Kimyasal Risk Etmenleri
Özet
Türkiye’de otomotiv, tekstil, gıda, kozmetik, tarım ve ilaç gibi birçok sektörde yoğun şekilde kullanılan kimyasallar; solventler, asitler, bazlar, ağır metaller ve katkı maddeleri gibi “çok tehlikeli” sınıfta yer almaktadır. Bu maddeler çalışanlarda akut zehirlenme, kronik meslek hastalıkları, kanserojen etkiler gibi ciddi sağlık sorunlarına yol açabilmekte; yanlış depolama veya kullanım ise yangın, patlama ve çevre kirliliği riskini artırmaktadır. Bu nedenle 2013’te yürürlüğe giren “Kimyasal Maddelerle Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmelik” risk değerlendirmesi, maruziyetin sınırlandırılması, uygun depolama ve havalandırma, kişisel koruyucu donanım kullanımı, sağlık gözetimi ve acil durum planları gibi asgari şartları tanımlamaktadır. Ayrıca işverenlere bilgilendirme ve eğitim yükümlülüğü getirerek güvenlik kültürünün yerleşmesini hedeflemektedir. Sonuç olarak, kimyasal maddelerle çalışmalarda iş sağlığı ve güvenliği yalnızca yasal bir zorunluluk değil; etik bir sorumluluk ve sürdürülebilir üretimin temel koşuludur.
Referanslar
Abraham, J. L. (1992). Environmental pathology of the lung. In: Rom WN. Environmental and Occupational Medicine. 2nd ed. London (UK): Little Brown, p. 233.
AB-OSHA. European Agency for Safety and Health at Work. Erişim adresi: https://osha.europa.eu/en/legislation/directives/75 (Erişim tarihi: 20.05.2026)
Acıbadem. Erişim adresi: https://www.acibadem.com.tr/hayat/gidalardaki-pestisitler-ve-saglik-rehberi/ (Erişim tarihi: 11.06.2026)
Açıkders. Erişim adresi: https://acikders.ankara.edu.tr/pluginfile.php/75264/mod_resource/content/0/Asit%20ya%C4%9Fmurlar%C4%B1%20ve%20sebepleri.pdf (Erişim tarihi: 16.06.2026)
Altın M, Taşdemir Ş. (2017). İSG: iş sağlığı ve güvenliği. Eğitim yayınevi. pp. 237-240
Asbest. Erişim adresi: https://www.csgb.gov.tr/isgum/asbest/ (Erişim tarihi: 11.06.2026)
Chemical safety. (2026). Erişim adresi: https://chemicalsafety.com/sds-search/ (Erişim tarihi: 16.06.2026)
Asbestle Çalışmalarda Sağlık Ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmelik. (25 Ocak 2013). Resmi gazete (28539). Erişim adresi: https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2013/01/20130125-24.htm (Erişim tarihi: 17.06.2026)
Community health. Erişim adresi: https://www.chcrr.org/tr/health-topic/inhalants/. (Erişim tarihi: 10.06.2026)
Çalışanların Patlayıcı Ortamların Tehlikelerinden Korunması Hakkında Yönetmelik. (2013). Resmi gazete (28633). Erişim adresi: https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2013/04/20130430-6.htm (Erişim tarihi: 16.06.2026)
Demirci, G., Ateş, F. M., Fandaklı, S. (2023). Çalışma Ortamında Kimyasallardan Kaynaklı Tehlikeler ve İnsan Sağlığına Etkileri. Bayburt Üniversitesi Fen Bilimleri Dergisi, 6(2), 242-253.
Eba. Erişim adresi: https://ogmmateryal.eba.gov.tr/panel/upload/files/2aiyzdmrnky.pdf (Erişim tarihi: 16.06.2026)
Kanserojen veya mutajen maddelerle çalışmalarda sağlık ve güvenlik önlemleri hakkında yönetmelik. (06.08.2013). Resmi Gazete (28730). Erişim adresi: https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=18695&MevzuatTur=7&MevzuatTertip=5 (Erişim tarihi: 17.06.2026)
Kimyasal Maddelerle Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmelik. (12 Ağustos 2013). Resmi Gazete. (Sayı: 28733). Erişim adresi: https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2013/08/20130812-1.htm (Erişim tarihi: 25.03.2026)
Kimyasalların Kaydı, Değerlendirilmesi, İzni ve Kısıtlanması hakkında yönetmelik. (2017). Resmi gazete (30105). Erişim adresi: https://mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=23694&MevzuatTur=7&MevzuatTertip=5 (Erişim tarihi: 16.06.2026)
Kimya Sektörü İşyerlerinde İş Sağlığı Ve Güvenliği Rehberi. (2009). Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, İş Teftiş Kurulu Başkanlığı. Ankara. Erişim adresi: https://www.csgb.gov.tr/Media/el4pvlx4/kimya-sekt%C3%B6r%C3%BC-i%C5%9Fyerlerinde-i%C5%9F-sa%C4%9Fl%C4%B1%C4%9F%C4%B1-ve-g%C3%BCvenli%C4%9Fi-rehberi.pdf (Erişim tarihi: 11.06.2026)
List of MAK and BAT Values 2025. Erişim adresi: https://series.publisso.de/sites/default/files/documents/series/mak/lmbv/Vol2025/Iss2/Doc002/mbwl_2025_eng.pdf?utm_source=copilot.com (Erişim tarihi: 15.06.2026)
Maddelerin ve Karışımların Sınıflandırılması, Etiketlenmesi ve Ambalajlanması Hakkında Yönetmelik. (2013). Resmi gazete (28848). Erişim adresi: https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=19108&MevzuatTur=7&MevzuatTertip =5 (Erişim tarihi: 16.06.2026)
Memorial. Erişim adresi: https://www.memorial.com.tr/saglik-rehberi/pestisit-nedir-zararlari-nelerdir (Erişim tarihi: 11.06.2026)
Ncbi. Erişim adresi: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK304427/ (Erişim tarihi: 16.06.2026)
Nişancı, F.B. (2025). İş Sağlığı ve Güvenliği. Atatürk Üniversitesi Açık ve Uzaktan Eğitim Fakültesi Yayını. Erzurum.
Parkes, W. R., Turner-Warwick, M. (1994). Occupational lung disorders. Butterworth-Heinemann, Oxford & Boston. ISBN: 0-7506-0931-8
Tübitak Genç Bilim. Erişim adresi: https://bilimgenc.tubitak.gov.tr/makale/pestisit-nedir-pestisitler-zararli-midir (Erişim tarihi: 16.06.2026)
Ticaret Bakanlığı. Erişim adresi: https://ticaret.gov.tr/data/5b87000813b8761450e18d7b/Kimya%20Sekt%C3%B6r%C3%BC%2012042023.pdf (Erişim tarihi: 25.03.2026)
Tozla Mücadele Yönetmeliği. (05.11.2013). Resmi gazete (28812). Erişim adresi: https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=18989&MevzuatTur=7&MevzuatTertip=5 (Erişim tarihi: 17.06.2026)
Yavuz, C. I., Erdoğan, S. (2001). İşyerinde kimyasallar. TTB Mesleki Sağlık ve Güvenlik Dergisi, 2(8), 33-39.
