“Kuvvetin Ölçülmesi ve Sürtünme Kuvveti” Ünitesinde Artırılmış Gerçeklik Uygulamalarının 5.Sınıf Öğrencilerinin Fen Motivasyonlarına Etkisi
Özet
Bu araştırmanın amacı, 5. sınıf “Kuvvetin Ölçülmesi ve Sürtünme Kuvveti” ünitesi kapsamında kullanılan sanal laboratuvar uygulamalarının öğrencilerin fen öğrenmeye yönelik motivasyonları üzerindeki etkisini incelemektir. Araştırmada nicel araştırma yöntemlerinden ön test-son test kontrol gruplu yarı deneysel desen kullanılmıştır. Çalışma grubu, 2023-2024 eğitim-öğretim yılında Ege Bölgesi'ndeki bir devlet ortaokulunun 5. sınıfında öğrenim gören toplam 40 öğrenciden oluşmaktadır. Dört hafta süren uygulamada deney grubunda PhET, EBA ve Morpa Kampüs ortamlarındaki simülasyonlardan, kontrol grubunda ise geleneksel laboratuvar etkinliklerinden yararlanılmıştır. Veri toplama aracı olarak Fen Öğrenmeye Yönelik Motivasyon Ölçeği kullanılmış ve elde edilen veriler SPSS programında t-testleri ile analiz edilmiştir. Bulgular, deney ve kontrol gruplarının ön test ve son test motivasyon puanları arasında istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık bulunmadığını göstermiştir. Bununla birlikte her iki grubun motivasyon ortalamalarında uygulama sonrasında sayısal bir artış gözlenmiştir. Sonuçlar, sanal laboratuvar uygulamalarının motivasyon üzerindeki etkisinin uygulama süresi, örneklem büyüklüğü, öğrencilerin uygulamalarla bireysel etkileşim düzeyi ve öğretim ortamının niteliği gibi değişkenlerle birlikte değerlendirilmesi gerektiğini göstermektedir. Gelecek çalışmalarda daha geniş örneklemler, daha uzun uygulama süreleri ve öğrencilerin simülasyonlarla bireysel veya küçük gruplar hâlinde etkileşim kurabildiği öğrenme ortamlarının kullanılması önerilmektedir.
Referanslar
Acar Şeşen, B., Mutlu, A., Usta Gezer, S., İnce, E. (2020). Fen bilgisi öğretmen adaylarının sorgulama becerileri ve bilimsel süreç becerilerinin EEG ölçümleri ile ilişkilendirilmesi. Kastamonu Eğitim Dergisi, 28(1), 171-185.
Alexiou, T. (2023). CLIL-ing preschoolers through cartoons and other audiovisual materials. In Handbook of CLIL in Pre-primary Education (pp. 475-494). Cham: Springer International Publishing.
Arslan, K., Boz Kömü, V., & Görgülü Arı, A. (2025). Virtual laboratory applications in science education: A systematic synthesis of national postgraduate theses. Yıldız Eğitim Araştırmaları Dergisi, 10(2), 118–134. https://doi.org/10.14744/yjer.2025.010
Avcı G.,Günlü, E.(2019) Ortaokul fen bilimleri öğretmenlerinin sanal laboratuvar kullanımının fen öğreniminde uygulanabilirliği hakkındaki görüşleri. Mersin Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü Matematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Anabilim Dalı, Mersin.
Aydoğdu, B., & Ergin, Ö. (2008). Fen ve teknoloji dersinde kullanılan farklı deney tekniklerinin öğrencilerin bilimsel süreç becerilerine etkileri. Ege Eğitim Dergisi, 9(2), 15-36.
Banda, H. J., & Nzabahimana, J. (2023). The impact of Physics Education Technology (PhET) interactive simulation-based learning on motivation and academic achievement among Malawian physics students. Journal of Science Education and Technology, 32(1), 127–141. https://doi.org/10.1007/s10956-022-10010-3
Bilal Önder, E., Tanel, Z., &Tanel, R. (2023). Fizik öğretmen adaylarının gerçek ve sanal fizik deneylerine ilişkin görüşleri. Dokuz Eylül Üniversitesi Buca Eğitim Fakültesi Dergisi, (55), 168-193.
