H., & Bonito, J. (2023). Practical work in science education: A systematic literature review. Frontiers in Education, 8. https://doi.org/10.3389/feduc.2023.1151641
Schumacher, R., & Stern, E. (2023). Promoting the construction of intelligent knowledge with the help of various methods of cognitively activating instruction. Frontiers in Education, 7, 979430. https://doi.org/10.3389/feduc.2022.979430
Shaharabani, Y. F., & Yarden, A. (2019). Toward narrowing the theory-practice gap: characterizing evidence from in-service biology teachers’ questions asked during an academic course. International Journal of STEM Education, 6:21. https://doi.org/10.1186/s40594-019-0174-3
Shidiq, A. S., Permanasari, A., Hernani, H., & Hendayana, S. (2022). Contemporary hybrid laboratory pedagogy: Construction of a simple spectrophotometer with STEM project-based learning to introduce systems thinking skills. Asia Pacific Journal of Educators and Education, 37(2), 107-146. https://doi.org/10.21315/apjee2022.37.2.6
Sinha, T., & Kapur, M. (2021). When problem solving followed by ınstruction works: Evidence for productive failure. Review of Educational Research, 91(5), 761-798. https://doi.org/10.3102/00346543211019105
Soğukpınar, R., & Gündoğdu, K. (2020). Fen bilimleri dersi ve laboratuvar uygulamalarına yönelik öğrenci ve öğretmen görüşleri: Bir durum çalışması. IBAD Sosyal Bilimler Dergisi, 8, 275-294. https://doi.org/10.21733/ibad.733953
Son, J. Y., Narguizian, P., Beltz, D., & Desharnais, R. A. (2016). Comparing Physical, Virtual, and Hybrid Flipped Labs for General Education Biology. Online Learning, 20(3), 228-243. https://doi.org/10.24059/olj.v20i3.687
Strat, T. T. S., Henriksen, E. K., & Jegstad, K. M. (2024). Inquiry-based science education in science teacher education: a systematic review. Studies in Science Education, 60(2), 191–249. https://doi.org/10.1080/03057267.2023.2207148
Szalay, L., Tóth, Z., Borbás, R., & Füzesi, I. (2023). Scaffolding of experimental design skills. Chemistry Education Research and Practice, 24, 599-623. https://doi.org/10.1039/d2rp00260d
Teke, H., & Çetin, D. (2024). Fen bilimleri eğitiminde laboratuvar güvenliğiyle ilgili araştırmaların incelenmesi. Dokuz Eylül Üniversitesi Buca Eğitim Fakültesi Dergisi, 62, 2883-2903. https://doi.org/10.53444/deubefd.1472182
von Kotzebue, L., Förtsch, C., Förtsch, S., & Neuhaus, B. J. (2021). Dealing with Student Errors in Whole-Class Discussions of Biology Lessons at German Secondary Schools. International Journal of Science and Mathematics Education, 20, 459-480. https://doi.org/10.1007/s10763-021-10171-4
Wesenberg, L., Krieglstein, F., Jansen, S. V., Rey, G. D., Beege, M., & Schneider, S. (2022). The influence of the order and congruency of correct and erroneous worked examples on learning and (meta) cognitive load. Frontiers in Psychology, 13, 1032003-1032003. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2022.1032003
Yayla-Eskici, G. (2023). Fen bilgisi öğretmen adaylarının mühendislik tasarım becerilerinin incelenmesi. Journal of Computer and Education Research, 11 (22), 924-951. https://doi.org/10.18009/jcer.1344266
Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2021). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (12. Baskı). Seçkin Yayıncılık.
Ziegler, E., Trninić, D., & Kapur, M. (2021). Micro productive failure and the acquisition of algebraic procedural knowledge. Instructional Science, 49(3), 313-336. https://doi.org/10.1007/s11251-021-09544-7
