Ortaokul Öğrencilerinin Uzamsal Yeteneklerinin Çeşitli Değişkenler Açısından İncelenmesi
Özet
Bu araştırmanın amacı, ortaokul öğrencilerinin uzamsal yeteneklerini cinsiyet, sınıf düzeyi, fen bilimleri öğretmeninin cinsiyeti ve fen bilimleri dersi başarı düzeyi değişkenleri açısından incelemektir. Araştırma, 2023–2024 eğitim-öğretim yılında Kocaeli’nin Dilovası ve Gölcük ilçelerindeki beş devlet ortaokulunda öğrenim gören 5, 6, 7 ve 8. sınıflardan toplam 716 öğrenci ile yürütülmüştür. Nicel araştırma yöntemlerinden ilişkisel tarama modelinin karşılaştırmalı yaklaşımının kullanıldığı çalışmada veriler, Demografik Özellikler Anketi ve Santa Barbara Solids Test (SBST) aracılığıyla toplanmıştır. Verilerin analizinde betimsel istatistiklerin yanı sıra Mann–Whitney U ve Kruskal–Wallis H testleri kullanılmıştır. Araştırma sonucunda öğrencilerin uzamsal yetenek puanlarının cinsiyet ve sınıf düzeyine göre anlamlı biçimde farklılaşmadığı belirlenmiştir. Buna karşılık, kadın fen bilimleri öğretmenine sahip öğrencilerin uzamsal yetenek sıra ortalamalarının daha yüksek olduğu tespit edilmiştir. Ayrıca fen bilimleri dersi başarı düzeyine göre anlamlı farklılık bulunmuş; 85–100 puan grubundaki öğrencilerin uzamsal yetenek puanlarının 45–54 ve 55–69 puan gruplarındaki öğrencilerden anlamlı düzeyde yüksek olduğu belirlenmiştir. Sonuçlar, uzamsal yeteneğin değerlendirilmesinde bireysel özelliklerin yanı sıra eğitim sürecine ilişkin değişkenlerin de dikkate alınmasının önemini ortaya koymaktadır.
Referanslar
Bennie, K. (1998). Shape and space: An approach to the study of geometry in the intermediate phase. In Proceedings of the 4th Annual Congress of the Association for Mathematics Education of South Africa. Pietersburg, South Africa.
Creswell, J. W., & Creswell, J. D. (2014). Research design: Qualitative, quantitative, and mixed methods approaches (4th ed.). SAGE Publications.
Creswell, J. W., & Creswell, J. D. (2018). Research design: Qualitative, quantitative, and mixed methods approaches (5th ed.). SAGE Publications.
Demirkan, H. (2018). Sekizinci sınıf öğrencilerinin uzamsal becerileri ile geometri başarıları arasındaki ilişkinin incelenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Uşak Üniversitesi.
Field, A. (2018). Discovering statistics using IBM SPSS statistics (5th ed.). SAGE Publications.
Güloğlu, F. (2019). Çoklu zekâ kuramı kapsamında görsel-uzamsal zekânın biyoloji dersi başarısı ve tutumuna etkisi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
Hegarty, M., & Waller, D. A. (2005). Individual differences in spatial abilities. In P. Shah & A. Miyake (Eds.), The Cambridge handbook of visuospatial thinking (pp. 121–169). Cambridge University Press.
Kakmacı, Ö. (2009). Altıncı sınıf öğrencilerinin uzamsal görselleştirme becerilerinin çeşitli değişkenler açısından incelenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi.
Karasar, N. (2005). Bilimsel araştırma yöntemi (15. bs.). Nobel Yayın Dağıtım.
Karasar, N. (2007). Bilimsel araştırma yöntemi: Kavramlar, ilkeler, teknikler (17. bs.). Nobel Yayın Dağıtım.
Koca, B. (2019). Fen eğitiminde oyun temelli öğrenmenin öğrencilerin akademik başarı ve derse yönelik tutumuna etkisi: Bir meta-analiz çalışması [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Sivas Cumhuriyet Üniversitesi.
Korkmaz, Ö. (2013). İlk ve ortaöğretimde öğretimsel amaçlı teknoloji kullanımı. In K. Çağıltay & Y. Göktaş (Eds.), Öğretim teknolojilerinin temelleri: Teoriler, araştırmalar, eğilimler (ss. 431–446). Pegem Akademi.
Kösa, T. (2011). Ortaöğretim öğrencilerinin uzamsal yeteneklerinin incelenmesi [Yayımlanmamış doktora tezi]. Karadeniz Teknik Üniversitesi.
Linn, M. C., & Petersen, A. C. (1985). Emergence and characterization of sex differences in spatial ability: A meta-analysis. Child Development, 56(6), 1479–1498.
Millî Eğitim Bakanlığı. (2018). Fen bilimleri dersi öğretim programı (İlkokul ve ortaokul 3, 4, 5, 6, 7 ve 8. sınıflar). Millî Eğitim Bakanlığı.
National Research Council. (2000). How people learn: Brain, mind, experience, and school: Expanded edition. The National Academies Press. https://doi.org/10.17226/9853
National Research Council. (2012). A framework for K–12 science education: Practices, crosscutting concepts, and core ideas. The National Academies Press. https://doi.org/10.17226/13165
Newcombe, N. S., & Frick, A. (2010). Early education for spatial intelligence: Why, what, and how. Mind, Brain, and Education, 4(3), 102–111.
Pallant, J. (2020). SPSS survival manual: A step by step guide to data analysis using IBM SPSS (7th ed.). Routledge.
Sumadio, D. D., & Rambli, D. R. A. (2010). Preliminary evaluation on user acceptance of the augmented reality use for education. In Proceedings of the 2010 Second International Conference on Computer Engineering and Applications. Bali, Indonesia.
Taşcan, M. (2019). Astronomi eğitimi bağlamında fen bilimleri etkinliklerinin öğrencilerin uzamsal becerileri ve akademik başarılarına etkisi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
Uttal, D. H., Meadow, N. G., Tipton, E., Hand, L. L., Alden, A. R., Warren, C., & Newcombe, N. S. (2013). The malleability of spatial skills: A meta-analysis of training studies. Psychological Bulletin, 139(2), 352–402.
Uygan, C. (2011). Katı cisimlerin öğretiminde Google SketchUp ve somut model destekli uygulamaların ilköğretim matematik öğretmeni adaylarının uzamsal yeteneklerine etkisi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi.