Bozkurt E. (2008). Fizik eğitiminde hazırlanan bir sanal laboratuvar uygulamasının öğrenci başarısına etkisi. Yayınlanmamış Doktora Tezi, Selçuk Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü.
Büyükkara,S. (2011). İlköğretim 8. sınıf fen ve teknoloji dersi ses ünitesinin bilgisayar simülasyonları ve animasyonları ile öğretiminin öğrenci başarısı ve tutumu üzerine etkisi. Selçuk Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü Ortaöğretim Matematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Anabilim Dalı, Fizik Eğitimi Bilim Dalı, Konya.
Büyüköztürk, Ş., Çakmak, E. K., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş., & Demirel, F. (2020). Bilimsel araştırma yöntemleri (28. baskı). Pegem Akademi.
Büyüköztürk, Ş., Çakmak-Kılıç, E., Akgün, Ö.E., Karadeniz, Ş., & Demirel, F. (2022). Bilimsel Araştırma Yöntemleri (33. baskı). Ankara: Pegem Akademi.
Canoz, G. M., Ucar, S., & Demircioglu, T. (2022). Investigate the effect of argumentation-promoted interactive simulation applications on students’ argumentation levels, academic achievements, and entrepreneurship skills in science classes. Thinking Skills and Creativity, 45, 101106.
Çinici, A., Özden, M., Akgün, A., Ekici, M., vd. (2013). Sanal ve geleneksel laboratuvar uygulamalarının 5. sınıf öğrencilerinin ışık ve ses ünitesiyle ilgili başarıları üzerine etkisinin karşılaştırılması. Bayburt Eğitim Fakültesi Dergisi, 8(2), 92-106.
Creswell, J. W., & Creswell, J. D. (2018). Research design: Qualitative, quantitative, and mixed methods approaches (5th ed.). SAGE.
Daşdemir, İ., Uzoğlu, M., & Cengiz, E. (2012). 7. sınıf vücudumuzdaki sistemler ünitesinde animasyon kullanımının öğrencilerin akademik başarılarına, öğrenilen bilgilerin kalıcılığına ve bilimsel süreç becerilerine etkisi. Trakya Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 2(2), 54-62.
Diwakar, S., Kolil, V. K., Francis, S. P., & Achuthan, K. (2023). Intrinsic and extrinsic motivation among students for laboratory courses—Assessing the impact of virtual laboratories. Computers & Education, 198, 104758. https://doi.org/10.1016/j.compedu.2023.104758
Dönel Akgül, G., Geçikli, E., Konan, F., Konan, E. (2018). Fen eğitiminde sanal laboratuvar kullanımı hakkında öğretmen adaylarının görüşleri. Kesit Akademi Dergisi(14), 61-74.
Doruk, O., & Sarıkaya, R. (2023). An examination of the studies between 2013–2022 on the use of virtual laboratories in science education. Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi, 43(3), 1451–1485. https://doi.org/10.17152/gefad.1264589
Duman, M. Ş., & Avcı, G. (2016). Sanal laboratuvar uygulamalarının öğrenci başarısına ve öğrenilenlerin kalıcılığına etkisi. Erzincan Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 18(1), 13-33.
Field, A. (2018). Discovering statistics using IBM SPSS statistics (5th ed.). SAGE Publications.
Gnesdilow, D., & Puntambekar, S. (2025). Middle school students' application of science learning from physical versus virtual labs to new contexts. Science Education, 109(5), 1177–1194. https://doi.org/10.1002/sce.21953
Harwood, W. S., & McMahon, M. M. (1997). Effects of integrated video media on student achievement and attitudes in high school chemistry. Journal of Research in Science Teaching: The Official Journal of the National Association for Research in Science Teaching, 34(6), 617-631.
Karagöz-Mırçık, Ö., & Saka, A. Z. (2016). Fizik öğretiminde sanal laboratuvar destekli uygulamaların değerlendirilmesi. Journal of Research in Education and Teaching, 5(43), 388-395.
