Sağlık ve Güvenlik ve İşaretleri
Özet
İş yerlerinde iş sağlığı ve güvenliğinin (İSG) proaktif bir şekilde sağlanmasında sağlık ve güvenlik işaretlerini hayati bir rol oynamaktadır. İş yerlerinde risklerin toplu koruma teknikleri veya iş organizasyonuna yönelik önlemlerle tamamen ortadan kaldırılamadığı durumlarda, yasal bir zorunluluk olarak devreye giren bu işaretler, tehlikeler hakkında hızlı, açık ve etkili bir iletişim kanalı oluşturmaktadır. 6331 sayılı İSG Kanunu ve Sağlık ve Güvenlik İşaretleri Yönetmeliği (SGİY) temelinde şekillendirilen bu sistem; levhalar, renkler, ışıklı ve sesli sinyaller, sözlü iletişim ve el-kol hareketlerinden oluşan bütüncül bir küresel dil sunmaktadır. Kitap bölümünde, endüstriyel güvenlik işaretlerinin anlaşılabilirliği üzerinde somutluk, sadelik, aşinalık ve anlamlılık gibi bilişsel faktörlerin etkisi vurgulanmış; eğitim, inşaat, metal, madencilik, laboratuvar ortamları ve hatta kuaför salonları gibi küçük ölçekli işletmeler üzerinden literatürdeki önemli bulgulara değinilmiştir. Araştırmalar, görsel uyarıcıların tek başına yeterli olmadığını; yetersiz aydınlatma gibi çevresel faktörlerin riskleri artırdığını ve işaretlerin işlevselliği için kapsamlı eğitim programlarının şart olduğunu göstermektedir. Çalışma kapsamında işaretler, işlev esaslarına göre sabit/kalıcı ve geçici olarak iki ana grupta sınıflandırılmıştır. Sabit işaretler yasaklama, uyarı, emredici (zorunluluk), acil çıkış ve ilkyardım ile yangınla mücadele levhalarını; geçici işaretler ise anlık operasyonel dinamikleri yöneten ışıklı, sesli, sözlü ve kinetik komutları kapsamaktadır. Algı karmaşasını ve sinyal kirliliğini önlemek adına birden fazla işaretin eş zamanlı veya yakın konumlandırılmaması gerektiği, bununla birlikte uyarının etkililiğini artırmak amacıyla çoklu duyu organlarına hitap eden kombinasyonların (ışıklı işaret ve sesli sinyal gibi) birlikte kullanılabileceği belirtilmiştir. Özellikle kaldırma makinalarıyla gerçekleştirilen yüksek riskli operasyonlarda el-kol işaretlerinin tek bir yetkin işaretçiden alınması ve operatörün her kim tarafından verilirse verilsin "dur" komutuna istisnasız uyması gerektiği altı çizilen dinamik kurallar arasındadır. Sonuç olarak, küçük ölçekli işletmelerden büyük endüstriyel tesislere ve eğitim kurumlarına kadar geniş bir yelpazede, standartlara uygun olarak kurgulanmış güvenlik işaretlerinin risk algısını geliştiren ve acil durumlarda doğru davranışı tetikleyen bütüncül bir koruma kalkanı olduğu ortaya konmuştur.
Referanslar
Sağlık ve Güvenlik İşaretleri Yönetmeliği. (2013). Resmî Gazete (Sayı: 28684, 11 Eylül 2013). Erişim adresi: https://www.mevzuat.gov.tr/
Chan, K., Chan, A. H., Chan, K. L., ve Chan, A. H. S. (2011). Understanding industrial safety signs: implications for occupational safety management. Industrial Management & Data Systems, 111(9), 1481-1510. https://doi.org/10.1108/02635571111182809
Hebblewhite, B. (2009). Mine safety – through appropriate combination of technology and management practice. Procedia Earth and Planetary Science, 1(1), 13‐19. https://doi.org/10.1016/j.proeps.2009.09.005
Özdemir, H., Kayabaşı, R., ve Cündübeyoğlu, İ. (2025). Türkiye’de 2013-2023 yıllarında mobilya sektöründe meydana gelen iş kazalarının analizi. Bartın Orman Fakültesi Dergisi, 27(1), 62-74. https://doi.org/10.24011/barofd.1596284
Türkoğlu, Ç., ve Balkan, B. (2020). Öğretmenlerin iş sağlığı ve güvenliğine ilişkin bilgi düzeylerinin incelenmesine yönelik bir alan araştırması. Kırklareli Üniversitesi Mühendislik ve Fen Bilimleri Dergisi, 6(2), 164-177. https://doi.org/10.34186/klujes.836115
Kandemir, A., ve Argon, T. (2020). İnsan kaynakları yönetiminin iş güvenliği uygulamaları açısından okul güvenliği. Kastamonu Education Journal, 28(3), 1154-1167. https://doi.org/10.24106/kefdergi.3590
Gökcan, A., Oluk, F., ve Demir, G. (2022). İş sağlığı ve güvenliği kültürü algısı: Metal sektörü örneği. Afet ve Risk Dergisi, 5(2), 522-535. https://doi.org/10.35341/afet.1095051
Şahin, M., ve Vapur, H. (2021). Bir kuaför salonunda risk analizi uygulaması. Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 10(4), 759-768. https://doi.org/10.37989/gumussagbil.869131
Akcay, C., ve Giran, O. (2021). İnşaat projelerinde yapı bilgi modelleme ile iş güvenliği tedbirleri ve maliyetlerinin örnek bir vaka üzerinden incelenmesi. Kent Akademisi, 14(4), 1198-1212. https://doi.org/10.35674/kent.1018134
Çevik, R. (2023). Maden işletmelerinde iş sağlığı ve güvenliği önlemlerinin alınmadığına dair tespit davasının hukuki yararı- karar incelemesi. Ankara Sosyal Bilimler Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 5(1), 381-416. https://doi.org/10.47136/asbuhfd.1282105
Yılmaz, Ş., ve Bilici, M. (2020). Mühendislik fakültesi bünyesinde bulunan laboratuvarlarda iş sağlığı ve güvenliği. OHS ACADEMY, 3(2), 49-61. https://doi.org/10.38213/ohsacademy.745723
İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu. (2012). Resmî Gazete (Sayı: 28339, 30 Haziran 2012). Erişim adresi: https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2012/06/20120630-1.htm
