İş Sağlığı ve Güvenliğinin Temel Kavramları
Özet
İş Sağlığı ve Güvenliği (İSG), çalışanların sağlık ve refahını korurken işletme verimliliğini de doğrudan etkileyen disiplinler arası bir kavramdır. Tarihsel süreci antik dönemlere kadar uzanan bu alan, sanayi devrimiyle birlikte yasal bir yapıya kavuşmuş; günümüzde ise ILO ve DSÖ gibi kuruluşların standartlarıyla uluslararası bir boyut kazanmıştır. Türkiye’de 2012 yılında yürürlüğe giren 6331 sayılı Kanun, İSG süreçlerinde proaktif ve önleyici bir yaklaşımı zorunlu kılmıştır. Bu sistemde sorumluluk işveren, çalışan ve devlet arasında paylaştırılmıştır. İşveren risk değerlendirmesi yapmak ve güvenli ortamı sağlamakla, çalışan kurallara uymakla, devlet ise denetlemekle yükümlüdür. Sistemin temelini tehlike, risk, iş kazası ve ramak kala gibi kavramlar oluşturur. Özellikle ramak kala olayların titizlikle takibi, büyük kazaların önlenmesinde kritik bir göstergedir. İSG süreçleri, ISO 45001 ve PUKÖ döngüsü rehberliğinde dinamik bir şekilde yürütülmelidir. Ancak 2013-2024 yılları arasındaki veriler, mevzuattaki değişime rağmen iş kazası ve ölüm sayılarının artmaya devam ettiğini ve 2024 yılında zirveye ulaştığını göstermektedir. Bu durum, İSG’nin sadece yasal bir zorunluluk olarak görülmeyip, kurum genelinde bir güvenlik kültürü olarak içselleştirilmesinin ve risklerin kaynağında yok edilmesinin hayati önemini ortaya koymaktadır.
Referanslar
Özdemir, H., & Kayabaşı, R. (2025). Kişisel koruyucu donanım araştırmalarında küresel yayın eğilimleri ve tematik odaklar: Bibliyometrik bir analiz. Akademik İzdüşüm Dergisi, 10(2), 411-439.
Akyiğit, E. (2019). Çırak ve stajyerlerin İş Sağlığı ve Güvenliği eğitimleri hakkında bazı düşünceler. Kamu-İş, 14(3), 29–61.
Çimen, A., & Çimen, S. (2020). İş sağlığı ve iş güvenliğinin önemi: Bayburt örneklemi. Sürdürülebilir Mühendislik Uygulamaları ve Teknolojik Gelişmeler Dergisi, 3(2), 81–85.
Cündübeyoğlu, İ. (2025). Yönetimin iş sağlığı ve güvenliği politikalarının çalışanların iş yerindeki güvenlik kültürüne etkisi üzerine bir çalışma: Kayseri ili örneği [Yüksek lisans tezi, Kayseri Üniversitesi].
Türkiye Cumhuriyeti. (2012). İş sağlığı ve güvenliği kanunu (6331 sayılı Kanun). Resmî Gazete (Sayı: 28339). https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2012/06/20120630-1.htm
Yanturalı, B. (2015). İş sağlığı ve güvenliğinde risk değerlendirmesi ve bir uygulama çalışması [Yüksek lisans tezi, Balıkesir Üniversitesi].
Kayabaşı, R., & Özdemir, H. (2023). Makinelerde risk değerlendirmesi. B. Akdemir & U. Özkaya (Ed.), Mühendislikte Güncel Yaklaşımlar içinde (ss. 205-230). Duvar Yayınevi.
Roberts, D. (2015). Risk management and electrical safety: Implementation of an occupational health and safety management system. IEEE Industry Applications Magazine, 21(3), 67–74. https://doi.org/10.1109/mias.2014.2345833
Koçali, K. (2022). İş sağlığı ve güvenliğinde “ramak kala” terimi üzerine değerlendirme. Avrasya Terim Dergisi, 10(2), 34-39. https://doi.org/10.31451/ejatd.1079890
İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu. (2012). Resmî Gazete (Sayı: 28339). Erişim adresi: https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2012/06/20120630-1.htm
İş Sağlığı ve Güvenliği Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği. (2012). Resmî Gazete (Sayı: 28512). Erişim adresi: https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2012/12/20121229-13.htm
İşyerlerinde Acil Durumlar Hakkında Yönetmelik. (2013). Resmî Gazete (Sayı: 28681). Erişim adresi: https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2013/06/20130618-8.htm
İş Kanunu. (2003). Resmî Gazete (Sayı: 25134). Erişim adresi: https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2003/06/20030610.htm
Türkiye Cumhuriyeti. (2012). İş sağlığı ve güvenliği risk değerlendirmesi yönetmeliği. Resmî Gazete (Sayı: 28512). https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2012/12/20121229-13.htm
Türkiye Cumhuriyeti. (2013). İşyerlerinde acil durumlar hakkında yönetmelik. Resmî Gazete (Sayı: 28681). https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2013/06/20130618-8.htm
Gümüş, H., & Büyükkıdan, B. (2020). 6331 sayılı İSG kanunu uyarınca kamu sektöründe işverenin yükümlükleri, Kütahya Dumlupınar Üniversitesi’nde İş Sağlığı ve Güvenliği uygulamaları. Karaelmas Journal of Occupational Health and Safety, 4(2), 111–124. https://doi.org/10.33720/kisgd.704553
Şimşek, S., & Olsun, N. (2023). Buharlı pişirme kazanlarında iş sağlığı ve güvenliği. Avrupa Bilim ve Teknoloji Dergisi, (50), 113-120. https://doi.org/10.31590/ejosat.1132222
Rantala, M., Lindholm, M., & Tappura, S. (2022). Supporting occupational health and safety risk assessment skills: A case study of five companies. International Journal of Environmental Research and Public Health, 19(3), 1720. https://doi.org/10.3390/ijerph19031720
Matpay, B. (2023). An occupational health and safety perspective on hyperbaric oxygen therapy (HBOT) centers. Karaelmas İş Sağlığı ve Güvenliği Dergisi. https://doi.org/10.33720/kisgd.1203636
Cho, K., & Lee, C. (2015). A study on risk assessment model for occupational health and safety management system - Focused on organization using chemical material -. Journal of the Korea Safety Management and Science, 16(4). https://doi.org/10.12812/ksms.2014.16.4.1
Inoue, S., Kajiki, S., Shimoda, H., Fujita, A., & Mori, K. (2024). Sampling targets to assess occupational health in occupational health and safety management system audits: A mixed-methods research in Japan. Journal of Occupational Health. https://doi.org/10.1093/joccuh/uiae050
Sosyal Güvenlik Kurumu. (2024). 5510 sayılı kanunun 4-1/a maddesi kapsamındaki sigortalılardan iş kazası geçiren veya meslek hastalığına tutulan sigortalı sayılarının ekonomik faaliyet ve cinsiyete göre dağılımı. Ankara: SGK.