Kavlak, E. E., & Birhanlı, A. (2023). Fen bilimleri öğretmenlerinin COVID-19 uzaktan eğitim sürecinde sanal laboratuvar uygulamaları hakkındaki görüşlerinin incelenmesi. International Anatolia Academic Online JournalSocialSciencesJournal, 9(2), 26-36.
Kennepohl, D. K. (2001). Using computer simulations to supplement teaching laboratories in chemistry for distance delivery. https://auspace.athabascau.ca/handle/2149%20/1734
Koç Ünal, İ. (2019). Sanal ve gerçek laboratuvar uygulamalarının, 5. sınıf fen dersi elektrik ünitesi öğretiminde öğrencilerin akademik başarıları üzerine etkisinin incelenmesi. (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Necmettin Erbakan Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü Matematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Anabilim Dalı, Konya.
Lailiyah, N. W., Widarti, H. R., Munzil, & Surif, J. (2024). Research trends of virtual laboratory in science learning to improve affective domain: A systematic literature review. Jurnal Pendidikan Sains Indonesia, 12(4), 915–934. https://doi.org/10.24815/jpsi.v12i4.40091
Lee, M. X., & Chongo, S. (2025). Effectiveness of virtual lab on Year 5 students’ achievement and motivation in the topic of electricity. International Journal of Research and Innovation in Social Science, 9(7), 2040–2048. https://doi.org/10.47772/IJRISS.2025.907000169
Ma, J. and Nickerson, J. V. (2006) Hands-on, Simulated and Remote Laboratories: A Comparative Literature Review, ACM Computing Surveys, 38, 3, 1-24.
Millî Eğitim Bakanlığı. (2023). Fen bilimleri 5 ders kitabı. Millî Eğitim Bakanlığı Yayınları.
Ningrum, S. A., Rohman, I., Gumilar, G. G., & Mudzakir, A. (2026). Effectiveness of PhET simulations on learning outcomes in science and chemistry education: A systematic review. Multimodal Technologies and Interaction, 10(7), 69
Özeler, E., Genel, Y., & Genel, S. (2024). The effect of virtual laboratory applications on the achievement of secondary school students in teaching the granular structure of matter. International Journal of Education and Artificial Intelligence, 1(1), 25-38.
Pallant, J. (2020). SPSS survival manual (7th ed.). McGraw-Hill Education. Field, A. (2018). Discovering statistics using IBM SPSS statistics (5th ed.). SAGE Publications.
Pınar, M. A., & Dönel Akgül, G. (2021). Sanal ve geleneksel laboratuvar uygulamalarının 7. sınıf öğrencilerinin kuvvet ve enerji ünitesiyle ilgili ders tutum ve motivasyonlarına etkisinin karşılaştırılması. Akdeniz Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 4(2), 13-25.
Rosli, R., & Ishak, N. A. (2024). Integration of virtual labs in science education: A systematic literature review. Jurnal Pendidikan Sains dan Matematik Malaysia, 14(1), 81–103. https://doi.org/10.37134/jpsmm.vol14.1.8.2024
Tasdelen K. (2004). Internet-based, interactive, virtual microcontroller laboratory desing for engineering education, Master of Thesis, University of Suleyman Demirel, Isparta, Turkey.
Tuan, H. L., Chin, C. C., & Shieh, S. H. (2005). The development of a questionnaire to measure students' motivation towards science learning. International Journal of Science Education, 27(6), 639-654.
Ünal L, İ. . K., & Şeker, R. (2020). Sanal laboratuvar uygulamalarının öğrenci akademik başarıları üzerine etkisinin incelenmesi: elektrik ünitesi. Ahi Evran Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi, 21(1), 504-543.
Wolters, C. A., & Rosenthal, H. (2000). The relation between students’ motivational beliefs and their use of motivational regulation strategies. International Journal of Educational Research, 33(7-8), 801-820.
Yılmaz, H., & Çavaş, P. H. (2007). Fen öğrenimine yönelik motivasyon ölçeğinin geçerlik ve güvenirlik çalışması. İlköğretim Online, 6(3), 430-440.
